CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI LỚP HỌC TRỰC TUYẾN
MÔN NGỮ VĂN
LỚP 9

Giáo viên:cao thị thu hà

KIỂM TRA BÀI CŨ
1/ Em hãy tóm tắt truyện ngắn “Lặng lẽ SaPa” của Nguyễn Thành Long.
2/ Nêu nội dung và nghệ thuật chính của văn bản.

ĐÁP ÁN
1/ Tóm tắt truyện:
Trên chuyến xe khách từ Hà Nội lên Lào Cai, ông họa sĩ già, bác lái xe, cô kĩ
sư trẻ tình cờ quen nhau. Bác lái xe đã giới thiệu cho ông họa sĩ và cô kĩ sư làm
quen với anh thanh niên làm công tác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn. Trong cuộc
gặp gỡ 30 phút, anh thanh niên tặng hoa cho cô gái, pha trà và trò chuyện với
mọi người về cuộc sống và công việc của anh. Ông họa sĩ muốn được vẽ chân
dung anh. Anh thanh niên từ chối và giới thiệu với ông những người khác mà
anh cho là xứng đáng hơn anh. Những con người tình cờ gặp nhau bỗng trở nên
thân thiết. Khi chia tay, ông họa sĩ hứa sẽ quay trở lại, cô kĩ sư thấy xúc động,
yên tâm hơn về quyết định lên Lào Cai công tác, còn anh thanh niên tặng mọi
người một làn trứng.

ĐÁP ÁN
2/ Nội dung và nghệ thuật chính
a. Nghệ thuật:
-Tình huống truyện hợp lí.
-Cách kể chuyện tự nhiên.
- Khắc họa chân dung nhân vật qua nhiều điểm nhìn và miêu tả tinh tế. 
- Có sự kết hợp giữa tự sự, trữ tình với bình luận.
b. Nội dung: Truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” khắc họa thành công hình ảnh những con
người lao động bình thường, mà tiêu biểu là anh thanh niên làm công tác khí tượng ở
một mình trên đỉnh núi cao. Qua đó, truyện khẳng định vẻ đẹp của con người lao động
và ý nghĩa của những công việc thầm lặng.

h
n
ì
t
ố
s
t
ộ
m
u
ê
n
y
Em hã
c
ọ
h
c
ợ
ư
đ
ã
đ
u
ể
i
b
cảm tiêu
n
ệ
y
u
tr
à
v
ơ
h
t
i
à
b
c
á
qua c
am
N
t
iệ
V
i
ạ
đ
n
ệ
i
h
n
ắ
g
n

-Thơ: Đồng chí, Bài thơ về tiểu
đội xe không kính, Bếp lửa,…
-Truyện ngắn hiện đại: Làng,
Lặng lẽ SaPa,…

Tiết 68, 69, 70. 71:

I. Tìm hiểu chung.
1. Tác giả

CHIẾC LƯỢC NGÀ
Nguyễn Quang Sáng( 1932)

Qua việc đọc phần chú thích * SGK
trang 201, em hãy giới thiệu vài nét
về tác giả Nguyễn Quang Sáng:
-Quê quán
-Quá trình hoạt động cách mạng và
sang tác văn học.
- Tác phẩm của ông tập trung ở
những thể loại nào?
-Đề tài

Tiết 68,69,70,71

CHIẾC LƯỢC NGÀ
Nguyễn Quang Sáng ( 1932)

I. Tìm hiểu chung.
1. Tác giả
-Quê: An Giang
-Trong khan chiến chống Pháp, ông tham gia bộ đội và
hoạt động ở chiến trường Nam Bộ; từ sau năm 1954,
tập kết ra Bắc.
- Ông viết văn trong thời kháng Pháp và Mĩ
-Đề tài: chỉ viết về cuộc sống và con người Nam Bộ
trong hai cuộc kháng chiến cũng như sau hoà bình.

