BÀI 3

Hồn nước nằm

trong tiếng mẹ cha

Trò chơi: “Tôi tinh
mắt”
Yêu cầu: Tìm tên các
yếu tố đặc trưng của
văn bản truyện được
ẩn

trong

các

hàng

chữ ngẫu nhiên sau.

Trò chơi: “Tôi tinh
mắt”

Gợi ý đáp án của
trò chơi:
Một số yếu tố đặc
trưng của văn bản
truyện:
Cốt truyện
Nhân vật

 GIỚI THIỆU VÀ TÌM HIỂU
KHÁI QUÁT VỀ BÀI HỌC

Đọc phần Giới thiệu bài học (SGK/tr 64), lời đề từ và đọc lướt
qua nội dung các phần của bài học 3, cho biết:
 Tên bài học Hồn nước nằm trong tiếng mẹ cha thể hiện chủ đề
gì?
 VB Kim - Kiều gặp gỡ và Lục Vân Tiên đánh cướp, cứu Kiều
Nguyệt Nga được trích từ những tác phẩm nào? Những tác phẩm
đó thuộc thể loại gì?
 VB Tự tình (Bài 2) có điểm nào tương đồng với hai VB Kim Kiều gặp gỡ và Lục Vân Tiên đánh cướp, cứu Kiều Nguyệt Nga?

 Chủ đề bài học Hồn nước nằm trong tiếng mẹ cha: vẻ
đẹp, giá trị của ngôn ngữ dân tộc. Tiếng Việt lưu giữ
tâm hồn dân tộc, thể hiện vẻ đẹp của quê hương xứ sở,
những giá trị đặc sắc của văn hoá truyền thống Việt
Nam.
 Kim - Kiều gặp gỡ trích từ Truyện Kiều (Nguyễn Du);
Lục Vân Tiên đánh cướp, cứu Kiều Nguyệt Nga trích từ
Truyện Lục Vân Tiên (Nguyễn Đình Chiểu).

 Thể loại VB đọc chính: truyện thơ Nôm.
 Điểm chung: 3 VB đọc trong bài được viết bằng chữ
Nôm, thể hiện vẻ đẹp tinh tế, phong phú và sống
động của tiếng Việt trong việc phản ánh những vấn
đề thuộc đời sống hiện thực và tâm hồn người Việt.

Click Enter a title

26,27,28: Đọc hiểu văn bản

Kim – Kiều gặp gỡ
(Trích Truyện Kiều, Nguyễn Du)

HOẠT ĐỘNG
1:

MỞ

Ô
B

C

Í

Ữ

H
M

Ậ
T

Geedz.

HƯỚNG DẪN
Có ô chữ hàng dọc gồm 5 chữ
cái chứa từ khoá, tương ứng
với 5 câu hỏi. Mỗi câu hỏi trả
lời đúng sẽ mở ra được một ô
chữ cái tương ứng. Trả lời
đúng thì từ khoá sẽ hiện ra
hoàn chỉnh

L

U

C
N

B
H

A

T

S

Ô

N

G

L

Â

N

Đ

A

O

Ơ

I

P

A

1
2

M

H
N

G

Ư

H

U

N

Ư

3
4
5

Geedz.

Câu 1. Những câu ca dao chủ
yếu được viết theo thể thơ
nào?

Geedz.

Câu 2. Điền từ con thiếu trong hai
dòng thơ sau
“Bao giờ ngàn Hống hết cây
.....................hết nước họ này hết quan”

Geedz.

Câu 3. Cảm hứng nổi bật trong
đoạn trích “Tình cảnh lẻ loi của
người chinh phụ” là gì?

Geedz.

Câu 4. Ô may mắn, lật được luôn
chữ cái

Geedz.

Câu 5. Bài thơ “Bánh trôi nước”
của Hồ Xuân Hương viết về đề tài
gì?

Tố Như chính
là Nguyễn Du

HOẠT ĐỘNG 2:

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC MỚI

Geedz.

I. TÌM HIỂU
CHUNG

Geedz.

