CHÀO MỪNG CÁC EM HỌC SINH
ĐẾN VỚI TIẾT HỌC HÔM NAY
KIỂM TRA BÀI CŨ
- Thế nào là rút gọn câu? Rút gọn câu nhằm mục đích gì?
- Khi rút gọn câu cần chú ý điều gì?
- Khi nói/viết có thể lược bỏ một số thành phần của câu tạo thành câu rút gọn.
- Việc lược bỏ một số thành phần câu thường nhằm mục đích sau:
+ làm cho câu gọn hơn, vừa thông tin được nhanh vừa tránh lặp những từ ngữ đã xuất hiện trong câu đứng trước.
+ ngụ ý hành động, đặc điểm nói trong câu là của chung mọi người (thường lược bỏ CN).
- Khi rút gọn câu cần chú ý:
+ không làm cho người đọc/nghe hiểu sai hoặc hiểu không đầy đủ nội dung câu nói;
+ không biến câu nói thành câu cộc lốc, khiếm nhã.
Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
I. Thế nào là câu đặc biệt ?
1. Bài tập (sgk/ 27)
- “Ôi, em Thuỷ!”
-> là một câu không thể có CN-VN.
-> Câu đặc biệt.
Cho ba câu sau:
Ôi, em Thuỷ! Tiếng kêu sửng sốt của cô giáo làm tôi giật mình. Em tôi bước vào lớp. (Khánh Hoài)
? Câu in đậm có cấu tạo như thế nào?
A. Đó là một câu bình thường có đủ chủ ngữ và vị ngữ.
B. Đó là một câu rút gọn, lược bỏ chủ ngữ lẫn vị ngữ.
C. Đó là một câu không thể có chủ ngữ và vị ngữ.
/
/
2. Kết luận
- Câu đặc biệt là loại câu không cấu tạo theo mô hình CN - VN.
Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
Bài tập: Xác định câu đặc biệt trong các đoạn văn sau:

a. Rầm! Mọi người ngoảnh lại nhìn, hai chiếc xe máy tông vào nhau. Thật khủng khiếp!
b. Sớm. Chúng tôi tụ hội ở góc sân. Toàn chuyện trẻ em. Râm ran.
(Lao xao, Duy Khán)
c. Gió, mưa, não nùng.
Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
I. Thế nào là câu đặc biệt ?
II. Tác dụng của câu đặc biệt
1. Bài tập (sgk/28)
? Em hãy đánh dấu x và ô tác dụng của những câu đặc biệt in đậm trong bảng sau?
x
x
x
x
Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
I. Thế nào là câu đặc biệt ?
II. Tác dụng của câu đặc biệt
1. Bài tập (sgk/28)
- Một đêm mùa xuân…(.)
-> xác định thời gian diễn ra sự việc được nói đến trong đoạn văn
- (…) Tiếng reo. Tiếng vỗ tay.
-> Liệt kê, thông báo sự tồn tại của sự vật, hiện tượng.
- “Trời ơi!”,… -> Bộc lộ cảm xúc.
Sơn! Em Sơn! Sơn ơi!
- Chị An ơi!
-> Gọi đáp
2. Kết luận
Câu đặc biệt được dùng để:
- Nêu lên thời gian, nơi chốn diễn ra sự việc được nói đến trong đoạn.
- Liệt kê, thông báo về sự tồn tại của sự vật, hiện tượng.
- Bộc lộ cảm xúc
- Gọi đáp
Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
I. Thế nào là câu đặc biệt ?
II. Tác dụng của câu đặc biệt
1. Bài tập (sgk/28)
2. Kết luận
Câu đặc biệt được dùng để:
- Nêu lên thời gian, nơi chốn diễn ra sự việc được nói đến trong đoạn.
- Liệt kê, thông báo về sự tồn tại của sự vật, hiện tượng.
- Bộc lộ cảm xúc
- Gọi đáp
- Thường gặp trong văn miêu tả, kể chuyện; như là bối cảnh cho những sự việc được trình bày tiếp theo.
VD: Sài Gòn. Năm 1975. Quân ta đánh thắng đế quốc Mỹ thống nhất đất nước.
- Thường gặp trong văn miêu tả, kể chuyện; thường có nhiều câu đặc biệt nối tiếp nhau.
VD: Gió. Mưa. Não nùng.
- Bộc lộ trực tiếp tình cảm của mình đối với hiện thực. Thường dùng các thán từ.
VD: Trời ơi !
- Người nói hướng tới người nghe, kêu gọi sự chú ý của người nghe. Trong trường hợp này thường có :
+ Từ hô gọi, đại từ nhân xưng, tên riêng.
+ Tình thái từ : ạ, ơi, nhỉ, này, à, hỡi, ơi…
Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
Bài tập: Câu in đậm nào là câu rút gọn và câu nào là câu đặc biệt ?
a) A: - Chị gặp anh ấy bao giờ?
B: - Một đêm mùa xuân.
b) Một đêm mùa xuân. Trên dòng sông êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán từ từ trôi.
-> Câu rút gọn: CN-VN-> câu ngắn gọn, thông tin nhanh, tránh lặp từ ngữ ở câu trước.
-> Câu đặc biệt. (xác định thời gian diễn ra sự việc được nói đến trong câu 2.)
* Lưu ý: Phân biệt câu rút gọn – câu đặc biệt.
Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
Có cấu tạo gồm một từ hoặc một cụm từ, ngắn gọn, truyền tải thông tin nhanh.
- Là loại câu được cấu tạo theo mô hình CN – VN.
- Dựa vào hoàn cảnh sử dụng, có thể xác định được thành phần bị rút gọn và khôi phục lại thành phần đó.
- làm cho câu văn gọn hơn, thông tin được nhanh, tránh trùng lặp những từ ngữ đã xuất hiện trong câu trước; Hành động, đặc điểm nói trong câu là của chung mọi người (lược bỏ CN).
- Là loại câu không cấu tạo theo mô hình chủ ngữ - vị ngữ.
- Do từ hoặc cụm từ trong câu làm trung tâm cú pháp, không xác định được thành phần câu.
- Nêu lên thời gian, nơi chốn diễn ra sự việc được nói đến trong đoạn; Liệt kê, thông báo về sự tồn tại của sự vật, hiện tượng; Bộc lộ cảm xúc; Gọi đáp
Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
III. Luyện tập
Bài 1,2/29: Tìm câu đặc biệt và câu rút gọn? Nêu tác dụng?
a) Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý. Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy. Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm. Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được ra trưng bày. Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến. (Hồ Chí Minh)
a) * Câu rút gọn:
- Có khi được trưng bày … dễ thấy.
- Nhưng cũng có khi … trong hòm.
- Nghĩa là … kháng chiến.



