Trên đời chẳng có người tẻ nhạt
Ép-ghe-nhi Ép-tu-sen-cô (Evgheni
Evtushenko)

CHÀO MỪNG CÁC THẦY CÔ VỀ
DỰ GIỜ MÔN NGỮ VĂN LỚP 9
Giáo viên: Ứng Thị Huyền
Trường THCS An Lâm-Nam Sách-HD

Chỉ ra câu rút gọn trong các câu sau?
Mùa xuân đến rồi!
Nam là học sinh giỏi
Ôi, mùa xuân!
Học ăn, học nói, học gói, học mở.

Có nên sử dụng câu rút gọn như trường hợp
dưới đây không? Vì sao?
Cô giáo gọi Duy lên kiểm tra bài cũ, Duy chần chừ không
muốn lên.
Cô giáo: - Em có học bài không?
Duy: - Không.
Trong trường hợp này không nên dùng câu rút gọn vì sẽ làm cho
lời nói cộc lốc, thiếu lịch sự, không lễ phép.
Nên trả lời là: Dạ, em không ạ! hoặc Thưa cô không ạ!

Xác định cấu tạo của câu in đậm sau?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
(Nhớ rừng-Thế Lữ)
a. Đó là một câu bình thường có đủ chủ ngữ và vị ngữ.
b. Đó là một câu rút gọn, lược bỏ chủ ngữ lẫn vị ngữ.
c. Đó là một câu không xác định được chủ ngữ và vị ngữ.

Ngữ văn: Tiết.....

Trên đời chẳng có người tẻ nhạt
Ép-ghe-nhi Ép-tu-sen-cô (Evgheni
Evtushenko)

CÂU ĐẶC BIỆT
I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT

1. Thế nào là câu đặc biệt?
- Ôi, em Thủy!
-> Cấu tạo: Không có CN –
VN; không thể khôi phục
CN – VN
=> Câu đặc biệt là loại câu
cấu tạo bởi một từ, cụm từ,
không cấu tạo theo mô hình
chủ ngữ - vị ngữ.

Ôi, em Thủy! Tiếng kêu sửng sốt
của cô giáo làm tôi giật mình. Em
tôi bước vào lớp.
(Khánh Hoài)

CÂU ĐẶC BIỆT
I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT

1. Thế nào là câu đặc biệt?
- Ôi, em Thủy!
-> Cấu tạo: Không có CN –
VN; không thể khôi phục
CN - VN
=> Câu đặc biệt là loại câu
cấu tạo bởi một từ, cụm từ,
không cấu tạo theo mô hình
chủ ngữ - vị ngữ.

BT2: Phân biệt các câu in đậm sau,
cho biết câu nào là câu rút gọn, câu
đặc biệt?
a) - Chị gặp anh ấy bao giờ?
- Một đêm mùa xuân.
 Câu rút gọn.
b) Một đêm mùa xuân. Trên dòng
sông êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán
từ từ trôi.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Hãy chỉ ra điểm giống và khác nhau giữa câu đặc biệt và câu rút gọn?

Câu rút gọn
Giống
nhau
Khác
nhau

Câu đặc biệt

Hãy chỉ ra điểm giống và khác nhau giữa câu đặc biệt và câu rút gọn?

Câu rút gọn

Câu đặc biệt

Giống Có cấu tạo gồm một từ hoặc một cụm từ; ngắn gọn, truyền tải
nhau thông tin nhanh
Khác
nhau

- Được cấu tạo theo mô hình
CN – VN
- Có thể khôi phục lại thành
phần bị rút gọn

- Không được cấu tạo theo mô
hình CN – VN
- Do từ, cụm từ tạo thành câu
độc lập, không xác định được
CN – VN

CÂU ĐẶC BIỆT
I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT

1. Thế nào là câu đặc biệt?
*Chú ý: Cần phân biệt để
tránh nhầm lẫn giữa câu đặc biệt
và câu rút gọn

2. Tác dụng của câu đặc biệt?

CÂU ĐẶC BIỆT
2. Tác dụng của câu đặc biệt?
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Câu đặc biệt
Một đêm mùa xuân. Trên dòng sông
êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán từ từ
trôi.
(Nguyên Hồng)
Đoàn người nhốn nháo lên. Tiếng
reo. Tiếng vỗ tay. (Nam Cao)
Trời ơi! Cô giáo tái mặt.
(Khánh Hoài)
An gào lên :
- Sơn! Em Sơn! Sơn ơi!

Tác dụng

CÂU ĐẶC BIỆT
2. Tác dụng của câu đặc biệt?
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Câu đặc biệt
Tác dụng
Một đêm mùa xuân. Trên dòng sông Xác định thời gian
êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán từ từ
trôi.
(Nguyên Hồng)
Đoàn người nhốn nháo lên. Tiếng Liệt kê, thông báo sự tồn tại của sự
reo. Tiếng vỗ tay. (Nam Cao)
vật, hiện tượng
Trời ơi! Cô giáo tái mặt.

Bộc lộ cảm xúc

(Khánh Hoài)
An gào lên :
- Sơn! Em Sơn! Sơn ơi!

