NGỮ VĂN 12



















Giáo viên thực hiện: ĐẶNG THỊ PHƯƠNG LAN
Trường THPT TIỀN PHONG
LỚP 12A,12B
Chiếc thuyền ngoài xa
Tiết 70 -73, Đọc văn
Nguyễn Minh Châu
- Nguyễn Minh Châu (1930 - 1989) – “nhà văn quân đội”.

- Quê quán: Quỳnh Lưu, Nghệ An.

- Một trong những nhà văn đi tiên phong trong công cuộc đổi mới văn học nước nhà; là nhà văn “mở đường tinh anh và tài năng nhất của văn học ta hiện nay” (Nguyên Ngọc).



Tiết 70-73, Đọc văn : CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
a.Cuộc đời

Tiết 70-73, Đọc văn : CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
Năm 2000: Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học và Nghệ thuật
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
a.Sự nghiệp

Trước 1975
Ngòi bút sử thi,
có thiên hướng lãng mạn
Sau 1975
Cảm hứng thế sự
(đạo đức, triết lí nhân sinh)
CHUYỂN ĐỔI TƯ DUY NGHỆ THUẬT
B1
B2
B3

Bối cảnh
thời đại

Phong cách nghệ thuật

Tác phẩm
cụ thể
Văn bản văn học
Tiết 70-73, Đọc văn : CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
“Chiếc thuyền ngoài xa”
(1983)
a.Xuất xứ
b.Hoàn cảnh
c.Tóm tắt
d.Bố cục
-08/1983
- 1987

P1: Hai phát hiện (Phùng)
P2: Người đàn bà
P3: Tấm lịch cuối năm
+Câu chuyện người nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng.
+Câu chuyện người đàn bà hàng chài.
 “Con người”

-Giai đoạn thứ 2 (sau năm 1975): hướng nội.
-Tác phẩm tiêu biểu
e.Nhan đề
Nhiếp ảnh
Phùng
Đến vùng
ven biển
miền Trung


chụp
ảnh cho
cuốn lịch
năm sau
Sau nhiều lần
“phục kích”
Một “cảnh
đắt” trời cho
Thuyền vào bờ
Chứng kiến
cảnh vũ phu
Phùng
can thiệp
Bị đánh
Đẩu mời
người đàn
bà đến
làm việc
tại tòa án

Nhất định
không bỏ
chồng
Phùng
và
Đẩu “…”
I. TÌM HIỂU CHUNG
2.Tác phẩm
c.Tóm tắt
Câu 1: Ông là cây bút thuộc trong số những nhà văn mở đường tinh anh và tài năng nhất của văn học ta hiện nay? Ông là ai?
Nguyễn Minh Châu
Câu 2: Sau năm 1975, nhà văn Nguyễn Minh Châu có sáng tác theo khuynh hướng cảm hứng nào?
Cảm hứng thế sự
Câu 3: Tình huống truyện Chiếc thuyền ngoài xa thuộc kiểu tình huống nào?
Tình huống nhận thức
Câu 4: Tác phẩm CTNX được trần thuật dựa trên ngôi kể của nhân vật nào?
Nhân vật Phùng
Tiết 70 -73, Đọc văn: CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
THẢO LUẬN
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng


(1)“Có lẽ suốt một đời cầm máy ảnh chưa bao giờ tôi được thấy một cảnh “đắt” trời cho như vậy: trước mặt tôi là một bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ. (2) Mũi thuyền in một nét mơ hồ lòe nhòe vào bầu sương mù trắng như sữa có pha đôi chút màu hồng hồng do ánh mặt trời chiếu vào. (3)Vài bóng người lớn lẫn trẻ con ngồi im phăng phắc như tượng trên chiếc mui khum khum, đang hướng mặt vào bờ. (4)Tất cả khung cảnh ấy nhìn qua những cái mắt lưới và tấm lưới nằm giữa hai chiếc gọng vó hiện ra dưới một hình thù y hệt cánh một con dơi, toàn bộ khung cảnh từ đường nét đến ánh sáng đều hài hòa và đẹp, một vẻ đẹp thực đơn giản và toàn bích khiến đứng trước nó tôi trở nên bối rối, trong trái tim như có cái gì bóp thắt vào. (5) Chẳng biết ai đó lần đầu đã phát hiện ra bản thân cái đẹp chính là đạo đức? (6) Trong giây phút bối rối, tôi tưởng chính mình vừa khám phá thấy cái chân lý của sự toàn thiện, khám phá thấy cái khoảnh khắc trong ngần tâm hồn”.

