Bài 12: Đặc điểm tự nhiên khu vực Đông Á
Học kì II
Năm học 2021 - 2022
Sơ lược
Đại Đông Á, Đông Á (chữ Hán: 東亞; bính âm: Dōngyà; tiếng Nhật: 東アジア; Hangul: 동아시아) hoặc đôi khi Viễn Đông là những thuật ngữ mô tả một khu vực của châu Á có thể được định nghĩa theo các thuật ngữ địa lý hay các văn minh và văn hóa.
Khu vực địa lý này bao gồm Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Mông Cổ, Triều Tiên và Hàn Quốc Người dân bản địa trong khu vực được gọi là người Đông Á. Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Triều Tiên, Hàn Quốc.
Về mặt địa lý, nó chiếm khoảng 11.839.074 km², hay 25% diện tích của châu Á.
Về mặt văn hóa-chính trị-kinh tế-xã hội và lịch sử..., nó bao gồm các cộng đồng là một phần của ảnh hưởng của nền văn minh Trung Hoa, thể hiện rõ nét trong các ảnh hưởng lịch sử từ chữ Hán, Khổng giáo và Tân Khổng giáo, Phật giáo Đại thừa, Lão giáo. Tổ hợp này của ngôn ngữ, quan niệm chính trị và tín ngưỡng bao phủ sự phân chia địa lý của Đông Á.
Bài 12: Đặc điểm tự nhiên khu vực Đông Á
1. Vị trí địa lí và phạm vi khu vực đông á.
2. Đặc điểm tự nhiên.
1. Vị trí địa lí và phạm vi khu vực đông á.
CÂU HỎI
Dựa vào hình 12.1, em hãy cho biết:
Khu vực Đông Á bao gồm những quốc gia và vùng lãnh thổ nào ?
Các quốc gia và vùng lãnh thổ Đông Á tiếp giáp với các biển nào ?
Trả lời:
- Các quốc gia và vùng lãnh thổ Đông Á: Trung Quốc, Triêu Tiên, Hàn Quốc, Nhật Bản và lãnh thổ Đài Loan.
- Các quốc gia và vùng lãnh thổ Đông Á tiếp giáp với biển Thái Bình Dương, biển Nhật Bản, biển Hoàng Hải, biển Hoa Đông, Biển Đông.
1. Vị trí địa lí và phạm vi khu vực đông á.
Lãnh thổ Đông Á gồm có hai bộ Phận: Phần đất liền và Phần hải đảo.
+ Phần đất liền bao gồm: Trung Quốc, Mông Cổ, bán đảo Triều Tiên ( Hàn Quốc, Triều Tiên )
+ Phần hải đảo bao gồm: Nhật Bản, Đài Loan, Đảo Hải Nam ( Trung Quốc ).
* Sơ lược về một số quốc gia khu vực đông á
1. Trung quốc
Trung Quốc là nước lớn thứ 3 trên thế giới chỉ sau Nga và Canada. Đây là nước đông dân nhất thế giới, dân số hơn 1 tỷ người. địa hình tương đối đa dạng với sa mạc, cao nguyên, núi non, và các đồng bằng màu mỡ được bồi đắp bởi phù sa các con sông Hoàng Hà, Dương Tử, Hắc Long Giang, Mê Kông… Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa được cả thế giới biết đến là một trong những cái nôi của nền văn hóa nhân loại bên cạnh những danh lam đẹp và nổi tiếng trên thế giới. Hơn nữa, quốc gia này có nền kinh tế phát triển khá mạnh và đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Đặc biệt là sau khi tiến hành cuộc cải cách mở cửa, thị trường không ngừng được mở rộng, môi trường đầu tư không ngừng được cải thiện, cải cách thể chế tiền tệ tiến triển vững chắc, những điều này đã đảm bảo vững chắc cho nền kinh tế Trung Quốc tiếp tục phát triển.
2. Hàn quốc
Hàn Quốc có tên gọi đầy đủ là Đại Hàn Dân Quốc, tên tiếng Hàn là 대한민국. Hàn Quốc cũng thường được gọi là Nam Triều Tiên (South Korea), Nam Hàn,… Đây là quốc gia theo thể chế Cộng hòa, nằm ở khu vực Đông Á của Châu á và thuộc bán đảo Triều Tiên.