2. Tác phẩm
-Thể loại: truyện ngắn
-Hoàn cảnh sang tác: “Chiếc lược ngà” được viết năm 1966, khi tác giả hoạt động ở chiến
Trường Nam Bộ
-Được đưa vào tập truyện cung tên.
-Vị trí đoạn trích: Đoạn trích nằm ở phần giữa truyện.

Văn bản “Chiếc lược ngà” thuộc
thể loại gì ? Viết vào năm nào?
Khi tác giả đang làm gì? Được
đưa vào tập truyện nào? Vị trí
đoạn trích?

TÁC PHẨM TIÊU BIỂU
+ Truyện ngắn: “Con chim vàng”
(1957), “Chiếc lược ngà”(1966)…
+ Truyện vừa: “Câu chuyện bên trận
địa pháo” (1966), “Cái áo thằng hình
rơm” (1975)…
+ Tiểu thuyết: “Nhật kí người ở lại”
(1962), “Dòng sông thơ ấu” (1985)…
+ Kịch bản phim: “Mùa gió
chướng” (1977), “Cánh đồng hoang”
(1978)…

- Bố cục:

Em hãy cho biết văn bản
chia làm mấy phần? Nội
dung chính của từng phần?

- Bố cục: 3 phần
+ Phần 1: từ “Các bạn…” đến “chị cũng không muốn bắt nó về”
-> Ông Sáu trở về thăm nhà trong ba ngày nghỉ phép nhưng bé Thu không nhận ông là ba.
+ Phần 2: từ “ Sáng hôm sau” đến “vừa nói vừa từ từ tuột xuống”
-> Bé Thu nhận ra ba và cuộc chia tay của hai cha con.
+Phần 3: từ “ Sau đó hai chúng tôi” đến “anh mới nhắm mắt đi xuôi”
-> Ông Sáu hi sinh ở chiến trường và gửi bác Ba trao chiếc lược cho bé Thu.

3. Tóm tắt đoạn trích

Quan sát tranh và kể
tóm tắt đoạn trích

3. Tóm tắt đoạn trích:
Ông Sáu xa nhà đi kháng chiến, mãi đến khi con gái lên 8 tuổi
ông mới có dịp về thăm nhà, thăm con. Bé Thu không nhận ra cha vì
vết sẹo trên mặt làm ba em không còn giống với người trong bức ảnh
chụp mà em đã biết. Em đối xử với ba như người xa lạ. Đến lúc em
nhận ra cha, tình cha con thức dậy mãnh liệt trong em thì cũng là lúc
ông Sáu phải ra đi. Ở khu căn cứ, người cha dồn hết tình cảm yêu
quý, nhớ thương đứa con vào việc làm một chiếc lược bằng ngà voi
để tặng cô con gái bé bỏng. Trong một trận càn, ông hi sinh. Trước
lúc nhắm mắt, ông còn kịp trao cây lược cho một người bạn gửi về
tặng cho bé Thu.

II. Phân tích
1. Nội dung
a. Tình huống truyện
Hai tình huống:

uống,
h
h
n
tì
i
a
h
ó
c
n
ệ
y
u
r
T
ống
Em hãy xác tình hu
truyện

Tình huống truyện số 1:
Tình cảm bé Thu dành cho Ba
Chưa đầy một
tuổi ba đi
kháng chiến

Khi nhận ra
ba là lúc chia
tay

Ba ngày ở nhà,
Thu không
nhân Ba

Những năm
tuổi thơ đợi
chờ mòn mỏi

Tám năm sau
ba trở về

Hai cha con gặp nhau sau tám năm xa cách, nhưng Thu
không nhận ra cha, đến lúc nhận ra và biểu lộ tình cảm
thắm thiết thì ông Sáu phải ra đi.

Tình huống truyện số 2:
Tình cảm của Ông Sáu dành cho bé Thu
Ông Sáu ra đi
mang theo lời
dặn của con

Gửi lại cho
đồng đội

Hi sinh,
không kịp
trao cho con

Ở chiến khu
nhớ con da
diết

Làm chiếc
lược ngà

+ Ở khu căn cứ, ông Sáu dồn tất cả tình yêu thương và
mong nhớ con vào việc làm chiếc lược ngà để tặng con,
nhưng ông đã hi sinh khi chưa kịp trao món quà ấy cho con
gái.
=> Tình cha con sâu nặng, cao đẹp trong hoàn cảnh éo le
của chiến tranh.

