CHƯƠNG I: MỞ ĐẦU
I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Qua nghiên cứu của các nhà khoa học Giáo sư Tony Buzancho biết: cách ghi chép thông tin bằng các ký tự, đường thẳng, con số như hiện nay các nhà trường thường sử dụng để giảng dạy HS, chúng ta mới chỉ sử dụng một nửa của bộ não - não trái, mà chưa sử dụng kỹ năng bên não phải, nơi giúp chúng ta xử lý các thông tin về nhịp điệu, màu sắc, không gian ... và cách ghi chép thông thường khó nhìn được tổng thể của cả vấn đề.

Trên BĐTD kiến thức được ghi bằng các đường cong, các hình vẽ, sắc màu... Như những “rễ cây”, “vòi Bạch Tuộc” ăn sâu, bám chắc vào bộ não giúp HS khắc sâu kiến thức hơn nhiều so với các phương pháp khác.
Bản đồ tư duy có thể vẽ trên giấy, bìa, bảng phụ … bằng cách sử dụng bút chì, viết và phấn màu...hoặc GV có thể sử dụng các phần mềm Mindmap, IMindmap, powerpoint...
- Chính vì ý thức được tầm quan trọng của BĐTD trong dạy và học, cho nên trong năm học 2011- 2012, Bộ GD&ĐT đã đặc biệt chú trọng việc đưa BĐTD vào dạy trong nhà trường..
Từ những vấn đề trên Hội đồng bộ môn GDCD của sở GD&ĐT Đồng Nai đã tiến hành thực hiện đề tài “ Ứng dụng Bản Đồ Tư Duy để dạy tiết GDCD hiệu quả” này.
II. CƠ SỞ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI:
Căn cứ vào nhiệm vụ năm học 2011 – 2012, 2012-2013.
Căn cứ vào dự án phát triển giáo dục THCS 2 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Căn cứ vào nội dung giảng dạy môn GDCD bậc THCS.
Thực hiện nhiệm vụ của Hội đồng bộ môn GDCD sở GD&ĐT Đồng Nai giao.
III. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI:
Đưa Bản đồ tư duy vào trong quá trình giảng dạy
IV. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU:
Việc áp dụng thí điểm bản đồ tư duy được thực hiện trong khoảng thời gian 16 tháng từ tháng 9/2011 đến tháng 01/2013.
V. GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI:

CHƯƠNG II :TỔNG QUAN
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1. Bản đồ tư duy là gì?
. 2. Ông tổ của bản đồ tư duy.
3. Các ứng dụng của bản đồ tư duy trong xã hội
4. Tác dụng của BĐTD đối với HS
5. Cách ghi chép trên bản đồ tư duy
II. THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN HẠN CHẾ VIỆC VẬN DỤNG BĐTD
1. Thuận lợi
2. khó khăn, hạn chế
3/ Số liệu thống kê trước khi áp dụng đề tài
CHƯƠNG III
NỘI DUNG
2.ÁP DỤNG
BĐTD VÀO
TIẾT DẠY
4.MỘT SỐ
VÍ DỤ
3.CÁCH
LIÊN KẾT
1.PHƯƠNG
PHÁP VẼ
BĐTD
CHƯƠNG III : NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI
I. CÁC PHƯƠNG PHÁP VẼ BĐTD
1. Dụng cụ vẽ
Phương tiện để thiết kế BĐTD khá đơn giản, chỉ cần giấy, bìa, bảng phụ, phấn màu, bút chì màu, tẩy,…hoặc dùng phần mềm Mindmap, Imindmap hoặc vẽ trên powipoint…vì vậy có thể vận dụng với bất kì điều kiện cơ sở vật chất nào của các nhà trường hiện nay. Trước mắt dùng phấn màu vẽ BĐTD lên bảng và sử dụng bút màu vẽ trên giấy, bìa đối với HS là tiện lợi.
Điều quan trọng là GV hướng cho HS có thói quen lập BĐTD trước, trong hoặc sau khi học một bài hay một chủ đề, một chương, để giúp các em có cách sắp xếp kiến thức một cách khoa học, lôgic.
2. Các phần mềm hỗ trợ GV vẽ BĐTD
a/ MINDMAP: Bộ GD&ĐT đã chỉ đạo thực hiện từ năm học 2011-2012 và sở đã tập huấn cho các trường trong toàn tỉnh. Các trường đều được chép phần mềm này.
b/ IMINDMAP Quí thầy cô có thể tìm kiếm trên
- www.ThinkBuzan.com để tải phần mềm IMINDMAP
C / Dùng PowerPoint : Trước khi có chỉ đạo của bộ về việc đưa BĐTD vào giảng dạy, đa số các thầy cô đã biết ứng dụng phần mền PowerPoint này vào giảng dạy nhưng chưa phát huy hết tác dụng của nó, nếu đã đầu tư thì cũng sẽ tạo được những “bức tranh”-BĐTD rất tuyệt vời .