* Câu đặc biệt:
b) Đứng trước tổ dế, ong xanh khẽ vỗ cánh, uốn mình, giương cặp răng rộng và nhọn như đôi gọng kìm, rồi thoắt cái lao nhanh xuống hang sâu. Ba giây… Bốn giây… Năm giây… Lâu quá!
(Vũ Tú Nam)
b) * Câu đặc biệt:
- Ba giây … Bốn giây …Năm giây …
-> Tác dụng: xác định thời gian.
- Lâu quá! -> Tác dụng: bộc lộ cảm xúc.
* Câu rút gọn.
-> Tác dụng: làm cho câu ngắn gọn, thông tin nhanh hơn và tránh lặp lại từ ngữ đã dùng ở câu truớc.
Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
III. Luyện tập
Bài 1,2/29: Tìm câu đặc biệt và câu rút gọn? Nêu tác dụng?
b) * Câu đặc biệt:
- Ba giây … Bốn giây …Năm giây …
-> Tác dụng: Xác định thời gian.
- Lâu quá! -> Tác dụng : Bộc lộ cảm xúc.
* Câu rút gọn.
c) Sóng ầm ầm đập vào những tảng đá lớn ven bờ. Gió biển thổi lồng lộng. Ngoài kia là ánh đèn sáng rọi của một con tàu. Một hồi còi.
(Nguyễn Trí Huân)
c) * Câu đặc biệt:
- Một hồi còi. -> Tác dụng: thông báo sự tồn tại của sự vật
* Câu rút gọn:

d) Chim sâu hỏi chiếc lá:
- Lá ơi! Hãy kể chuyện cuộc đời bạn cho tôi nghe đi!
- Bình thường lắm, chẳng có gì đáng kể đâu.
(Trần Hoài Dương)
d) *Câu đặc biệt:
- Lá ơi! -> Tác dụng: gọi đáp.
* Câu rút gọn:
- Hãy kể chuyện cuộc đời bạn cho tôi nghe đi!
- Bình thường lắm, chẳng có gì đáng kể đâu.
-> Tác dụng: làm câu gọn hơn, thông tin nhanh, tránh lặp lại từ ngữ đã xuất hiện ở câu trước.
Tiết 83: CÂU ĐẶC BIỆT
III. Luyện tập
Bài 1,2/29: Tìm câu đặc biệt và câu rút gọn? Nêu tác dụng?
d) *Câu đặc biệt:
- Lá ơi! -> Tác dụng: gọi đáp.
* Câu rút gọn:
- Hãy kể chuyện cuộc đời bạn cho tôi nghe đi!
- Bình thường lắm, chẳng có gì đáng kể đâu.
-> Tác dụng: làm câu gọn hơn, thông tin nhanh, tránh lặp lại từ ngữ đã xuất hiện ở câu trước.
Bài 3: Viết đoạn văn ngắn (khoảng 5-7 câu) tả cảnh quê hương e, trong đó có dùng một vài câu đặc biệt.
Mùa xuân. Em lại có dịp về thăm quê. Cánh đồng lúa đã trở màu vàng lan toả. Ông chạy ra đón em. Trời! Sau một thời gian xa cách mà ông tôi già đi nhanh quá. Trong tôi trào lên cảm xúc khó tả. Vui. Buồn….
BÀI TẬP MỞ RỘNG
1. Cho biết các câu sau là câu gì? Và nêu cấu tạo của các các câu sau:
a) Tôi là học sinh.
b) Nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng.
c) Ông ơi!
2.Tìm và chỉ ra tác dụng của câu đặc biệt trong đoạn văn sau: Tuy trống đánh liên thanh, ốc thổi vô hồi, tiếng người xao xác gọi nhau sang hộ, nhưng xem chừng ai ai cũng mệt lử cả rồi. Ấy vậy mà trên trời thời vẫn mưa tầm tã trút xuống, dưới sông thời nước cứ cuồn cuộn bốc lên. Than ôi ! Sức người khó lòng địch nổi với sức trời ! Thế đê không sao cự lại được với thế nước! Lo thay ! Nguy thay ! Khúc đê này hỏng mất. (Phạm Duy Tốn, Sống chết mặc bay)