Lãnh thổ Hàn Quốc giáp với biển Nhật Bản ở phía đông Hàn Quốc, phía tây Hàn Quốc là Hoàng Hải. Thủ đô của quốc gia này là Seoul. Đây là một trung tâm kinh tế sầm uất của Châu Á và cũng là thành phố toàn cầu có vai trò quan trọng trên thế giới.
Địa hình Hàn Quốc chủ yếu là đồi núi. Đến 70% lãnh thổ Hàn Quốc được bao phủ bởi đồi núi. Bên cạnh đó, xứ sở Kim Chi còn sở hữu bãi bồi ven biển lớn thứ 2 trên thế giới là Seomangeum. Đây cũng là một trong những lý do khiến cho Hàn Quốc có các danh lam thắng cảnh, thiên nhiên tuyệt đẹp và hùng vĩ.
Hàn Quốc hiện bao gồm 16 đơn vị hành chính và là một quốc gia có mức sống cao. Theo Ngân hàng Thế giới và IMF, Hàn Quốc có nền kinh tế thứ 4 ở châu Á và đứng thứ 15 trên thế giới. Hàn Quốc là đất nước phát triển mạnh và đi đầu trong các ngành như hàng điện tử, ô tô, tàu biển, máy móc, hóa dầu,… Quốc gia này cũng là thành viên của tổ chứ Liên hiệp quốc, WTO, OECD và thuộc nhóm các nền kinh tế lớn G-20.
3. Nhật bản
Nhật Bản (Japan – gọi tắt là Nhật – tên chính thức là Nhật Bản Quốc) là một hòn đảo ở vùng Đông Á, có tổng diện tích là 379.954 km² đứng thứ 60 trên thế giới và nằm bên sườn phía Đông của Lục Địa Châu Á. Đất nước này nằm bên rìa phía Đông của Hàn Quốc, Nga, Trung Quốc và trải từ biển Okhotsk ở phía Bắc xuống biển Hoa Đông và đảo Đài Loan ở phía Nam.
Đất nước Nhật Bản thuộc vùng khí hậu ôn đới, có 4 mùa rõ rệt, nhưng mỗi vùng lại có khí hậu khác nhau dọc theo chiều dài đất nước. Nước Nhật còn được biết đến là quần đảo núi lửa với khoảng 6.852 đảo và 186 núi lửa còn hoạt động.
Giới thiệu chung về đất nước Nhật Bản
Dân số Nhật Bản ước tính là 126.9 triệu người, đứng thứ mười trên thế giới. Thủ đô Tokyo bao gồm thủ đô và một vài tỉnh xung quanh là vùng đô thị lớn nhất thế giới với hơn 35 triệu dân sinh sống và cũng là thành phố đông dân thứ tám trong khối OECD, có nền kinh tế đô thị phát triển nhất hành tinh.
Nhật Bản còn được gọi là đất nước phù tang hay đất nước mặt trời mọc. Theo truyền thuyết cổ phương Đông, cây dâu rỗng lòng gọi là phù tang hoặc khổng tang, là nơi thần mặt trời nghỉ ngơi trước khi tiếp tục du hành qua bầu trời từ Đông sang Tây, vì vậy phù tang có hàm ý văn chương chỉ nơi mặt trời mọc.
4. Đài loan
Đài Loan nằm ở phía Tây Bắc, Thái Bình Dương. Đảo quốc này nằm giữa quần đảo Ryukyu của Nhật Bản và quần đảo Philippines. Đài Loan là đảo lớn thứ 38 trên thế giới. 2/3 lãnh thổ Đài Loan được bao phủ bởi núi đồi và rừng rậm. Đồng bằng tập trung tại vùng ven biển phía Tây và cũng là nơi sinh sống chủ yếu của dân cư.
Do vị trí nằm tại vùng giao nhau giữa khí hậu cận nhiệt đới và nhiệt đới nên Đài Loan có cảnh quan tự nhiên và hệ sinh thái rất phong phú, đa dạng. Thủ đô của Đài Loan là thành phố Đài Bắc.