Tiết 70-73, Đọc văn : CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng
Tiết 70-73, Đọc văn : CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng
+“…cảnh “đắt” trời cho”, “một bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ”. (c1)
+ “Mũi thuyền in một nét mơ hồ lòe nhòe vào bầu sương mù trắng như sữa có pha đôi chút màu hồng hồng do ánh mặt trời chiếu vào”.
+“… toàn bộ khung cảnh từ đường nét đến ánh sáng đều hài hòa và đẹp, một vẻ đẹp thực đơn giản và toàn bích…” (c4)
Đoạn 2
Tiết 70-73, Đọc văn : CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng
Đoạn 2, 3,4
- Cảm xúc: +“bối rối”; “trong trái tim như có cái gì bóp thắt vào”. (c4)..“Bản thân cái đẹp là đạo đức”; (c5); “… tưởng chính mình vừa khám phá thấy cái chân lí của sự toàn thiện …khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn”. (c6) ; “cái khoảnh khắc hạnh phúc tràn ngập tâm hồn mình, do cái đẹp …vừa mang lại”. (Đoạn 3)  Tâm hồn nghệ sĩ rung động thật sự và một cảm xúc thẩm mĩ đang dấy lên .
- Hành động: : bấm “liên thanh” …
Tiết 70-73, Đọc văn : CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng
- Vẻ đẹp của chiếc thuyền ngoài xa: là vẻ đẹp của tạo hóa ban tặng“cái đẹp tuyệt”. Đó là bức tranh thiên nhiên tuyệt bích, toàn thiện mà người nghệ sĩ đã “chộp”, phát hiện, khám phá được trong một khoảnh khắc.
-Tác động kì diệu: thanh lọc tâm hồn con người để nghệ sĩ Phùng nhận ra: “Bản thân cái đẹp là đạo đức”.
Thăng hoa cảm xúc

(8) “Lão đàn ông lập tức trở nên hùng hổ, mặt đỏ gay, lão rút trong người ra một chiếc thắt lưng của lính ngụy ngày xưa, có vẻ như những điều phải nói với nhau họ đã nói hết, chẳng nói chẳng rằng lão trút cơn giận như lửa cháy bằng cách dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà, lão vừa đánh vừa thở hồng hộc, hai hàm răng nghiến ken két, cứ mỗi nhát quất xuống lão lại nguyền rủa bằng cái giọng rên rỉ đau đớn: “Mày chết đi cho ông nhờ. Chúng mày chết hết đi cho ông nhờ!”.




Tiết 70-73, Đọc văn : CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng

(10) “Tất cả mọi việc xảy đến khiến tôi kinh ngạc đến mức, trong mấy phút đầu, tôi cứ đứng há mồm ra mà nhìn. Thế rồi chẳng biết từ bao giờ, tôi đã vứt chiếc máy ảnh xuống đất chạy nhào tới”.

(17) “…hai chúng tôi đưa mắt ngơ ngác nhìn ra một quãng bờ phá vừa ban nãy chiếc thuyền đậu”.

(18) “Như trong câu chuyện cổ đầy quái đản, chiếc thuyền lưới vó đã biến mất”.



Tiết 70-73, Đọc văn : CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng
Tiết 70-73, Đọc văn : CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng
-Người chồng: “Cứ ngồi nguyên đấy. Động đậy tao giết cả mày bây giờ”… dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà, lão vừa đánh vừa thở hồng hộc, hai hàm răng nghiến ken két
…nguyền rủa Chúng mày chết hết đi cho ông nhờ!”.
=> Là kẻ vũ phu, vi phạm nhân quyền, vp pháp luật
Tiết 70-73, Đọc văn : CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng
Người đàn bà:
+ Khi bị chồng đánh: ko kêu, ko xin, ko bỏ chạy
Cam chịu, nhẫn nhục
+ Khi đứa con đánh bố : Ôm con, lạy con, khóc
=> Đau khổ tột cùng
+ Khi chồng bỏ về thuyền: Đuổi theo người chồng.
=> Chấp nhận sống chung với cái ác, bị bạo hành.
Đoạn 8
Tiết 70-73– Đọc văn: CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng
+ Cảm xúc: “Kinh ngạc”; “há mồm nhìn” …
+ Hành động: “Vứt máy ảnh” “nhào tới”… “ngơ ngác”
Chứng kiến bi kịch ngang trái
 Tâm hồn choáng váng

Đoạn 10, 17
Tiết 70-73– Đọc văn: CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng
Chiếc thuyền ngoài xa - vẻ đẹp thơ mộng toàn bích


Chiếc thuyền ở gần:
Hiện thực trần trụi: Người đàn ông đánh vợ

Tâm hồn thăng hoa
Tâm hồn choáng váng
Đối lập
Tình huống nhận thức: Cuộc đời không đơn giản xuôi chiều, vốn chứa đựng nhiều điều phức tạp, đầy mâu thuẫn và nghịch lí.
Tiết 70-73, Đọc văn: CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
Chiếc thuyền ngoài xa
Nghĩa tường minh
Nghĩa hàm ẩn:
ẩn dụ nghệ thuật
Không gian sinh sống
Bức tranh thiên nhiên đẹp
Cuộc đời
-