* Tình huống 1
Ông Sáu về phép
thăm nhà, nhưng thật
trớ trêu bé Thu đã
không nhận ông là ba,
đến lúc hiểu ra sự thật
thì ba con phải chia tay
-> Tình cảm mãnh liệt
của bé Thu với ba.

* Tình huống 2
Ở khu căn cứ, ông
Sáu dồn hết tình thương,
mong nhớ làm cây lược
để tặng con, nhưng ông
đã hi sinh chưa kịp trao
món quà cho con
->Tình ba, con thật sâu
sắc.

uống,
h
h
n
tì
i
a
h
ó
c
n
ệ
y
u
r
T
ống
Em hãy xác tình hu
truyện

a. Tình huống truyện
-Tình huống 1: là tình huống cơ bản của truyện: Bộc lộ tình cảm mãnh liệt của bé
Thu với cha.
-Tình huống 2: biểu lộ tình cảm sâu sắc của ông Sáu đối với bé Thu.
->Tình huống bất ngờ mà hợp lí.

b. Ý nghĩa nhan đề
“Chiếc lược ngà” không chỉ nói lên tình cha con thắm thiết, sâu nặng
mà còn gợi cho người đọc thấm thía những mất mát, éo le đau thương do
chiến tranh gây ra cho bao gia đình.

II. Phân tích
C. Nhân vật bé Thu
C.1. Thái độ và hành động của Thu khi chưa nhận ra ba

- Lúc mới gặp cha.
+ Nghe gọi, giật mình, tròn mắt
nhìn, ngơ ngác, lạ lùng
+ Chớp mắt nhìn … như muốn
hỏi …
+ Mặt tái đi, vụt chạy và kêu thét
lên…

 Ngỡ ngàng, ngạc nhiên,
ngờ vực, lo lắng, hoảng
sợ…

Tìm chi tiết miêu tả hành động
của bé Thu khi mới gặp ba ?
Những chi tiết đó diễn tả tâm
trạng,cảm xúc gì ở bé Thu?
Nếu đặt mình vào trường hợp của bé
Thu, em sẽ phản ứng như thế nào trước
tình huống ấy ? Vì sao ?

-Những ngày sau đó.
-Lời nói: Nói trổng
+“vô ăn cơm!”, “cơm chín rồi!”, “Con
kêu rồi mà người ta không nghe”
+“cơm sôi rồi, chắt nước giùm cái”, “
cơm sôi rồi, nhão bây giờ!”.
-Hành động
+ Lấy vá múc từng vá nước để cơm khỏi
nhão
+ Hất cái trứng cá mà ba gắp cho.
+Khi bị ba đánh Thu nhảy xuống xuồng...cố
ý khua rổn rảng.
 Kiên quyết không chấp nhận ông Sáu
là Ba

=>Là cô bé ương ngạnh, bướng bỉnh có
cá tính mạnh mẽ, tình cảm chân thật

Tìm trung
nhữngvào
chi SGK/
tiết miêu
lời nói
Tập
196tảđoạn
vănvàtừ
hành
động
của
Thumuốn
với bắt
ông
“Vì
đường
xa…không
nóSáu?
về”.
Có
ý kiến
chobérằng:
Hành
động
Nhữngthừa
lời nói
hành
cho lại
thấy
không
nhận
ôngđộng
Sáu đó
là ba
thái độtỏgìbé
của
bé Thu?
chứng
Thu
rất yêu ba. Em có
đồng ý như vậy không? Vì sao?
Gợi ý:
Đây là một nhận xét tinh tế, sâu sắc. Lúc
này bé Thu chưa nhận ra ông Sáu là cha vì
trong tâm hồn em ẩn chứa niềm kiêu hãnh trẻ
thơ về một tình yêu dành cho người cha trong
tấm hình chụp chung với má. Hành động em
không thừa nhận ông Sáu chính là hành động
“bảo vệ” tình yêu ấy.

