CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN
VỚI BÀI HỌC NGÀY HÔM NAY!

KHỞI ĐỘNG
Những hình ảnh này gợi em nghĩ đến địa danh nào?
Em biết gì về địa danh này?

Tiết 54

ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN
(Phan Châu Trinh)

NỘI DUNG BÀI HỌC

I. TÌM HIỂU

II. ĐỌC HIỂU

CHUNG

VĂN BẢN

III. TỔNG KẾT

I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả
- Phan Châu Trinh (1872-1926) hiệu là Tây Hồ,
biệt hiệu Hi Mã, quê ở Tam Kì, Quảng Nam.
- Sinh ra trong hoàn cảnh nước mất nhà tan,
phong trào Cần Vương (1888-1896) chống Pháp
bị đàn áp, thất bại, cha mẹ mất sớm.
- Năm 1900, đỗ Phó bảng làm quan ở Huế từ
1903-1905 nhưng chỉ được một thời gian đã bỏ
quan, chuyên tâm vào sự nghiệp cứu nước.

1. Tác giả
- Ông là người đề xướng dân chủ, đòi bãi bỏ chế độ quân chủ sớm nhất
ở Việt Nam.
- Hoạt động cứu nước của ông đa dạng, phong phú và sôi nổi ở trong
nước, có lúc ở Pháp, ở Nhật.
- Các tác phẩm tiêu biểu: Tây Hồ thi tập, Tỉnh quốc hồn ca, Xăng-tê thi
tập, Giai nhân kì ngộ,…

1. Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời: năm 1908, khi Phan
Châu Trinh bị bắt và đày ra Côn Đảo.
- Thể loại: thất ngôn bát cú Đường Luật
- Chủ đề: phản ánh tư thế hiên ngang, tinh
thần lạc quan của người anh hùng cứu
nước trước gian nan, khó khăn.

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

1. Đọc và chú thích
“Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn,
Lừng lẫy làm cho lở núi non.
Xách búa đánh tan năm bảy đống,
Ra tay đập bể mấy trăm hòn.
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi,
Mưa nắng càng bền dạ sắt non.
Những kẻ vá trời khi lỡ bước,
Gian nan chi kể việc con con!”

2. Bố cục
2 PHẦN

4 CÂU THƠ ĐẦU
Tư thế hiên ngang của
người

anh

nghịch cảnh

hùng

trước

4 CÂU THƠ CUỐI
Tinh thần lạc quan, vững
vàng ý chí của người anh
hùng trước nghịch cảnh

3. Phân tích
3.1. Tư thế hiên ngang của người anh hùng trước nghịch cảnh
(4 câu thơ đầu)
Em hình dung công việc
đập đá của người tù ở
Côn Đảo là công việc
như thế nào?

3. Phân tích
3.1. Tư thế hiên ngang của người anh hùng trước nghịch cảnh
(4 câu thơ đầu)
- Không gian: Côn Đảo là nơi khắc nghiệt, địa ngục trần gian
- Điều kiện làm việc: người tù khổ sai bị bóc lột, đàn áp
- Tính chất công việc: Việc đập đá là công việc đày ải sức khỏe, tinh thần của
người tù.
- Tư thế của người tù: đứng giữa đất Côn Lôn với tư thế ngạo nghễ, lẫm liệttư thế của đấng anh hào.

3.1. Tư thế hiên ngang của người anh hùng trước nghịch cảnh
“Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn,
Lừng lẫy làm cho lở núi non.
- Làm trai: Trong quan niệm nhân sinh truyền thống của các nhà nho “làm
trai” nghĩa là làm anh hùng. Theo cách hiểu ấy người con trai phải có ý chí,
nghị lực phi thường, có công danh lớn lao được lưu cùng sử sách .
Chí làm trai Nam Bắc Đông Tây
Cho phỉ sức vẩy vùng trong bốn bể. (Nguyễn Công Trứ)

3.1. Tư thế hiên ngang của người anh hùng trước nghịch cảnh
- Đứng giữa đất Côn Lôn: hình ảnh nhà yêu nước hiên ngang, hung
tráng cùng đất trời, sóng nước chứ không phải bị bắt tù đày.
- Làm cho lở núi non/ đánh tan năm bảy đống/ đập bể mấy trăm hòn:
Cái nhìn lãng mạn, niềm lạc quan của người anh hùng trước gian khó.

3.1. Tư thế hiên ngang của người anh hùng trước nghịch cảnh
Em có nhận xét gì về hình ảnh
người anh hùng trước nghịch cảnh?
Miêu tả bối cảnh không gian vũ trụ rộng lớn, mênh mông, đồng thời tạo dựng
tư thế hiên ngang, sững sững của con người giữa đất trời Côn Đảo.

Þ Hình tượng người tù hiện lên oai phong, lẫm liệt như 1 dũng sĩ đang xẻ núi,
khơi sông để sắp xếp lại núi non, trời đất.

3.1. Tư thế hiên ngang của người anh hùng trước nghịch cảnh
“Xách búa đánh tan năm bảy đống,
Ra tay đập bể mấy trăm hòn.”
- Động từ mạnh: xách búa, đánh tan, ra tay, đập bể.
- Khoa trương, phép đối: đánh tan năm bảy đống, đập bể mấy trăm hòn.

3.1. Tư thế hiên ngang của người anh hùng trước nghịch cảnh
“Xách búa đánh tan năm bảy đống,
Ra tay đập bể mấy trăm hòn.”
THẢO LUẬN
Hai câu trên vừa có ý nghĩa tả thực, vừa
có ý nghĩa khoa trương (nghĩa bóng).
Hãy chỉ ra hai lớp nghĩa đó?

