Trí nhớ siêu
phàm

Hãy nhớ lại các kiến thức về văn nghị luận được học ở chương trình Ngữ
văn lớp 6,7,8 và nối các từ ở cột A với phần giải thích ở cột B để tạo
thành câu trả lời đúng:
CỘT A
Văn nghị luận

CỘT B
Là những ví dụ được lấy từ thực tế đời sống hoặc từ
các nguồn khác (số liệu cụ thể, lời nói của người nổi
tiếng ...) để chứng minh cho lí lẽ

Lí lẽ

Là loại văn bản chủ yếu dùng để thuyết phục người
đọc (người nghe) về 1 vấn đề nào đó.

Bằng chứng

Là những lời diễn giải có lí mà người viết (người
nói) đưa ra để khẳng định ý kiến của mình

Ý kiến

Thường là 1 nhận xét mang tính khẳng định / phủ
định và thường nêu ở nhan đề hoặc mở đầu bài viết.

Bài 8:
ng nói của lương tri
Lương tri là một ngọn đuốc mà
người ta phải cố gắng duy trì
trong tình trạng cháy sáng.
Xa-mu-en Giôn-xơn (Samuel
Johnson)

Giới thiệu bài học

1. Chủ đề

Tiếng nói của lương tri
Là một chủ đề liên quan đến nhiều mặt của
cuộc sống xã hội. Lương tri có thể có trong
khả năng nhận thức của mỗi người, nhưng
cất lên được tiếng nói của lương tri thường
là những người có nhân cách tốt, nhận thức
sâu sắc và có tầm ảnh hưởng lớn.

2. Thể loại
Đấu tranh cho một
thế giới hòa bình,
Ga-bri-en Gác-xi-a
Mác-két (Gabriel
García Márquez)

 Nghị luận

Biến đổi khí hậu –
mối đe dọa sự tồn
vong của hành tinh
chúng ta (trích Phát
biểu của Tổng Thư kí
Liên hợp quốc về
biến đổi khí hậu),
An-tô-ni-ô Gu-tê-rét
 Nghị luận

Bài ca chúc Tết
thanh niên, Phan Bội
Châu.

 Thể hát nói

Tri thức Ngữ văn
Thông tin khách quan
và ý kiến chủ quan

Thông tin khách quan

Ý kiến, đánh giá chủ quan

Là những thông tin khách
quan, có thể kiểm chứng
được trong thực tế

Là những nhận định, suy nghĩ, phán
đoán theo góc nhìn chủ quan của
người viết, thường ít có cơ sở để
kiểm chứng.

Bài tập nhanh: Hãy chỉ ra bằng chứng khách quan và ý kiến, đánh
giá chủ quan trong ví dụ sau:
Bằng
chứng
khách
quan bởi
lợi ích của
mạng xã
hội có thể
kiểm
chứng
trong thực
tế

(1) Mạng xã hội cung cấp các phương
tiện để việc giao tiếp ngày càng dễ dàng
hơn, ví dụ như các ứng dụng gọi điện trực
tiếp, nhắn tin điện tử,…(2) Vì thế, tôi hi
vọng mạng xã hội sẽ phát triển hơn trong
tương lai để phục vụ cộng đồng.

Ý kiến, đánh
giá chủ quan,
vì đó chỉ là
suy nghĩ cảm
tính của
người viết,
không có cơ
sở để kiểm
chứng

*Phân biệt bằng chứng khách quan và ý kiến đánh giá chủ quan
Hãy sắp xếp các từ ngữ sau đây vào cột thích hợp: cảm nhận, bản tin,
quan điểm cá nhân, số liệu thống kê, tình cảm, phát hiện của các nhà
nghiên cứu, cảm xúc, kết quả thí nghiệm.
Bằng chứng khách quan
bản tin

Ý kiến, đánh giá chủ quan
cảm nhận

số liệu thống kê

phát hiện của các nhà nghiên cứu
kết quả thí nghiệm

quan điểm cá nhân
cảm xúc

tình cảm

Thông tin khách quan

Ý kiến, đánh giá chủ quan

Là những thông tin khách
quan, có thể kiểm chứng
được trong thực tế

Là những nhận định, suy nghĩ, phán
đoán theo góc nhìn chủ quan của
người viết, thường ít có cơ sở để
kiểm chứng.

Thường được thể hiện ở dạng
bản tin, số liệu thống kê, phát
hiện của các nhà nghiên cứu,
kết quả thí nghiệm,…

Thường được đánh dấu bằng những cách
diễn đạt như: tôi nghĩ, tôi tin, tôi cảm
thấy, theo quan điểm của tôi, chúng tôi
cần,…; hoặc các từ ngữ thể hiện cảm xúc,
tình cảm, nhận xét như: thích, ghét, thú
vị, rất đáng ghi nhận, thật sự có giá trị,…

Những hình ảnh sau gợi cho em suy nghĩ gì?

