CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI GIỜ NGỮ VĂN LỚP 8
Đập đá ở Côn Lôn
_Phan Châu Trinh_
Trình bày những hiểu biết của em về tác giả Phan Châu Trinh và những nét chung của văn bản “Đập đá ở Côn Lôn”
Yêu cầu
- Làm việc theo nhóm; Trình bày theo slide, SĐTD, phim, phóng sự….
- Nếu xong trước thời gian yêu cầu thì đặt cờ báo hiệu
1. Tác giả
Quê : Quảng Nam
Là nhà nho yêu nước, nhà cách mạng lớn của dân tộc đầu thế kỉ XX.
Là người giỏi biện luận và có tài văn chương. Văn chính luận của ông rất hùng biện và đanh thép, thơ văn trữ tình đều thấm đẫm tinh thần yêu nước và dân chủ.
2. Tác phẩm
Đập đá ở Côn Lôn

Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn,
Lừng lẫy làm cho lở núi non.
Xách búa đánh tan năm bảy đống,
Ra tay đập bể mấy trăm hòn.
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi,
Mưa nắng càng bền dạ sắt son.
Những kẻ vá trời khi lỡ bước,
Gian nan chi kể việc con con.
Côn Lôn:
Tức Côn Đảo, hòn đảo nằm ở phía Đông Nam nước ta, nơi thực dân Pháp lập nhà tù giam cầm những chiến sĩ cách mạng, yêu nước. Phan Châu Trinh cùng các tù nhân khác bị bắt lao động khổ sai đập đá (1908 – 1910)
Theo truyền thuyết Trung Quốc, bà Nữ Oa đội đá vá trời (hay lấp biển) là ngụ ý mưu đồ những công việc hết sức lớn lao.
- Lao động khổ sai:
Bị quản chế, o ép, đánh đập
Nữ oa:
a. Hoàn cảnh sáng tác:
Bài thơ được sáng tác khi Phan Châu Trinh bị bắt đày ra Côn Đảo lao động khổ sai đập đá (1908).
b. Thể thơ và phương thức biểu đạt
- Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật.
- Số câu: 8 câu/ bài
Số chữ: 7 chữ/ câu
Ngắt nhịp: 4/3 hoặc 2/2/3
Gieo vần: ở các chữ cuối của các
câu 1, 2, 4, 6, 8.
Đối: câu 3 với 4; câu 5 với câu 6
Luật: Bằng - trắc.
Bố cục: Đề - Thực - Luận - Kết.



Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn,
Lừng lẫy làm cho lở núi non.
Xách búa đánh tan năm bảy đống,
Ra tay đập bể mấy trăm hòn.
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi,
Mưa nắng càng bền dạ sắt son.
Những kẻ vá trời khi lỡ bước,
Gian nan chi kể việc con con.
Đề
Thực
Luận
Kết
b. Thể thơ và phương thức biểu đạt
- Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật.
- PTBĐ: Biểu cảm (biểu cảm, miêu tả, tự sự)
c. Bố cục
Bốn câu thơ đầu: Công việc đập đá và tư thế của người tù cách mạng.
Bốn câu thơ cuối: Cảm nghĩ từ công việc đập đá.
4 phần (đề - thực – luận – kết)
Biển trời Côn Đảo
Nhà tù Côn Đảo
Tượng người tù Côn Đảo
Nhà tù Côn Đảo
Dụng cụ tra tấn
Tù nhân bị tra tấn
Tù nhân Côn Đảo
31
1. Hai câu đề: 1 và 2
?Mở đầu bài thơ tác giả tự khẳng định mình là gì? Nghĩa của từ này như thế nào?
- Khẳng định chí “làm trai”: là quan niệm sống anh hùng của đấng nam nhi, dám chống chọi và chiến thắng những gian nan hiểm nguy giữa đảo khơi.
Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lở núi non
Làm trai
II. Tìm hiểu văn bản:
? Em hãy tìm một câu ca dao hoặc câu thơ cũng nói về chí “làm trai”.
“Làm trai cho đáng nên trai
Xuống đông, đông tĩnh, lên đoài, đoài tan!
(Ca dao)
Làm trai đứng ở trong đất trời
Phải có danh gì với núi sông
( Chí làm trai của Nguyễn Công Trứ)


? Cụm từ “làm cho lở núi non” có mấy lớp nghĩa? Em hãy phân tích giá trị nghệ thuật của chúng?
Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lở núi non
Nghĩa đen  việc đập đá làm lở núi non
Nghĩa biểu trưng  bộc lộ cái chí lớn và tư thế hiên ngang lẫm liệt của người tù Côn Lôn.
- NT: Giọng điệu hào hùng, đanh thép, từ láy, ẩn dụ tượng trưng
=> Thể hiện chí lớn và tư thế hiên ngang, lẫm liệt, không hề nao núng trước quân thù của người tù.
2. Hai câu thực 3 - 4
Xách búa đánh tan năm bảy đống Ra tay đập bể mấy trăm hòn
Minh họa cảnh đập đá
? Không gian làm việc ở đây ra sao? Điều kiện làm việc và tính chất công việc như thế nào?
- Không gian: biển đảo Côn Lôn, núi non hùng vĩ, trơ trụi, hoang vắng
- Điều kiện làm việc: nắng gió, chế độ nhà tù khắc nghiệt, nguy hiểm, dưới súng đạn, roi vọt của quân thù.
- Tính chất công việc: lao động nặng nhọc đập đá
? Công cụ lao động của người tù là gì? Hành động của họ ra sao?
Xách búa đánh tan năm bảy đống Ra tay đập bể mấy trăm hòn
búa
tay
đánh tan
đập bể
Minh họa cảnh đập đá

? Xác định phép đối trong hai câu thơ sau ? Tác dụng?