Những cử chỉ hành động đó cho thấy
Thu là một cô bé như thế nào?

C.2. Thái độ của bé Thu khi nhận ra ông Sáu là cha:
- Trong đêm bỏ về nhà bà ngoại:
+ Thu được bà giải thích về vết thẹo làm thay đổi khuôn mặt ba nó.
+ Nghe bà kể chuyện, nó nằm im, lăn lộn và thỉnh thoảng thở dài
như người lớn”. (nghi ngờ được giải tỏa)
→ Ân hận, hối tiếc.
Trong đêm bỏ về nhà bà ngoại, Thu
được bà ngoại giải thích về điều gì?
Khi nghe bà giải thích Thu có cử chỉ
và hành động gì? Qua cử chỉ và hành
động đó thể hiện điều gì ở bé Thu?

-Khi chia tay ba.
- Thái độ: vẻ mặt sầm lại...
- Hành động:
+ Kêu thét lên...
+ ôm chặt lấy cổ, hôn tóc, hôn cổ, hôn vai
và hôn cả vết thẹo
+ Hai chân câu chặt lấy ba...
Sự nghi ngờ được ngoại giải tỏa.
Cuống quýt, ân hận, hối tiếc không muốn
ba đi.
=> Yêu cha mãnh liệt, sâu sắc.

=>Thu là một cô bé rất cá tính, tình
yêu ba thật sâu sắc mạnh mẽ nhưng
cũng thật dứt khoát, rạch ròi.

Tập trung vào SGK/ 198 – 199 đoạn văn từ
“Đến lúc chia tay…tuột xuống”.
Sáng hôm sau, ông Sáu phải lên đường Thu
có thái độ và hành động gì?
Vì sao Thu lại thay đổi thái độ và chịu gọi
ông Sáu là ba?
Em có nhận xét gì về nghệ thuật khắc họa
nhân vật của tác giả? Qua miêu tả của tác
giả em thấy Thu là một cô bé như thế nào?
Em có nhận xét gì về thái độ và hành động
của Thu khi nhận ra cha? Tình cảm Thu
dành cho ba như thế nào?

d. Nhân vật ông Sáu:
Nhân vật ông Sáu được tác giả xây dựng qua những thời điểm:
- Khi ở chiến khu.
- Khi về thăm nhà (khi mới nhìn thấy con, ba ngày nghỉ phép).
- Trong buổi chia tay.
- Khi trở lại chiến trường.

d. Nhân vật ông Sáu
*. Trước khi trở về thăm nhà
- Luôn nhớ về con: ở chiến khu “lần nào anh cũng bảo chị đưa con đến”
- Luôn mong được gặp con: “cái tình cha cứ nôn nao trong người anh”

Tìm những chi tiết miêu tả cử chỉ, hành động
của ông Sáu khi vừa thấy bé Thu?Trong những
ngày nghỉ phép ở nhà?Những cử chỉ hành động đó
diễn tả tâm trạng, tình cảm gì của ông?

*. Khi về thăm nhà
* Lần đầu tiên gặp con
+ Khát khao được gặp con: không chờ xuồng
cập bến “nhón chân nhảy thót lên bờ”.
+Xúc động trào dâng mạnh mẽ: “vết thẹo dài
bên má phải lại đỏ ửng lên, giần giật, trông rất
dễ sợ”, “giọng lặp bặp run run…”
+Choáng váng, bất ngờ, hụt hẫng khi con
không nhận ra mình: “mặt sầm lại”, “hai tay
buông thõng như bị gãy”.
Vui mừng khôn xiết, khát khao được gặp
con.
->Hụt hẫng, đau đớn, thất vọng khi con bỏ
chạy.

*Những ngày nghỉ phép
+ “... anh chẳng đi đâu xa,lúc nào
cũng vỗ về con...
+ mong được nghe con gọi một
tiếng ba.
+...khổ tâm đến nỗi không khóc
được...
+ trong bữa cơm...vung tay đánh
con...”.
Quan tâm đến con.
Thất vọng, buồn bã và đau đớn
tột cùng khi con không nhận mình
là cha.