Em hãy cho biết đất nước nào đã phải hứng chịu những quả bom nguyên tử
đầu tiên trên thế giới. Vì sao hằng năm ở đất nước đó, người ta vẫn tổ chức
tưởng niệm ngày bị ném bom nguyên tử?

Bài 8:
Tiếng nói của lương tri
Văn bản

Đấu tranh
cho một thế giới hoà bình
Trích, Ga-bri-en Gác-xi-a
Mác-két

I.
Đọc – tìm hiểu chung

1. Đọc – chú thích
a. Đọc
- Đọc nối tiếp
- Đọc to, rõ ràng, phân biệt giọng đọc ở các đoạn có
màu sắc biểu cảm khác nhau (khi đưa thông tin khách
quan, khi bình luận sắc bén, khi thì thể hiện thái độ bất
bình rõ ràng,...)
- Chú ý chiến lược đọc Theo dõi, đánh giá

1. Đọc – chú thích
b. Chú thích
- Dịch hạch: bệnh truyền nhiễm rất
nguy hiểm, do một loại vi khuẩn từ bọ
chét của chuột đã mắc bệnh truyền
sang người, khi thành dịch thì lây lan
rất nhanh, đe dọa tính mạng nhiều
người; ở đây ý nói vũ khí hạt nhân đe
dọa loài người như bệnh dịch hạch

1. Đọc – chú thích
b. Chú thích

- Thanh gươm Đa-mô-clét: điển tích lấy
từ một câu chuyện ngụ ngôn Hy Lạp cổ
đại. (Tên nịnh thần Đa-mô-clét được nhà
vua cho ngồi vào ngai vàng và hưởng thụ
sự sung sướng. Nhưng sau đó y mới biết
có một thanh gươm sắc được nhà vua cho
treo lơ lửng ngay phía trên đầu y chỉ bằng
một sợi lông đuôi ngựa; từ câu chuyện đó,
điển tích này được dùng với nghĩa: sự
nguy hiểm, tai họa có thể xảy ra vào bất
cứ lúc nào).

1. Đọc – chú thích
b. Chú thích
- UNICEF (viết tắt của United Nations Inernational
Children's Fund): Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc.
- Tàu sân bay: tàu chiến loại lớn chuyên dùng để chở
máy bay, có sân bay để cho máy bay cất cánh, hạ cánh
- FAO (viết tắt của Food and Agriculture Organization):
Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc
- Kỉ địa chất: đơn vị thời gian địa chất, dài từ hàng triệu
đến hàng chục triệu năm

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
G. Mác-két (1928 – 2014)
- Nhà văn nổi tiếng người Cô-lôm-bi-a
(Colombia).
- Tác giả của một số tiểu thuyết như
“Trăm năm cô đơn” (1967), “Tướng
quân giữa mê hồn trận” (1989),…
Ngoài ra, ông còn viết một số bài luận
đề cập đến những vấn đề thời sự của
thế giới.
- Năm 1982, ông được trao giải Nô-ben
(Nobel) Văn học.

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
- Thể loại: nghị luận
(nghị luận xã hội)
- Xuất xứ: “Thanh
gươm Đa-mô-clét”,
N.V dịch, báo Văn
nghệ, ngày 27-9-1986

- PTBĐ chính:
nghị luận

II.
KHám Phá văn
bản

1.
Luận đề, luận điểm
trong văn bản

Giải mã
vấn đề

Luận đề: chạy đua sản xuất vũ khí hạt nhân
là đặt nhân loại trước nguy cơ bị hủy diệt
Luận điểm 1 (từ đầu
đến vận mệnh thế
giới): Người ta đã bố
trí số đầu đạn hạt
nhân có khả năng hủy
diệt 12 lần Trái Đất

Luận điểm 2 (Niềm an ủi
… xoá nạn mù chữ cho
toàn thế giới): Số tiền bỏ ra
cho việc chạy đua vũ trang
có thể giải quyết nhiều vấn
đề thiết yếu của nhân loại

Nêu thực trạng đáng So sánh để thấy kinh phí
sợ về việc chạy đua dành cho việc sản xuất vũ
vũ khí hạt nhân
khí tốn kém

Luận điểm 3 (Một nhà
tiểu thuyết lớn … hết):
Chạy đua vũ trang là đi
ngược lại lí trí con
người và cũng đi ngược
lại cả lí trí tự nhiên
Rút ra sự vô lí của sự
chạy đua vũ trang

 Các luận điểm có mối quan hệ chặt chẽ, cùng góp phần làm rõ luận đề

Thảo luận cặp đôi
Dựa vào nội dung văn bản và các thông tin giới thiệu, chú thích, cho
biết văn bản được viết ra trong bối cảnh nào của thế giới. Từ đó, nêu
tầm quan trọng của vấn đề được bàn luận.