Gọi-đáp

2. Tác dụng của câu đặc biệt
Xác định thời gian, nơi chốn
Liệt kê, thông báo về sự tồn tại của
sự vật, hiện tượng
Bộc lộ cảm xúc
Gọi- đáp

Bài tập nhanh

Tìm câu đặc biệt trong VD
sau và nêu tác dụng:

Đứng trước tổ dế, ong xanh khẽ vỗ cánh,
uốn mình, giương cặp răng rộng và nhọn như
đôi gọng kìm, rồi thoắt cái lao nhanh xuống
hang sâu. Ba giây… Bốn giây… Năm giây…
Lâu quá!
(Vũ Tú Nam)

Câu đặc biệt
Ba giây… Bốn giây… Năm
giây… Lâu quá!

Tác dụng
- Xác định thời gian
- Bộc lộ cảm xúc

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
(Câu đặc biệt)
II. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
*Bài tập 1. Trong các đoạn trích (a,b) và lời thoại kịch (c), câu nào là câu
đặc biệt? Phân tích tác dụng của câu đặc biệt?

CÂU ĐẶC BIỆT

*Bài tập 1. Trong các đoạn trích (a,b) và lời thoại kịch (c), câu nào là câu
đặc biệt? Phân tích tác dụng của câu đặc biệt?
a. Những hạt mưa gõ vào mái tôn tạo ra một âm thanh khác hẳn khi chúng rơi
trên mái ngói.
Rầm rầm. Rầm rầm. Rầm rầm.
Nghe như có hàng ngàn con ngựa phi ngay trên đầu
(Nguyễn Nhật Ánh-Tôi là Bê-tô)
b. Bộp! Tôi bị giáng một cú vào đầu đau điếng trong khi đang cúi xem từng vết
tích. Hắn. Và một cuốn sách!
(Hà Thuỷ Nguyên, Thiên Mã)
c. Si-men: - Ôi! Mũi kiếm! Mà máu cha em còn đậm !
Đông Rô-đri-gơ : - Si-men em !
Si-men: - Cất khỏi mắt em cái vật đáng khinh kia!
Nó oán trách đời ai và tội ác nặng nề!
(Cooc nây, Lơ-xit)

CÂU ĐẶC BIỆT

*Bài tập 1. Trong các đoạn trích (a,b) và lời thoại kịch (c), câu nào là câu
đặc biệt? Phân tích tác dụng của câu đặc biệt?
a. Những hạt mưa gõ vào mái tôn tạo ra một âm thanh khác hẳn khi chúng rơi
trên mái ngói.
Rầm rầm. Rầm rầm. Rầm rầm.
Nghe như có hàng ngàn con ngựa phi ngay trên đầu
(Nguyễn Nhật Ánh-Tôi là Bê-tô)
b. Bộp! Tôi bị giáng một cú vào đầu đau điếng trong khi đang cúi xem từng vết
tích. Hắn. Và một cuốn sách!
(Hà Thuỷ Nguyên, Thiên Mã)
c. Si-men: - Ôi! Mũi kiếm! Mà máu cha em còn đậm !
Đông Rô-đri-gơ : - Si-men em !
Si-men: - Cất khỏi mắt em cái vật đáng khinh kia!
Nó oán trách đời ai và tội ác nặng nề!
(Cooc nây, Lơ-xit)

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
(Câu đặc biệt)
II. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
*Bài tập 1. Trong các đoạn
trích (a,b) và lời thoại kịch (c),
câu nào là câu đặc biệt? Phân
tích tác dụng của câu đặc biệt?

Bài tập 1
a.Rầm rầm.
=> mô tả âm thanh, thông báo về trận
mưa.
b.Bộp! => thông báo về hiện tượng.
Hắn! Và một cuốn sách!
=>liệt kê thông báo sự tồn tại của sự
vật
c.Ôi! =>lời than, bộc lộ cảm xúc.
Mũi kiếm! thông báo về sự tồn tại của sự
vật.
Si-men em! =>Lời goị

CÂU ĐẶC BIỆT
*Bài tập 2. Xác định câu đặc biệt trong lời thoại kịch (a), đoạn văn
(b,c) dưới đây và điền vào các ô trong bảng?

Phiếu học tập 3:
Tác dụng
Câu đặc biệt

Đoạn a
Đoạn b

Đoạn c

Bộc lộ cảm xúc

Liệt kê, thông
báo về sự tồn
tại của sự vật,
hiện tượng

Xác định thời Gọi đáp
gian, nơi chốn

Phiếu học tập 3:
Tác dụng Bộc lộ cảm xúc Liệt kê, thông Xác định thời
báo về sự tồn gian, nơi chốn
tại của sự vật,
Câu đặc biệt
hiện tượng

Gọi đáp

Đoạn a

-Ôi Rô-mêô, hỡi Rômê-ô!

Đoạn b
Đoạn c

-Chao ôi!

-Choáng
váng

Và màn đêm
Đêm!