* Trong đĩa có 2 phần mềm trên thầy cô có thể cài đặt và sử dụng được, không cần tải trên mạng.
MỤC ĐÍCH HỌC TẬP
CỦA HỌC SINH
CÔNG DÂN
TỐT
CHÁU NGOAN
BÁC HỒ
CON NGOAN
TRÒ GIỎI
NGƯỜI LAO ĐỘNG
CHÂN CHÍNH
XD, BẢO VỆ
TỔ QUỐC
XHCN
GDCD 6
CHÍ CÔNG VÔ TƯ
BÀI 1
GDCD 7.
3. Cách GV hướng dẫn HS vẽ BĐTD
a. Bắt đầu từ trung tâm với hình ảnh của chủ đề, giúp học sinh diễn đạt, phát triển các ý tưởng liên quan đến chủ đề, sử dụng tính tưởng tượng của học sinh, dẫn HS tập chung vào chủ đề, tạo hưng phấn cho học sinh.
Khi vẽ một bản đồ tư duy, ta nên lật ngang tờ giấy và vẽ theo chiều ngang, đặt ý trung tâm vào chính giữa trang giấy, giúp có không gian tối đa cho những điều xuất phát từ trung tâm.
b. Luôn sử dụng màu sắc vì màu sắc có khả năng kích thích não hoạt động tư duy liên kết (các nhánh cùng cấp nên tô một màu).
c. Xây dựng các nhánh chính cấp 1 đến trung tâm, nối các nhánh cấp 2 đến nhánh cấp 1, nối các nhánh cấp 3 đến nhánh cấp 2 … bằng các đường vẽ.Đường vẽ càng gần trung tâm thì càng đậm và tô màu dầy hơn, khi chúng ta nối các đường với nhau, học sinh sẽ hiểu và nhớ sâu hơn.
d. Hướng dẫn khuyến khích học sinh dựa vào bản đồ tư duy của giáo viên gợi ý để tự lập một kiểu sơ đồ riêng cho mình, không ghi chép, tô vẽ máy móc như sơ đồ giáo viên đưa ra.
e. Nên dùng các đường cong hơn là các đường thẳng trong bản đồ, vì đường cong được tổ chức rõ ràng sẽ thu hút được sự chú ý của mắt nhiều hơn.
f. Bố trí các nhánh, hình ảnh cân đối và đều so với ý trung tâm.
4. Các bước đưa BĐTD vào tiết dạy
Thông thường hoạt động dạy trên lớp với BĐTD thường được tiến hành theo 4 bước sau:
+ Bước 1: Học sinh lập BĐTD theo gợi ý của giáo viên (có thể theo nhóm hoặc cá nhân )
+ Bước 2: Đại diện lên thuyết trình, báo cáo về BĐTD.
+ Bước 3: Cả lớp bổ sung, chỉnh sửa để hoàn thiện BĐTD về kiến thức bài học, giáo viên cố vấn và là trọng tài giúp học sinh hoàn chỉnh BĐTD,từ đó dẫn dắt kiến thức đến bài học+ + Bước 4: Giáo viên chốt kiến thức bằng 1 BĐTD mà giáo viên chuẩn bị sẵn hoặc 1 BĐTD mà cả lớp tham gia chỉnh sửa.
* Lưu ý: BĐTD là 1 sơ đồ mở nên không yêu cầu tất cả các nhóm có chung 1 BĐTD,
III. ÁP DỤNG BĐTD VÀO TIẾT DẠY
Trước khi tiến hành GV phải nghiên cứu lại phần lý thuyết mà học sinh được học. Qua đó phải xác định kiến thức nào là kiến thức cơ bản, trọng tâm, kiến thức nào nâng cao, mở rộng, từ đó xây dựng bản đồ tư duy. Giáo viên có thể yêu cầu học sinh:
- Thực hiện vẽ trước ở nhà để khi vào bài dễ hiểu hơn.
- Hoặc sau tiết học về nhà vẽ lại để ghi nhớ kiến thức.
Tùy dạng bài học giáo viên sử dụng bản đồ tư duy chứ không phải bài nào cũng sử dụng một cách máy móc, lạm dụng.
1. Áp dụng vào phần “kiểm tra bài cũ”
* Dạng 1: - Có thể lập BĐTD dạng điền vào ô trống, điền khuyết, lắp ráp hoặc cho HS sắp xếp thứ tự các ý… để kiểm tra kiến thức cũ của HS
* Dạng 2: GV có thể biến hóa điền vào ô trống thành các nhánh hoa, các bông hoa, bong bóng, các hộp bí mật…với đầy sắc màu để kiểm tra nhưng cũng chính là giúp các em khắc họa các hình ảnh này vào tâm trí, ghi nhớ kiến thức cũ lâu hơn.