Dựa vào nội dung văn bản và các thông tin giới thiệu, chú thích, cho
biết văn bản được viết ra trong bối cảnh nào của thế giới. Từ đó, nêu
tầm quan trọng của vấn đề được bàn luận.
Bài nghị luận được viết năm 1986, lúc hai phe, đứng đầu là hai cường
quốc (Mỹ và Liên Xô) mâu thuẫn gay gắt, cuộc chạy đua vũ trang đã lên
đến đỉnh điểm, đặc biệt là vũ khí hạt nhân. Tại thời điểm đó, số đầu đạn
hạt nhân được bố trí khắp hành tinh là 50 000, đủ sức để làm tan biến 12
lần Trái Đất. Người ta gọi thời kì này là “chiến tranh lạnh”, mặc dù chiến
tranh chưa nổ ra, nhưng sự đối đầu hết sức căng thẳng, khiến chiến tranh
ở quy mô rộng có thể bùng nổ bất cứ nơi nào, vũ khí hạt nhân có thể được
sử dụng, lúc ấy, nhân loại sẽ bị hủy diệt.
 Như vậy, vấn đề được nêu ra để bàn luận là chuyện vô cùng hệ
trọng, vì nó quyết định sự sống còn của cả nhân loại.

2.
Lí lẽ và bằng chứng tiêu biểu
trong văn bản

Luận điểm 2: Số
tiền bỏ ra cho việc
chạy đua vũ trang
có thể giải quyết
nhiều vấn đề thiết
yếu của nhân loại

Lí lẽ: số tiền chi cho chạy đua vũ trang đã cướp đi cơ hội phát
triển, xây dựng cuộc sống ấm no cho nhân loại.
Bằng chứng:
- Số tiền cần thiết để giải quyết những vấn đề cấp bách cho 500
triệu trẻ em nghèo khổ chỉ gần bằng chi phí cho 100 máy bay
ném bom chiến lược B.1B của Mỹ cho dưới 7000 tên lửa vượt
đại châu.
- Giá của 10 chiếc tàu sân bay mang vũ khí hạt nhân Hoa Kỳ dự
định đóng trong 14 năm cũng đủ để thực hiện chương trình
phòng bệnh trong 14 năm đó và bảo vệ cho hơn 1 tỉ người khỏi
bệnh sốt rét và cứu hơn 14 triệu trẻ em châu Phi.
- Năm 1985, thế giới có gần 575 triệu người thiếu dinh dưỡng,
số ca-lo cần thiết cho từng ấy con người tốn kém không bằng
149 tên lửa MX….

Nhà lí luận

Em có nhận xét gì về cách tác giả triển khai bằng chứng trong
phần (2) của văn bản.
- Các bằng chứng được trình bày dưới
dạng so sánh
- Các bằng chứng đa dạng, thể hiện
trên nhiều lĩnh vực: cứu trợ trẻ em, y
tế, tiếp tế thực phẩm, giáo dục.

 Tác giả đã nhìn
nhận, xem xét vấn đề
một cách toàn diện.

 Bằng chứng được triển khai hiệu quả, hợp lí, thuyết phục;
góp phần làm sáng tỏ luận điểm và luận đề của VB.

Luận điểm 3: Chạy
đua vũ trang là đi
ngược lại lí trí con
người và cũng đi
ngược lại cả lí trí tự
nhiên

- Chiến tranh hạt nhân "không những đi ngược lại lí trí con
người mà còn đi ngược lại cả lí trí tự nhiên nữa" là một ý kiến
chủ quan. Trước hết, vì đây không phải là một điều đã xảy ra,
không phải là một thực tế có thể kiểm chứng, mà là nhận định
về một khả năng, trên cơ sở những hiểu biết của tác giả về sức
công phá của vũ khí hạt nhân, thực trạng chạy đua loại vũ khí có
sức hủy diệt khủng khiếp này ở các cường quốc.
- Ý kiến nêu trên chính là chủ đề của đoạn văn. Tác giả đã triển
khai chủ đề đó thành các ý nhỏ có quan hệ chặt chẽ với nhau:
Quá trình hình thành và phát triển sự sống trên Trái Đất để con
người có được như ngày nay là vô cùng lâu dài.  Sự sống của
muôn loài trên Trái Đất hết sức đẹp đẽ, kì diệu.  Thế nhưng,
chỉ cần một cú “bấm nút” hạt nhân, tất cả sẽ bị xóa sổ. Cách
triển khai đoạn văn như vậy khiến cho ý kiến chủ quan của
người viết trở nên có sức nặng, đầy tính thuyết phục.