*. Trong buổi chia tay
Lúc chia tay tâm trạng của ông Sáu
- Muốn ôm hôn con nhưng sợ con từ như thế nào?
chối → đành nhìn con với đôi mắt
trìu mến xen lẫn buồn rầu.
- Khi nghe con gọi tiếng “ba” đầu
tiên → sung sướng, hạnh phúc tột độ
(một tay ôm con, một tay rút khăn lau
nước mắt rồi hôn lên mái tóc của
con).
- Luyến tiếc, nghẹn ngào, xót xa khi
giây phút nhận nhau cũng là lúc phải
chia xa.

*. Khi ở căn cứ
- Tâm trạng: Rất nhớ con, xen lẫn sự ân hận, day dứt vì đã
đánh con trong lúc quá nóng giận.
-Hành động: Dồn tình thương và nỗi nhớ mong con vào
việc làm cho con chiếc lược ngà một cách thận trọng và tỉ
mỉ.
+ Gò lưng, tẩn mẩn khắc từng nét trên chiếc lược.
+ Mài lên tóc cho bóng, mượt.
- Anh Sáu đã hi sinh khi chưa kịp hoàn thành tâm nguyện.
- Giờ phút cuối cùng trước lúc hi sinh, anh Sáu chỉ kịp đưa
cây lược cho bác Ba chuyển đến tận tay con gái.
-> Anh Sáu là một người cha yêu thương con tha thiết và
sâu nặng.
=> Câu chuyện về chiếc lược ngà nói lên tình cảm cha con
sâu nặng.

Những ngày ở căn cứ ông Sáu
có tâm trạng và hành động như
thế nào?
Qua tất cả những chi tiết trên
ta thấy tình cảm của ông Sáu
dành cho con như thế nào?

2. Nghệ thuật:
Theo dõi toàn bộ diễn biến tâm lí của nhân vật ông Sáu và bé Thu qua từng thời điểm,
em có nhận xét gì về nghệ thuật xây dựng truyện của nhà văn Nguyễn Quang Sáng?
-Truyện được kể theo ngôi thứ mấy? Người kể chuyện là
ai? Kể chuyện như thế có tác dụng gì?
-Lựa chọn ngôi kể thích hợp.
- Em có nhận xét như thế nào về tình huống truyện?
-Tạo tình huống truyện éo le.
- Em có nhận xét gì về cách xây dựng cốt truyện?
-Xây dựng cốt truyện khá chặt chẽ, có những yếu tố bất ngờ
nhưng hợp lí.

Miêu tả tâm
lí và xây
dựng tính
cách nhân
vật thật sinh
động, tinh
tế.

29

Theo em hình ảnh cây lược ngà có ý nghĩa
như thế nào?

- Là kỉ vật cuối cùng của người cha trước lúc hi
sinh dành cho con chứa đựng bao nhiêu tình
cảm yêu mến nhớ thương mong đợi của người
cha đối với đứa con sau bao năm xa cách.
- Chiếc lược ngà đã kết tinh trong nó tình phụ tử
mộc mạc mà đằm thắm sâu xa, đơn sơ mà kì
diệu biết bao !
- Chứng tích của nỗi đau do chiến tranh và kẻ
thù xâm lược gây ra.

3. Ý nghĩa văn bản
Câu chuyện cảm động về tình cha con sâu nặng và những mất mát to lớn của chiến
tranh mà nhân dân ta đã trải qua trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước.

Qua việc đọc và tìm hiểu, em hãy nêu
ý nghĩa văn bản.

32

Em hãy nêu nội dung và nghệ
Đoạn trích
thể
hiệncủa
tìnhvăn
yêubản
làng, tinh thần
thuật
chính
yêu nước của người nông dân trong thời kì kháng
chiến chống thực dân Pháp.