VÍ DỤ : KIỂM TRA BÀI “ XÂY DỰNG TÌNH BẠN TRONG SÁNG, LÀNH MẠNH”(GDCD 8)
Phù hợp về quan niệm
Bình đẳng, tôn trọng
Chân thành, tin cậy
Có trách nhiệm với nhau
Thông cảm, đồng cảm
2. Áp dụng BĐTD ở phần “Khám phá, nhắc lại kiến thức cũ”
Sau khi cho HS đọc truyện đọc trong sách giáo khoa hoặc xem một đoạn phim, tư liệu, tranh ảnh ( tùy theo nội dung mỗi bài); GV có thể dẫn dắt HS khám phá nội dung bằng một BĐTD giúp các em dễ khám phá ra vấn đề hơn, khai thác nội dung một cách nhanh chóng và dễ hiểu hơn.
Ví dụ: GDCD 9, BÀI “ Vi phạm pháp luật….”. Vẽ trên IMindMap
3. Áp dụng BĐTD vào phần “Nội dung bài giảng ”
Môn GDCD hầu như bài nào cũng có phần khái niệm, phần biểu hiện, ý nghĩa, rèn luyện của HS. GV có thể sử dụng BĐTD để dạy một phần, hai phần hoặc ba phần của các nội dung ấy tùy theo ý thích và nội dung của bài.
VÍ DỤ: GDCD 9 bài “Chí công vô tư” bằng MindMap để dạy một phần khái niệm “ thế nào là Chí công vô tư”
GDCD 7
4. Áp dụng BĐTD vào các trò chơi trong tiết học:
Để tạo không khí vui tươi, khích thích tính tích cực của các em khi học tập căng thẳng là một năng khiếu không thể thiếu của người thầy. Tùy theo nội dung của mỗi bài GV có thể tổ chức cho HS vui chơi với rất nhiều trò chơi sinh động khác nhau; Tuy nhiên, vui chơi mà học bằng BĐTD thì chúng ta có thể tổ chức cho HS một số hình thức chơi như:
- Tổ chức trò chơi “ AI nhanh hơn”
Tổ chức “ Nhóm nào đoàn kết thế”
Trò chơi “ Hái hoa dân chủ”
“Hát cho nhau nghe”
“ Ai khéo tay hơn”…
* Ví dụ: Trò chơi “ AI nhanh hơn”, GV tổ chức cho HS vẽ BĐTD phần nội dung của bài, ai nhanh hơn, chính xác hơn là thắng cuộc như hình sau:
TRÒ CHƠI: ĐIỀN TỪ THÍCH HỢP
QUYỀN …
TRẺ EM
VIỆT NAM
TRẺ EM CÓ QUYỀN…
HỌC TẬP
TRẺ EM CÓ QUYỀN…
ĐƯỢC DẠY DỖ
TRẺ EM CÓ QUYỀN…
VUI CHƠI
TRẺ EM CÓ QUYỀN…
GIẢI TRÍ
CẤM…… …………TRẺ EM
ĐÁNH ĐẬP
GDCD 6
Vượt
Đèn
Đỏ
Đi
học
Đúng
Giờ
Đi hàng
ba
Gây
mấtTrật
Tự
Xả
Rác
Bừa
bãi
Giữ
Vệ
Sinh
chung
Phát
Biểu
Khi
GV
Gọi
Viết
Đơn
xin
phép
Các hành
vi
Tính
Kỷ
Luật
Không
Kỷ
Luật
TÔN TRỌNG KỶ LUẬT
ĐƯA CÁC BONG BÓNG CHỨA HÀNH VI VÀO CÁC LỌ CHO PHÙ HỢP
5. Áp dụng BĐTD vào “phần củng cố”; “hướng dẫn về nhà”
- BĐTD áp dụng vào phần này là ý nghĩa nhất, bài nào giáo viên cũng có thể sử dụng được. GV có thể thiết kế sẵn hoặc cho học sinh vẽ để tổng hợp, khắc họa kiến thức.
- Các dạng BĐTD GV sử dụng có thể tổ chức dưới dạng trò chơi, ô chữ bí mật, điền vào ô trống… như phần kiểm tra bài cũ để tăng phần sinh động cho tiết dạy
SIÊNG NĂNG, KIÊN TRÌ
III. BÀI TẬP:
a/
TÌM CÂU THỂ
HIỆN TÍNH SIÊNG
NĂNG, KIÊN TRÌ
DẠY SỚM
QUÉT
NHÀ
LÀM THÊM
BÀI TẬP

LÀM ĐỦ
BÀI TẬP
THỂ DỤC
MỖI NGÀY
DẠY EM
HỌC BÀI
PHỤ MẸ
VIỆC NHÀ
GDCD 6
Không làm bài tập
Dạy sớm quét nhà
Làm thêm bài tập
Phụ mẹ việc nhà.