CÂU ĐẶC BIỆT
*Bài tập 3. Tìm câu đặc biệt trong văn bản “Bí ẩn của làn nước” và
chỉ ra tác dụng của nó? (Hoạt động nhóm)

Đáp án:
Tìm đúng câu đặc biệt trong VB tác phẩm (ví dụ: Con trai...
con trai mà... con trai..., Con tôi thông báo về sự tồn tại của
sự vật, hiện tượng).

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
(Câu đặc biệt)

I. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

*Bài tập 4. Chỉ ra câu đặc biệt và câu rút gọn trong đoạn văn, từ đó nêu sự
khác nhau giữa câu đặc biệt và câu rút gọn? (THẢO LUẬN CẶP ĐÔI)

-Trời ơi, chỉ còn năm phút!
Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy
tiếc rẻ. Anh chạy ra nhà sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái
làn.Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy. Cô gái cũng đứng lên, đặt lại
chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.
-Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này !
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
(Câu đặc biệt)

I. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

*Bài tập 4. Chỉ ra câu đặc biệt và câu rút gọn trong đoạn văn, từ đó nêu sự
khác nhau giữa câu đặc biệt và câu rút gọn? (THẢO LUẬN CẶP ĐÔI)

-Trời ơi, chỉ còn năm phút! (Câu rút gọn)
Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy
tiếc rẻ. Anh chạy ra nhà sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái
làn.Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy. Cô gái cũng đứng lên, đặt lại
chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.
-Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này !
(Câu đặc biệt)
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
(Câu đặc biệt)

I. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

*Bài tập 4. Chỉ ra câu đặc biệt và câu rút gọn trong đoạn văn, từ đó nêu sự
khác nhau giữa câu đặc biệt và câu rút gọn? (THẢO LUẬN CẶP ĐÔI)

-Trời ơi, chỉ còn năm phút! (Câu rút gọn)
-Ô ! (Câu đặc biệt)
*Khác nhau:
+Câu rút gọn có thể khôi phục thành phần còn thiếu (chủ ngữ):
-Trời ơi, chúng ta chỉ còn năm phút!
+ Câu đặc biệt: - Ô ! => Dùng để bộc lộ cảm xúc của anh thanh
niên, cấu tạo chỉ một từ, không xác định được chủ ngữ, vị ngữ

BÀI TẬP CỦNG CỐ
Dựa vào hình ảnh sau đây, các em hãy đặt câu đặc
biệt?

-Mùa hè. Hoa phượng nở rợp trời.
Hoặc: - Ôi, hoa phượng! Đó là loài hoa
gắn liền với tuổi học trò

TRÒ CHƠI: HÁI TÁO
GV đưa ra 5 câu
hỏi tương ứng
với 5 quả táo

Trả lời đúng
được hái táo. Sai
nhường quyền
cho bạn khác

HS chọn táo và trả
lời câu hỏi có
trong quả

Lần lượt như vậy
cho đên khi hết táo

TRÒ CHƠI
HÁI TÁO

Tìm câu đặc biệt trong ví dụ sau:
Chim sâu hỏi chiếc lá:
- Lá ơi!
kể chuyện
Chim
sâuHãy
hỏi chiếc
lá: cuộc đời bạn cho tôi nghe đi!
Bình
chẳng
cóđời
gì đáng
kể đâu.
- Lá
ơi!thường
Hãy kểlắm,
chuyện
cuộc
bạn cho
tôi nghe đi!
(Truần Hoài Dương)
- Bình thường lắm, chẳng có gì đáng kể đâu.
(Truần Hoài Dương)

Tìm câu đặc biệt trong VD sau và nêu tác dụng?
Đoàn người nhốn nháo lên. Tiếng reo. Tiếng vỗ tay.

(Nam Cao)

Đoàn người nhốn nháo lên. Tiếng reo. Tiếng
vỗ tay.
Tác dụng: Liệt kê thông báo sự tồn tại của sự
vật, hiện tượng

Câu in đậm sau là câu đặc biệt hay câu rút gọn ?
Ví dụ:
-Bao giờ anh đi Hà Nội?
- Ngày mai
=> Câu rút gọn

Tìm câu đặc biệt trong đoạn văn?
Sóng ầm ầm đập vào những tảng đá lớn ven bờ. Gió
biển thổi lồng lộng. Ngoài kia là ánh đèn sáng rọi của một
con tàu. Một hồi còi.
(Nguyễn Trí Huân)
=>Câu đặc biệt: Một hồi còi

Câu đặc biệt in đậm trong ví dụ sau có
tác dụng gì?
Ôi Tổ quốc! Ta yêu như máu thịt
Như mẹ cha ta, như vợ, như chồng
=> Bộc lộ cảm xúc

-Học và ôn câu đặc biệt
-Hoàn thành bài tập bổ sung:
+ Đặt ít nhất 2 câu đặc biêt sử dụng trong cuộc sống hàng ngày?
+ Tìm thêm 2 ví dụ câu đặc biệt sử dụng trong văn học và chỉ rõ tác
dụng ?
- Xem trước bài : “Viết bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm
văn học(Kịch)”