3. Thái độ của tác giả

- Tác giả đã thể hiện thái độ của mình bằng nhiều cách.
Để cho sự thật khách quan
tự lên tiếng (các số liệu)
Thể hiện thái độ trực tiếp
(Chúng ta đến đây để cố
gắng chống lại việc đó,
đem tiếng nói của chúng ta
tham gia vào bản đồng ca
của những người đòi hỏi
một thế giới không có vũ
khí và một cuộc sống hòa
bình, công bằng.)

Dùng cách liên tưởng lạ
lùng (đề nghị mở nhà
băng lưu trữ trí nhớ có thể
tồn tại được sau thảm họa
hạt nhân);…
Mác-két đã lên tiếng phản
đối quyết liệt việc triển
khai vũ khí hạt nhân.
Thể hiện quan điểm, thái
độ rạch ròi, dứt khoát của
nhà văn.

4.
Thông điệp của văn bản

- Thông điệp mà tác giả
muốn truyền đi qua văn
bản: Thế giới hãy bằng mọi
cách ngăn chặn chạy đua
vũ trang, loại bỏ vũ khí hạt
nhân.

- Trong tình hình hiện nay
của thế giới, thông điệp trên
vẫn còn nguyên ý nghĩa
thời sự, bởi vì số vũ khí hạt
nhân mà các quốc gia sở
hữu không ngừng tăng lên;
do xung đột về chính trị,
quân sự cho nên các hiệp
ước hạn chế vũ khí hạt nhân
giữa hai cường quốc rất
kém hiệu lực; một số nước
thường xuyên tiến hành các
vụ thử hạt nhân để đi đến
sản xuất vũ khí hàng loạt,…

III.
Tổng kết

1. Nghệ thuật

2. Nội dung

- Lập luận chặt chẽ
- Hệ thống lập luận, dẫn chứng cụ
thể, xác thực
- Giọng tranh luận, đối thoại
ngầm.

Nguy cơ chiến tranh hạt nhân
đang đe dọa loài người và sự
sống trên trái đất . Mọi người cần
phải đấu tranh, ngăn chặn chiến
tranh hạt nhân cho một thế giới
hòa bình.

Năng lượng hạt nhân khi
không dùng để sản xuất vũ
khí hủy diệt có thể trở thành
nguồn năng lượng có ích cho
nhân loại. Tìm hiểu những lợi
ích của năng lượng hạt nhân
và thiết kế sản phẩm sáng tạo
để giới thiệu thông tin này
trên góc truyền thông của
lớp.

VIẾT KẾT NỐI VỚI
ĐỌC

Viết đoan văn (khoảng 7- 9 câu)
với chủ đề: Vũ khí hạt nhân đang
là hiểm họa đe doạ sự tồn vong
của nhân loại.

XÂY DỰNG
NÔNG TRẠI

1. Chi tiết nào không đúng khi nói về chiến tranh
hạt nhân phi lí và tốn kém
A. Dẫn ví dụ về giáo dục
B. Dẫn ví dụ về y tế
C. Dẫn ví dụ về tiếp tế thực phẩm
D. Dẫn ví dụ về văn hóa

D

2. Để chứng minh cho sự tốn kém vô lí của cuộc chạy đua
vũ trang hạt nhân, tác giả nêu số liệu so sánh "Giá của
10 chiếc tàu sân bay mang vũ khí hạt nhân kiểu tàu Nimít" tương đương với:
Chi phí phòng bệnh sốt rét cho
hơn 1 tỉ người và cứu hơn 14
triệu trẻ em châu Phi.

3. Dựa vào đặc điểm nào để khẳng định văn bản Đấu tranh cho
một thế giới hòa bình vào phương thức nghị luận?
A. Vì văn bản sử dụng nhiều phương pháp thuyết minh kết hợp với tự sự.
B. Vì văn bản sử dụng nhiều từ ngữ và câu văn biểu cảm.
C. Vì văn bản có luận điểm, luận cứ rõ ràng và sử dụng các phép lập luận.
D. Vì văn bản kể lại diễn biến của một câu chuyện theo trình tự thời gian.

C

4. Đấu tranh cho một thế giới hòa bình là văn
bản viết theo phương thức nào?

Nghị luận

5. Luận đề của văn bản trên là gì?
Chạy đua sản xuất vũ khí hạt
nhân là đặt nhân loại trước
nguy cơ bị hủy diệt

6. Hình ảnh thanh gươm Đa-mô-clét trong
văn bản Đấu tranh cho một thế giới hòa
bình, có ý nghĩa gì?
Chỉ mối nguy cơ đe dọa trực
tiếp, cực kì nguy hiểm.