Đài Loan còn có 6 thành phố trực thuộc trung ương, 3 thành phố tự trị và 13 huyện cụ thể như sau:
6 thành phố trực thuộc trung ương: Thành phố Đài Bắc (Taipei), Thành phố Tân Bắc (New Taipei), Thành phố Đài Viên (Taoyuan), Thành phố Đài Trung (Taichung), Thành phố Đài Nam (Tainan), Thành phố Cao Hùng (Kaohsiung).
3 thành phố tự trị: Thành phố Cơ Long, Thành phố Tân Trúc, Thành phố Gia Nghĩa
13 huyện, bao gồm: Huyện Tân Trúc, Huyện Miêu Lật, Huyện Chương Hóa, Huyện Bành Hồ, Huyện Nghi Lan, Huyện Hoa Liên, Huyện Nam Đầu, Huyện Văn Lâm, Huyện Gia Nghĩa, Huyện Đài Đông, Huyện Bình Đông, Huyện Liên Giang, Huyện Kim Môn.
5. Hồng kông ( trung QuốC )
Hồng Kông (Hán-Việt: Hương Cảng), là một Đặc khu hành chính thuộc Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (CHNDTH), nằm trên bờ biển Đông Nam của Trung Quốc. Trong khi phần lớn tên các thành phố của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được Latinh hóa bằng cách sử dụng bính âm thì tên tiếng Anh chính thức của Hồng Kông vẫn là Hong Kong chứ không phải Xiānggǎng. Hồng Kông là một trong hai đặc khu hành chính của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (đặc khu hành chính còn lại là Ma Cao). Lãnh thổ này, gồm hơn 260 hòn đảo, nằm về phía Đông của Đồng bằng châu thổ Châu Giang, giáp với tỉnh Quảng Đông về phía Bắc và nhìn ra biển Đông ở phía Đông, Tây và Nam.
Hồng Kông từng là một lãnh thổ phụ thuộc của Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland từ năm 1842 đến khi chuyển giao chủ quyền cho Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa năm 1997. Tuyên bố chung Trung-Anh và Luật Cơ bản của Hồng Kông quy định rằng Hồng Kông được hưởng một quy chế tự trị cao cho đến ít nhất là năm 2047 - 50 năm sau khi chuyển giao chủ quyền. Dưới chính sách một quốc gia, hai chế độ, Chính quyền Trung ương chịu trách nhiệm về mặt quốc phòng và ngoại giao của lãnh thổ này còn Hồng Kông thì duy trì phần lớn chế độ chính trị, hệ thống pháp luật, lực lượng cảnh sát, chế độ tiền tệ, chính sách hải quan, chính sách nhập cư, hệ thống xuất bản, báo chí, hệ thống giáo dục của Anh, và các đại biểu trong các tổ chức, đảng phái, và sự kiện quốc tế.
6. Ma cao ( trung QuốC )
Ma Cao (tiếng Trung: 澳門; Hán-Việt: Áo Môn, tiếng Bồ Đào Nha: Macau), cũng có thể viết là Macao, tên chính thức là Đặc khu hành chính Ma Cao của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, là một trong hai đặc khu hành chính của Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa cùng với Hồng Kông. Ma Cao nằm ở đồng bằng châu thổ Châu Giang, giáp với thành phố Châu Hải của tỉnh Quảng Đông ở phía tây và phía bắc đồng thời hướng tầm nhìn ra Biển Đông ở phía đông và phía nam. Đây là khu vực có mật độ dân số cao nhất trên thế giới.
7. triều tiên
Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (tiếng Triều Tiên: 조선민주주의인민공화국 (Triều Tiên Dân chủ chủ nghĩa Nhân dân Cộng hòa quốc)/ Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk), gọi ngắn là Triều Tiên (조선, MR: Chosŏn) hoặc Bắc Triều Tiên (북조선, MR: Puk-chosŏn, cách gọi từ phía chính quốc) hay Bắc Hàn (북한/北韓, Romaja: Buk`han, cách gọi từ phía Đại Hàn Dân Quốc) là quốc gia nằm ở Đông Á trên nửa phía Bắc của Bán đảo Triều Tiên, tách biệt với Hàn Quốc ở miền Nam. Hai nước từng là một quốc gia thống nhất cho tới năm 1945. Biên giới phía Bắc đa phần giáp với Trung Quốc dọc theo các sông Áp Lục và Đồ Môn. Bắc Triều Tiên và Liên bang Nga có chung đường biên giới dài chỉ 18.3 km dọc theo sông Đồ Môn ở phía Đông Bắc.