Gần
Nghệ thuật
-

Xa
Nghệ thuật và Cuộc sống = “Con người”
Tình huống nhận thức
1. Tình huống truyện: Hai phát hiện của người nghệ sĩ
2. Nhân vật người đàn bà hàng chài và câu chuyện đời tự kể
a. Khi xuất hiện ở ngoài bãi biển:
- “ ngoài bốn mươi,…cao lớn …thô kệch…rỗ mặt…khuôn mặt mệt mỏi”…
 Dáng vẻ: xấu xí, thô kệch; Tính cách:cam chịu, nhẫn nhục=> Thân phận: Khốn khổ,
- “tấm lưng áo bạc phếch và rách rưới”
- bị chồng đánh đập vẫn “không hề kêu một tiếng, không chống trả, cũng không trốn chạy”.
Tiết 70-73, Đọc văn: CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
b. Khi ở tòa án huyện
Thái độ:
+ Ban đầu: …sợ sệt, …lúng túng, …khúm núm, rón rén…
+ Phản ứng trước lời khuyên của Đẩu: vái lia lịa, van xin con lạy qúy tòa…. đừng bắt con bỏ nó…
+ Về sau: chị, các chú, các chú đâu phải người làm ăn…
Từ bị động, tự ti trở nên chủ động, tự tin.
- Câu chuyện cuộc đời:
Tiết 70-73, Đọc văn: CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
--Nguyễn Minh Châu--
b. Khi ở tòa án huyện

THẢO LUẬN NHÓM (3 PHÚT)
Nhóm 1, 2: Qua câu chuyện đời tự kể, người đàn bà hàng chài đã đưa ra những lí do gì khiến bà không từ bỏ cuộc hôn nhân? Những lí do đó gợi cho em suy nghĩ gì?
Nhóm 3, 4: Từ câu chuyện đời của người đàn bà hàng chài, em có cảm nhận gì về người phụ nữ ?

con là
lẽ sống.
- Lí do không từ bỏ cuộc hôn nhân:
+“cũng có lúc hòa thuận vui vẻ,… vui nhất nhìn con ăn no”.
+“…vì các chú không phải là đàn bà, chưa bao giờ các chú biết nỗi vất vả trên một chiếc thuyền không có đàn ông”.
+“…cần có người đàn ông chèo chống khi phong ba…để cùng nuôi con, phải sống cho con…”
chắt
chiu hạnh phúc.
Người đàn bà hàng chài

Cái nhìn của Phùng
(ban đầu)
Xấu xí, thô kệch
Cam chịu, nhẫn nhục
Ít học, thiếu hiểu biết

Sự tự bộc lộ
Yêu con, giàu đức hi sinh
Vị tha, bao dung
Sâu sắc, trải đời
Hạt ngọc ẩn giấu trong bề sâu tâm hồn con người
Thông điệp của nhà văn

Chánh án Đẩu

Nghệ sĩ Phùng
Lòng tốt, luật pháp không thể áp dụng mọi đối tượng
Không thể đơn giản trong cách nhìn nhận cuộc đời, con người
- Phải nhìn nhận con người trong từng hoàn cảnh cụ thể.
- Phải có cái nhìn đa diện, nhiều chiều.
3. Chi tiết bức ảnh ở cuối truyện
Màu hồng hồng của ánh sương mai
Người đàn bà vùng biển
Nghệ thuật
Nghệ sĩ
Cuộc đời
Gắn bó
Đa chiều
Tài
Tâm
Nhan đề CTNX
Tình huống nhận thức
Câu chuyện sáng tạo của nghệ sĩ
Câu chuyện cuộc đời (người đàn bà)
Giá trị hiện thực
Giá trị nhân đạo
Giá trị nhân văn
Cái nhìn đa diện, nhiều chiều
Tình yêu thương con người
Sáng tạo nghệ thuật phải vì con người (bức ảnh)
Nguyễn Minh Châu người mở đường tinh anh và tài năng
III.Tổng kết

THẢO LUẬN NHÓM (3 PHÚT)
Anh (chị) có đồng tình với lựa chọn của người đàn bà hàng chài không? Lí giải vì sao?
Tri thức là sức mạnh!
Hình ảnh trên gợi nhớ tới truyện ngụ ngôn nào? Mối liên hệ gì với bài học hôm nay?
BÀI TẬP ỨNG DỤNG
Tình huống :
Một lần, trong gia đình em có xảy ra bất hòa. Vì bố mẹ tranh cãi việc lựa chọn trường Đại học mà em sẽ thi. Bố rất nặng lời với mẹ, không chỉ mắng mà còn đánh mẹ. Mẹ rất buồn và khóc.
Là người con, em ứng xử trước việc đó như thế nào?
Theo em, người phụ nữ (nhất là người mẹ) cần điều gì nhất?
HƯỚNG DẪN HỌC BÀI
Bài tập 1: Cảm nhận về nhân vật người đàn bà hàng chài
Bài tập 2: Viết 1 bài luận ngắn, trình bày suy nghĩ của anh (chị) về cách đánh giá sự vật, cuộc đời, con người.
Bài tập 3: Soạn bài : Thực hành về hàm ý
Nhóm 1,2 làm bài tập 1,2
Nhóm 3,4 làm bài tập 3,4