33

III. Tổng kết:
1. Nghệ thuật:

- Truyện đã thành công trong việc miêu tả tâm lí và xây dựng
tính cách nhân vật, đặc biệt là nhân vật bé Thu.
- Sáng tạo tình huống bất ngờ mà tự nhiên, hợp lí.

2. Nội dung:

Đoạn trích truyện Chiếc lược ngà đã thể hiện thật cảm động
tình cha con sâu nặng và cao đẹp trong cảnh ngộ éo le của chiến
tranh.

Nhân vật bé Thu

Hai cha con gặp nhau sau tám năm
xa cách
Tình huống

Nội dung

Ở khu căn cứ

Nhân vật anh Sáu

Tình cảm của ông
Sáu đối với bé Thu
Ngôi thứ nhất
Ngôi kể

CHIẾC LƯỢC
NGÀ

Bác Ba ( bạn ông
Sáu)
Nghệ thuật

Câu chuyện cảm động về tình
cha con

Tình huống truyện
éo le

Cốt truyện có
yếu tố bất ngờ

Ý nghĩa
Những mất mát của
chiến tranh mà dân ta
gánh chịu

Miêu tả tâm lí
nhân vật

TruyÖn kÓ theo ng«I thø nhÊt ®Æt vµo nh©n vËt
b¸c Ba víi kÕt cÊu chuyÖn lång trong chuyÖn
cã t¸c dông lµ?
Vöøa daãn daét caâu chuyeän, vöøa noái keát tình cha con
A
giöõa oâng Saùu vaø beù Thu.
Caâu chuyeän trôû neân sinh ®éng, nhiÒu yÕu tè trë nªn
B
bÊt ngê h¬n .
C Noái keát tình cha con giöõa oâng Saùu vaø beù Thu, laøm
cho caâu chuyeän mang tính chaân thaät hôn.
Vöøa kÓ caâu chuyeän ñöôïc tù nhiªn vöøa bµy toû thaùi
D
ñoä, tình caûm ñoái vôùi caùc nhaân vaät trong truyeän .
Chúc mừng
bạn
Bạn
thử! lần nữa xem !

Ồ ! Tiếc Sai
quá.rồi !

TruyÖn kÓ theo ng«I thø nhÊt ®Æt vµo nh©n vËt
b¸c Ba víi kÕt cÊu chuyÖn lång trong chuyÖn
cã t¸c dông lµ?
Vöøa daãn daét caâu chuyeän, vöøa noái keát tình cha con
A
giöõa oâng Saùu vaø beù Thu.
Caâu chuyeän trôû neân sinh ®éng, nhiÒu yÕu tè trë nªn
B
bÊt ngê h¬n .
C Noái keát tình cha con giöõa oâng Saùu vaø beù Thu, laøm
cho caâu chuyeän mang tính chaân thaät hôn.
Vöøa kÓ caâu chuyeän ñöôïc tù nhiªn vöøa bµy toû thaùi
D
ñoä, tình caûm ñoái vôùi caùc nhaân vaät trong truyeän .

Vì sao tác giả không đặt nhan đề truyện “Chiếc lược ngà” là
“Tình cha con” ?
Kết tụ tình cảm của người cha xa con,
làm dịu nỗi ân hận,ánh lên niêm hi
vọng được gặp lại con
Kỉ vật của người cha đã khuất,
kỉ vật của chiến tranh-thiêng liêng
Là động lực để người con tiếp nối
truyền thống cách mạng cha anh
Vẻ đẹp của người chiến sĩ cộng sản:
vừa giàu tình cảm riêng tư vừa yêu nước

HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
-Học bài: nắm nét chung về tác giả, tác phẩm, nội dung phần phân tích
và tổng kết; Đọc lại và tóm tắt văn bản.
Tự học và đọc ở nhà: Cố hương, Những đứa trẻ
-Soạn bài: Ôn tập truyện hiện đại Việt Nam
Đọc và trả lời các câu hỏi ôn tập 1,2,3,4,5,6 ( SGK Ngữ Văn 9 tập 2
trang 144, 145)