Bắc Triều Tiên chỉ có một đảng cầm quyền hoạt động dù trên danh nghĩa là một nhà nước đa đảng với 3 đảng cùng tham gia vào hệ thống chính trị, trong đó, Đảng Lao động Triều Tiên giữ vai trò là đảng cầm quyền. Đảng Lao động Triều Tiên đề ra hệ tư tưởng mới là thuyết Juche (Chủ thể), một tư tưởng được tự sáng tạo bởi Kim Il-sung - cố lãnh tụ của quốc gia này, được Kim Il-sung xem là sự kết hợp giữa chủ nghĩa Marx-Lenin với văn hóa truyền thống Triều Tiên. Juche dựa trên những đặc điểm chính là luôn sẵn sàng "tự cung tự cấp" khi bị bao vây cấm vận, đề cao tinh thần tự lực tự cường khi bị cô lập bởi cấm vận của "kẻ thù" và mở rộng khi chủ nghĩa xã hội giành được vị thế, kết hợp với văn hóa truyền thống Triều Tiên và chủ nghĩa Marx-Engels-Lenin. Tuy nhiên, từ năm 2009, các mối liên hệ với chủ nghĩa cộng sản truyền thống đã bị Quốc hội nước này chính thức loại bỏ khỏi Hiến pháp.
2. Đặc điểm tự nhiên.
CÂU HỎI
Dựa vào hình 12.1, em hãy cho biết phần đất liền của Đông Á có những dãy núi, sơn nguyên, bồn địa và những đồng bằng lớn nào ?
Trả lời:
- Các dãy núi lớn: Thiên Sơn, Côn Luân, Hi-ma-lay-a, Tần Lĩnh, Đại Hưng An…
- Sơn nguyên lớn: Tây Tạng.
- Các bồn địa lớn: Ta-rim, Duy Ngô Nhĩ, Tứ Xuyên.
- Các đồng bằng lớn: Tùng hoa, Hoa Bắc, Hoa Trung.
CÂU HỎI
Dựa vào hình 12.1, em hãy nêu tên các sông lớn ở Đông Á và nơi bắt nguồn của chúng?
Trả lời:
- Sông A-mua bắt nguồn từ miền núi Nam Xi-bia.
- Sông Hoàng Hà, Trường Giang bắt nguồn từ sơn nguyên Tây Tạng.
CÂU HỎI
Dựa vào hình 4.1 và 4.2, em hãy nhắc lại các hướng giớ chính ở Đông Á mùa đông và mùa hạ ?
Trả lời:
Hướng gió chính ở Đông Á về mùa đông: tây bắc; về mùa hạ, đông nam.
2. Đặc điểm tự nhiên.
- Núi, sơn nguyên cao, hiểm trở và bồn địa rộng.
- Đồi, núi thấp xen các đồng bằng rộng và bằng phẳng.
- Miền núi trẻ, thường xuyên có động đất và núi lửa.
- Lục địa quanh năm, khô hạn.
Gió mùa ẩm với hai mùa rõ rệt:
+ Mùa đông: gió mùa Tây Bắc, thời tiết lạnh và khô.
+ Mùa hạ: gió mùa Đông Nam từ biển thổi vào, thời tiết mát, ẩm, mưa nhiều
- Thảo nguyên khô, hoang mạc, bán hoang mạc, núi cao.
Rừng lá rộng ôn đới, rừng ( cận ) nhiệt đới ẩm.
Có ba sông lớn: A mua, Hoàng Hà, Trường Giang
- Sông ngắn và dốc.
DẶN DÒ
Về nhà HS làm phần Câu hỏi và bài tập trong sgk/43 để tiết sau kiểm tra 15 phút.
HS đọc phần ghi nhớ và Bài đọc thêm
Tìm hiểu thêm về dân cư, kinh tế, đặc điểm phát triển của các quốc gia khu vực Đông Á
Chuẩn bị trước bài mới, Bài 13: Tình hình phát triển Kinh tế - Xã hội khu vực Đông Á