SỬ 6 BỘ SGK CÁNH DIỀU
GV: Đàm Văn Tuấn
Bài 15: CÁC CUỘC KHỞI NGHĨA TIÊU BIỂU GIÀNH ĐỘC LẬP TỰ CHỦ





(TỪ ĐẦU CÔNG NGUYÊN ĐẾN THẾ KỈ X)
Khởi động:
GV yêu cầu HS đọc sơ đồ một số cuộc khởi nghĩa thời Bắc thuộc (Hình 15.1 SGK trang 73).
Trò chơi: (3 phút)
? Em hãy kể tên các cuộc khởi nghĩa trong thời kì Bắc thuộc mà em đã biết khi học Tiểu học ?
1. Khởi nghĩa Hai Bà Trưng
Thảo luận nhóm ( 5 phút):
Nhóm 1 (số thứ tự từ 1  10):
- Em hãy giới thiệu vài nét về Hai Bà Trưng ? Giới thiệu một số câu thơ mà nhóm sưu tầm được, viết về Hai Bà Trưng ?
Nhóm 2 (số thứ tự 11  21):
- Đời sống nhân dân ta lúc đó như thế nào ? Từ đó rút ra một số nguyên nhân của cuộc khởi nghĩa ?
Nhóm 3 (số thứ 22  hết):
Qua bốn câu thơ trong SGK, hãy cho biết mục tiêu của cuộc khởi nghĩa ?
Kể tên các danh tướng tham gia khởi nghĩa (theo Lược đồ SGK) ?
GỢI Ý TRẢ LỜI:
Nhóm 1 (số thứ tự từ 1  10):
Giới thiệu vài nét về Hai Bà Trưng:
+ Hai Bà Trưng (Trưng Trắc và Trưng Nhị) là con gái Lạc tướng huyện Mê Linh (Hà Nội ngày nay). Mẹ là bà Man Thiện thuộc dòng giõi các vị vua Hùng;
+ Chồng của bà Trưng Trắc là Thi Sách (con trai Lạc tướng huyện Chu Diên) bị Tô Định giết…;