Tập thể dục mỗi ngày.
Nhờ bạn làm bài.
Không trực lớp
Làm bài đầy đủ
Dạy em học bài
Pháp luật và kỷ luật
Thực
Hiện
PL
KL
Quan
Hệ
Giữa
PL,
KL?
Thế
Nào
là PL
Kl?
Ý
nghĩa
Của
PL
Kl
Nhắc
nhở
mọi
người
GDCD 8
6. BĐTD liên kết toàn bài, học kỳ
+ với BĐTD gv có thể yêu cầu HS nhắc lại tòan bộ nội dung chính trong bài, giúp các em khắc họa kiến thức đã học một cách vừa logic, vừa dễ nhớ nhất. Ví dụ: tiết ôn tập HKI, lớp 6 sau đây.
GDCD 6
GDCD 7
III. HƯỚNG DẪN THÊM VỀ CÁCH LIÊN KẾT BĐTD
Sau khi vẽ hoàn thiện BĐTD bằng 2 phần mềm trên GV phải thực hiện liên kết sang PowerPoint để giảng dạy và chép lưu vào hồ sơ, giáo án…
Quí thầy cô có thể làm theo các bước sau:
1. Cách liên kết từ MindMap sang PowerPoint
a) Giới thiệu thêm về MindMap
b) Cách liên kết
- Trong PowerPoint chọn slide cần chèn BĐTD → Sliede Show → AetionButtons → ∆ →Kéo ra ( bung hộp thoại) →HyPerlinkto→Other File→Chọn nơi lưu BĐTD MINDMAP cần chèn→ ok →ok.
2. Cách liên kết từ phần mềm IMindMap sang PowerPoint
a) Giới thiệu thêm về IMindMap
b) Cách liên kết
- Mở phần mềm Imindmap →ok→close →open→ Tìm tệp tin cần mở của Imindmap→open→ ok→ File→ Export→ Interative Presentation→ Chọn nơi lưu BĐTD Imindmap(PowerPoint) →ok.
GDCD 7
3. Cách sử dụng phần mềm SNAGIT cắt và dán BĐTD: Mở Snagt để xuống dưới màn hình → mở BĐTD(Đã tạo ) → lôi Snagt lên → clickto capture( nút đỏ) → xuất hiện BĐTD cần cắt kéo chuột phần cần cắt → thả chuột →Hiện phần BĐTD và chỉnh sửa → Copy → paste( sang PowerPoint hoặc giáo án- nơi cần thiết )
BIỂN BÁO
CẤM
XẾP CÁC HÌNH BÊN
VÀO VỊ TRÍ 1, 2, 3
CHO PHÙ HỢP?
BIỂN BÁO
NGUY HIỂM
3
2
3
1
1
2
THỰC HIỆN TRẬT TỰ AN TOÀN GIAO THÔNG
Bài 14
CHƯƠNG IV : KẾT QUẢ VÀ KẾT LUẬN
I/ KẾT QUẢ
- Bản đồ tư duy là một bản đồ mở nên tạo cho học sinh thoải mái hơn trong giờ học, phát huy được tính sáng tạo của học sinh, kích thích học sinh suy nghĩ tích cực hơn, tăng khả năng tư duy và rèn kỹ năng trình bày kiến thức theo một hệ thống logic.
- Giúp học sinh ghi nhớ bài nhanh hơn và tiết kiệm thời gian trong quá trình ôn tập và củng cố kiến thức.
- Qua kết quả cho thấy thì các em học sinh khá giỏi có thể tự vẽ được sơ đồ tư duy một cách hoàn chỉnh
, khoa học, đẹp mắt.Các em có sự thích
thú, thái độ tích cực hơn trong học tập.
Một số em có sự tiến bộ rõ rệt.
II. BÀI HỌC KINH NGHIỆM
III. KẾT LUẬN
Bản đồ tư duy là một công cụ tổ chức tư duy nền tảng, có thể miêu tả nó là một kỹ thuật hình họa với sự kết hợp từ ngữ, hình ảnh, đường nét, màu sắc phù hợp với cấu trúc, hành động, chức năng của bộ não giúp con người khai thác tiềm năng vô tận của bộ não.
Tóm lại: đưa BĐTD vào giảng dạy là một phương pháp mới hấp dẫn đối với cả GV và HS. BĐTD có thể áp dụng ở tất cả các bài, các phần, các điều kiện vật chất( tùy thuộc vào sự linh họat, sáng tạo của người thầy).
NGUYỄN THỊ HÒA