3.1. Tư thế hiên ngang của người anh hùng trước nghịch cảnh
“Xách búa đánh tan năm bảy đống,
Ra tay đập bể mấy trăm hòn.”
- Nghĩa tả thực: Miêu tả hình ảnh người tù với công việc đập đá khổ sai.
- Nghĩa bóng: Hình ảnh người anh hùng với thế hiên ngang lẫm liệt như sắp bước
vào 1 trận chiến mãnh liệt chinh phục thiên nhiên, với hành động thì mạnh mẽ,
quả quyết, phi thường.
Þ Hành động đập đá như một hành động đập
tan vào sự đen tối, bất công của xã hội.

3.1. Tư thế hiên ngang của người anh hùng trước nghịch cảnh
Xây dưng bức tượng đài uy nghi về con người anh hùng với khí phách hiên
ngang, lẫm liệt giữa đất trời.

Þ Bốn câu thơ đầu khắc họa hình ảnh người tù cách mạng hiên
ngang, sẵn sàng đối mặt với những nguy hiểm trước mắt.

3.2. Tinh thần lạc quan, vững vàng ý chí của người anh hùng
trước nghịch cảnh (4 câu thơ cuối)
“Tháng ngày bao quản thân sành sỏi,
Mưa nắng càng bền dạ sắt non.
- Từ giọng điệu mạnh mẽ, quả quyết, tác giả chuyển sang giọng điệu sâu lắng,
bộc lộ trực tiếp, cảm xúc của mình.
- Nghệ thuật đối, ẩn dụ tượng trưng: Tạo sự đối lập giữa những thử thách gian
nan (tháng ngày, mưa nắng) với sức chịu dựng dẻo dai, bền bỉ (thân sành sỏi)
và ý chí chiến đấu sắt son của người chiến sĩ cách mạng (dạ sắt son).

3.2. Tinh thần lạc quan, vững vàng ý chí của người anh hùng
trước nghịch cảnh (4 câu thơ cuối)
“Những kẻ vá trời khi lỡ bước,
Gian nan chi kể việc con con!”
THẢO LUẬN
Hai câu cuối tác giả sử dụng biện pháp
tư từ gì? Tác dụng của nó?

3.2. Tinh thần lạc quan, vững vàng ý chí của người anh hùng
trước nghịch cảnh (4 câu thơ cuối)
“Những kẻ vá trời khi lỡ bước,
Gian nan chi kể việc con con!”
- Biện pháp: Đối lập, so sánh.
Þ So sánh, đối lập giữa chí lớn của con người dám mưu đồ sự đại sự (kẻ vá trời) mà
không thành (lỡ bước) với những gian nan, thử thách phải gánh chịu trên con
đường chiến đấu xem như việc “con con”,không đáng có.

3.2. Tinh thần lạc quan, vững vàng ý chí của người anh hùng
trước nghịch cảnh (4 câu thơ cuối)
Khí phách hiên ngang, tinh thần lạc quan, của người chiến sĩ cách mạng
trong hoàn cảnh bị tù đày.

Þ Bốn câu thơ cuối là những dòng cảm tưởng trực tiếp của
người tù yêu nước trước sự khắc nghiệt, tàn khốc của chế độ
thực dân dành cho những người cách mạng.

III. TỔNG KẾT

Ý NGHĨA

Nhà tù của đế quốc thực dân không thể khuất phục ý chí
nghị lực và niềm tin lí tưởng của người chí sĩ cách mạng.

.

NỘI DUNG
- Hình ảnh người tù với công việc khổ sai nặng nhọc.
- Hình tượng người anh hùng trong hoàn cảnh nguy nan.
+ Khí phách hiên ngang, lẫm liệt.
+ Hành động phi thường, tầm vóc lớn lao.
+ Ý chí chiến đấu sắt son, niềm tin vào lí tưởng cách mạng.

NGHỆ THUẬT
- Xây dựng hình tượng nghệ thuật có tính đa nghĩa
- Sử dụng bút pháp lãng mạn, thể hiện khẩu khí ngang tàng,
ngạo nghễ và giọng điệu hào hùng.
- Sử dụng thủ pháp đối lập, nét bút khoa trương góp phần làm
nổi bật tầm vóc khổng lồ của người anh hùng cách mạng.

LUYỆN TẬP
Qua bài thơ “Đập đá ở Côn Lôn” của Phan Châu Trinh, em hãy trình
bày những cảm nhận của mình về vẻ đẹp của hình tượng nhà nho
yêu nước và cách mạng đầu thế kỉ XX?

Gợi ý:

LUYỆN TẬP

- Là nhà nho, là chiến sĩ cách mạng lãnh đạo các phong trào yêu nước đầu
thế kỉ XX, có hoài bão lớn giúp nước cứu đời.
- Là anh hùng sa cơ lỡ bước (vào tù) nhưng tư thế hiên ngang, tinh thần lạc
quan, ý chí sắt đá, niềm tin vào sự nghiệp Cách mạng đã chiến thắng mọi
thử thách gian nan.

VẬN DỤNG
Em đã bao giờ đặt ra cho mình mục tiêu nào chưa? Để thực hiện
mục tiêu ấy có khó khăn không? Em đã, đang và sẽ làm gì để những
dự định lớn lao của mình thành hiện thực?

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Ôn lại đặc điểm thơ thất ngôn bát cú Đường luật
- Chuẩn bị bài mới: Ôn tập Tiếng Việt

CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ
LẮNG NGHE BÀI GIẢNG!