- Sưu tầm thơ nói về cuộc Khởi nghĩa này:
“Bà Trưng quê ở Châu Phong
Giận loài tham bạo thù chồng chẳng quên
Chị, em nặng một lời nguyền
Phất cờ nương tử thay quyền tướng quân
Ngàn Tây nổi áng phong trần
Ầm ầm binh mã tới gần Long Biên
Hồng quần nhẹ bước chinh yên
Đuổi ngay Tô Định dẹp yên kinh thành.
Đô kỳ đóng ở Mê Linh
Lĩnh Nam riêng một triều đình nước ta”
(Đại Nam Quốc sử diễn ca)
Nhóm 2 (số thứ tự 11  21):
Nguyên nhân sâu xa:
+ Dưới sự cai trị tàn ác, bạo ngược của Tô Định  nhân dân ta vô cùng khổ cực và căm phẫn;
+ Lòng yêu nước luôn sục sôi trong mỗi con dân Lạc Việt, chỉ cần có người thủ lĩnh lãnh đạo  nhân dân nhất tề khởi nghĩa;
Nguyên nhân trực tiếp:
+ Thi Sách bị giết  cuộc khởi nghĩa mau chóng diễn ra…
Nhóm 3 (số thứ 22  hết):
Mục tiêu của cuộc khởi nghĩa:
+ Đánh đuổi quân xâm lược để giành lại độc lập, tự chủ; nối lại sự nghiệp của các vua Hùng đã xây dựng;
+ Trả thù cho nước và cho chồng và mong cuộc khởi nghĩa thành công;
Một số danh tướng tham gia khởi nghĩa:
+ Nàng Quỳnh, Nàng Quế (Tuyên Quang);
+ Bà Lê Chân (Hải Phòng), bà Bát Nàn (Thái Bình, bà Lê Thị Hoa (Thanh Hoá)…
1. Khởi nghĩa Hai Bà Trưng
a/ Nguyên nhân:
Đời sống nhân dân vô cùng cực khổ;
Thi Sách (chồng bà Trưng Trắc bị Tô Định giết)  khởi nghĩa mau chóng bùng nổ;
b/ Diễn biến và kết quả:
Mùa xuân năm 40, Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa ở Hát Môn (Hà Nội);
Nhân dân ủng hộ  nghĩa quân làm chủ Mê Linh  Cổ Loa và Luy Lâu;
Tô Định bỏ chạy về nước  khởi nghĩa mau chóng thắng lợi;
Trưng Trắc được suy tôn làm vua (Trưng Vương), xây dựng kinh đô ở Mê Linh;
Chính quyền Trưng Vương ban tước cho người có công, xá thuế cho nhân dân…
c/ cuộc kháng chiến chống quân Hán và ý nghĩa lịch sử:
- Năm 42, nhà Hán sai Mã viện đem quân sang đàn áp;
Hai Bà đã lãnh đạo nhân dân chiến đấu oanh liệt  rút quân về Mê Linh và tuẫn tiết (ngày 6-2 âm lịch).
Cuộc khởi nghĩa lớn đầu tiên trong thời Bắc thuộc mở đầu thời kì đấu tranh giành độc lập tự chủ;
Tiêu biểu cho tinh thần yêu nước của nhân dân ta.
Hình ảnh tưởng nhớ Hai Bà Trưng:
2. Khởi nghĩa Bà Triệu
Thảo luận nhóm (5 phút):
Nhóm 1 (số thứ tự 1 10):
Tình hình nước ta ở đầu thế kỉ III như thế nào từ đó rút ra nguyên nhân của cuộc khởi nghĩa ?
Nhóm 2 (số thứ tự 11  21):
Giới thiệu vài nét về tiểu sử Bà Triệu ?
Câu nói được trích dẫn trong SGK thể hiện ý chí của Bà thế nào ?
Nhóm 3 (số thứ tự 22  hết):
Thời gian và địa điểm cuộc khởi nghĩa ?
Nhà Ngô có hành động gì ? Chúng ta đã làm gì để chống lại hành động đó ?
GỢI Ý TRẢ LỜI:

Nhóm 1 (số thứ tự 1 10):
Tình hình nước ta ở đầu thế kỉ III:
+ Nhà Ngô đặt thêm nhiều thứ thuế, bắt nhiều thợ thủ công về Trung Quốc;
+ Mâu thuẫn giữa người Việt với chính quyền đô hộ ngày càng gay gắt  nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra, tiêu biểu là khởi nghĩa do Bà Triệu lãnh đạo.
Nhóm 2 (số thứ tự 11  21):
Giới thiệu vài nét về tiểu sử Bà Triệu:
+ Bà Triệu tên gọi Triệu Thị Trinh quê ở Quan Yên, quận Cửu Chân (Thanh Hoá);
+ Anh là Triệu Quốc Đạt là một hào trưởng lớn…
Câu nói được trích dẫn trong SGK thể hiện ý chí của Bà:
+ Đánh đuổi giặc ngoại xâm ra khỏi bờ cõi chứ không cam chịu cuộc sống cúi đầu, khom lưng trước kẻ thù. Thể hiện bản lĩnh, khí phách hào hùng của phụ nữ…
Nhóm 3 (số thứ tự 22  hết):
Thời gian và địa điểm cuộc khởi nghĩa:
+ Năm 248 khởi nghĩa bùng nổ.
+ Ban đầu tại núi Nưa (Thanh Hoá) sau lan rộng khắp Giao Châu;
Nhà Ngô có hành động gì ? Chúng ta đã làm gì để chống lại hành động đó ?
+ Nhà Ngô cử Lục Dận đem 8000 quân sang đàn áp;
+ Bà Triệu cùng nhân dân chiến đấu anh dũng  chuyển về vùng Phú Điền (Hậu Lộc, Thanh Hoá)  Bà Triệu anh dũng hi sinh trên núi Tùng.
2. Khởi nghĩa Bà Triệu
a/ Nguyên nhân:
+ Nhà Ngô đặt thêm nhiều thứ thuế, bắt nhiều thợ thủ công về Trung Quốc;
+ Mâu thuẫn giữa người Việt với chính quyền đô hộ ngày càng gay gắt  nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra, tiêu biểu là khởi nghĩa do Bà Triệu lãnh đạo.
b/ Diễn biến:
+ Năm 248 khởi nghĩa bùng nổ.
+ Ban đầu tại núi Nưa (Thanh Hoá) sau lan rộng khắp Giao Châu;
+ Nhà Ngô cử Lục Dận đem 8000 quân sang đàn áp;
+ Bà Triệu cùng nhân dân chiến đấu anh dũng  chuyển về vùng Phú Điền (Hậu Lộc, Thanh Hoá).
c/ Kết quả, ý nghĩa:
Bà Triệu đã anh dũng hy sinh trên núi Tùng (Thanh Hoá);
Khởi nghĩa tiêu biểu cho truyền thống yêu nước, tinh thần đấu tranh bất khuất;
Ngọn cờ đấu tranh tiêu biểu trong suốt thế kỉ III đến thế kỉ V.
Một số hình ảnh tưởng nhớ Bà Triệu:

Câu hỏi trắc nghiệm:

Câu 1. Mùa xuân năm 40 đã diễn ra sự kiện quan trọng gì trong lịch sử Việt Nam?
A. Hai Bà Trưng kháng chiến chống quân Hán xâm lược.
B. Hai Bà Trưng dựng cờ khởi nghĩa.
C. Bà Triệu dựng cờ khởi nghĩa.
D. Lý Bí dựng cờ khởi nghĩa.
Câu 2. Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng bùng nổ vào mùa xuân năm 40 không xuất phát từ nguyên nhân sâu xa nào sau đây?
A. Chế độ cai trị hà khắc của nhà Hán.
B. Thi Sách (chồng Trưng Trắc) bị Tô Định giết.
C. Đời sống nhân dân lầm than.
D. Tô Định tham lam, tàn bạo, bóc lột.
Câu 3. Nội dung nào không phải ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng?
A. Củng cố vững mạnh chính quyền tự chủ của nhân dân ta.
B. Mở đầu thời kì đấu tranh giành độc lập, tự chủ lâu dài, bền bỉ của người Việt.
C. Thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí anh hùng của phụ nữ Việt Nam.
D. Là cuộc khởi nghĩa lớn đầu tiên trong thời kì Bắc thuộc.
Câu 4. Sau khi giành thắng lợi, Hai Bà Trưng đóng đô ở đâu?
A. Luy Lâu.
B. Cổ Loa.
C. Mê Linh.
D. Hát Môn.
Câu 5. Nhân dân ta lập đền thờ Hai Bà Trưng thể hiện điều gì?
A. Khẳng định tinh thần đoàn kết, yêu nước của nhân dân ta.
B. Nhân dân kính trọng và ghi nhớ công lao của Hai Bà Trưng.
C. Thể hiện sự phát triển của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên.
D. Thể hiện vai trò của người phụ nữ trong lịch sử dân tộc.
Câu 6. Cuộc khởi nghĩa của Bà Triệu bùng nổ (năm 248) xuất phát từ nguyên nhân sâu xa nào?
A. Bà Triệu là người có sức khỏe, có mưu lớn.
B. Bà Triệu là người giàu mưu trí.
C. Nhiều nghĩa sĩ đã cùng bà chuẩn bị khởi nghĩa.
D. Chính sách áp bức, bóc lột của thế lực phong kiến phương Bắc.
Câu 7: Nội dung nào sau đây không đúng khi nhận xét về cuộc khởi nghĩa của Bà Triệu?
A. Thất bại do chưa có sự chuẩn bị từ trước.
B. Có quy mô thuộc toàn thể Giao Châu.
C. Có sự tham gia của đông đảo quần chúng.
D. Người lãnh đạo thuộc tầng lớp trên của xã hội.