Xách búa đánh tan năm bảy đống




Ra tay đập bể mấy trăm hòn

(Đtừ mạnh)
(Số từ)
(Số từ)
(Phép đối)

________________
____________
__________
__________
(Đtừ mạnh)
? Hành động “ Xách búa đánh tan” và “ Ra tay đập bể” đá ở Côn Lôn còn mang ý nghĩa gì khác?
TL: Hình ảnh ẩn dụ, lối nói khoa trương mang hàm nghĩa sâu sắc đó là phá tan xiềng xích tù ngục và chế độ nô lệ của thực dân Pháp.
=> Hai c�u tho th? hi?n chí khí h�o h�ng, quy?t t�m s?t d� ph� tan xi?ng xích ng?c t?, ch? d? nơ l? c?a th?c d�n Ph�p.
- NT: Sử dụng phép đối rất chuẩn chỉnh cả về hình ảnh, từ loại, thanh điệu, sử dụng động từ mạnh, số từ, lối nói ẩn dụ, khoa trương.
Xách búa đánh tan năm bảy đống
Ra tay đập bể mấy trăm hòn
* Bốn câu thơ đầu vẽ ra hình ảnh người anh hùng hào kiệt với tư thế sừng sững giữa biển trời mênh mông, hùng vĩ, khoẻ mạnh, ngang tàng, tự tin về tuổi trẻ và sức mạnh chính nghĩa, làm chủ bản thân, làm chủ cuộc sống, vượt lên coi thường cuộc sống tầm thường.
Hỏi : Tìm các từ ngữ được sử dụng phép đối trong câu 5-6 ? Phân tích tác dụng của phép đối trên?
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi



Mưa nắng càng bền dạ sắt son.



(Phép đối)
3. Hai câu luận 5-6
_______
_______
_______
_______
_______
_______
-> Thái độ sẵn sàng chấp nhận, dám thách thức với bạo lực quân thù, thân càng dày dạn phong trần thì dạ càng cứng cỏi, trung kiên; gian nan đã tôi luyện chí khí anh hùng của người tù cách mạng.
? Cụm từ “ bao quản thân sành sỏi” đối với” càng bền dạ sắt son” đã gợi lên cho em một suy nghĩ gì về phẩm chất người tù Côn Lôn?
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi
Mưa nắng càng bền dạ sắt son.
=> Phan Châu Trinh là một chiến sĩ cách mạng có tâm hồn và khí phách cao đẹp. Bất khuất trước gian nguy, trung thành với lí tưởng yêu nước.
- NT: đối rất chỉnh tạo ra sự tương phản, hình ảnh ẩn dụ
4. Hai câu kết 7-8
Những kẻ vá trời khi lỡ bước
Gian nan chi kể việc con con
? Cụm từ “vá trời” gợi cho em liên tưởng đến hình ảnh của sự tích nào?
______
- Mượn sự tích “ vá trời” của Bà Nữ Oa trong thần thoại Trung Hoa ( Trung Quốc)
?Tác giả sử dụng thủ pháp nào trong câu 7-8? Tác dụng?
NT: đối, sử dụng điển tích, lối nói ẩn dụ, khoa trương

Những kẻ vá trời khi lỡ bước



Gian nan chi kể việc con con!

(Phép đối)
Việc lớn ( Cứu nước)
Việc nhỏ ( đập đá)
Khoa trương( vá trời)
______________
_________
=> Tác giả là người có chí lớn luôn tự hào, kiêu hãnh về công việc to lớn mình theo đuổi. Dù xa cơ lỡ bước nhưng chí khí hiên ngang, tinh thần lạc quan, tin tưởng mãnh liệt vào sự nghiệp cứu nước, coi khinh gian lao, tù đày.
III. TỔNG KẾT
? Bài thơ được sử dụng các biện pháp tu từ nào?
1.Nghệ thuật: Bằng bút pháp lãng mạn khoa trương và giọng điệu hào hùng mạnh mẽ. Sử dụng phép đối, ẩn dụ, ngôn ngữ hàm súc đặc sắc.
? Bài thơ “ Đập đá ở Côn Lôn” giúp em cảm nhận gì về hình tượng người tù yêu nước?
2.Nội dung: Hình tượng người tù yêu nước đẹp, lẫm liệt, ngang tàng của người anh hùng cứu nước dù gặp bước gian nguy nhưng vẫn không sờn lòng đổi chí.
CỦNG CỐ
? Qua cả hai bài thơ Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác và Đập đá ở Côn Lôn, em hãy rút ra những nét chung về vẽ đẹp hào hùng, lãng mạn của hình tượng nhà nho yêu nước và cách mạng đầu thế kỉ XX?
Đều là thơ tù, tác giả đều là những nhà nho yêu nước, những chí sĩ, lãnh tụ cách mạng nỗi tiếng ở nước ta đầu thế kỉ XX, những người anh hùng từng có thời lỡ bước sa cơ, phải dừng chân ở chốn ngục tù. Nhưng họ đều có tư tưởng hào hùng phong thái ung dung, lạc quan tin tưởng đến sự nghiệp cứu nước của mình.
Hướng dẫn về nhà
Học thuộc bài thơ “Đập đá ở Côn Lôn”và nội dung bài học.
Soạn bài Muốn làm thằng Cuội .
Sưu tầm tranh ảnh nói về các sĩ phu yêu nước những năm đầu thế kỉ XX.
* Gợi ý: Lương Văn Can, Vua Duy Tân, Trịnh Văn Cán …( Lịch sử 8 trang 145 và 147)