1. TRI
THỨC VỀ
THỂ LOẠI

HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
Tìm hiểu chung về truyện thơ Nôm
1. Văn tự
 
2. Thời kì hình thành và phát triển
 
3. Thể thơ
4. Đặc điểm nội dung
5. Đặc điểm hình thức nghệ thuật

 
 
 

(cốt truyện, nhân vật, ngôi kể, ngôn ngữ, thể thơ)
6. Tác phẩm tiêu biểu

 

Tìm hiểu chung về truyện thơ Nôm
Chữ Nôm
- Hình thành vào khoảng thế kỉ XVI – XVII.

1. Văn tự
2. Thời kì
hình thành - Phát triển mạnh và đạt được nhiều thành tựu ở cuối
và phát triển thế kỉ XVIII và nửa đầu thế kỉ XIX.
3. Thể thơ
Phần lớn là thể lục bát
4. Đặc điểm - Phản ánh cuộc sống, xã hội;
nội dung
- Bộc lộ thái độ, cảm xúc, tâm trạng của nhân vật, tác
giả.
- Giàu cảm hứng nhân đạo và có giá trị hiện thực sâu
sắc.

Tìm hiểu chung về truyện thơ Nôm
5. Đặc điểm
- Kết hợp giữa tự sự và trữ tình.
hình thức nghệ - Cốt truyện:
thuật
+ Thường xây dựng theo mô hình với ba phần cơ
(cốt truyện,
bản: Gặp gỡ - Chia li – Đoàn tụ.
nhân vật, ngôi
+ Tiếp thu nguồn cốt truyện dân gian hoặc văn học
kể, ngôn ngữ,
Trung Quốc, hoặc lấy đề tài từ đời sống thực tế với
thể thơ)
cốt truyện do tác giả tự sáng tạo.

Tìm hiểu chung về truyện thơ Nôm
5. Đặc điểm
- Nhân vật:
hình thức nghệ + Nhân vật chính thường là những chàng trai, cô
thuật
gái có vẻ đẹp toàn diện nhưng cuộc sống thường
(cốt truyện,
nhân vật, ngôi
kể, ngôn ngữ,
thể thơ)

gặp nhiều trắc trở.
+ Được khắc họa ở cả hai phương diện: con người
bên ngoài (ngoại hình, lời nói, hành động, cử
chỉ,...) và con người bên trong (suy nghĩ, cảm xúc,
diễn biến tâm lí).

Tìm hiểu chung về truyện thơ Nôm
5. Đặc điểm hình + Lời thoại nhân vật đã được chú ý ở cả hai hình thức:
thức nghệ thuật đối thoại và độc thoại.
(cốt truyện,
nhân vật, ngôi
kể, ngôn ngữ,
thể thơ)

- Ngôi kể: thường ở ngôi thứ ba
- Ngôn ngữ: Ngôn ngữ giản dị, gần với lời ăn tiếng nói
của nhân dân.
- Thể thơ lục bát được hoàn thiện, đạt tới mức nhuần
nhuyễn.

Tìm hiểu chung về truyện thơ Nôm
6. Tác phẩm
- Truyện thơ Nôm bình dân: Phạm Tải – Ngọc Hoa;
tiêu biểu
Tống Trân- Cúc Hoa; Thạch Sanh;…
- Truyện thơ Nôm bác học: Truyện Kiều (Nguyễn
Du); Hoa Tiên (Nguyễn Huy Tự), Nhị độ mai; Lục
Vân Tiên (Nguyễn Đình Chiểu); Sơ kính tân trang
(Phạm Thái);…

1.2. Lời đối thoại, độc thoại trong truyện
NHIỆM VỤ
Phân biệt lời đối thoại và độc thoại trong truyện.

1.2. Lời đối thoại, độc thoại trong truyện
Lời đối thoại: Là hình thức thể hiện của lời nhân vật
khi đối tượng hướng đến là một hoặc nhiều người
tham gia giao tiếp trực tiếp.
Lời độc thoại: Là hình thức thể hiện của lời nhân
vật, khi đối tượng hướng đến không phải là người
tham gia đối thoại trực tiếp.

Geedz.

2. ĐỌC
BẢN

VĂN

- Đọc diễn cảm
- Giải thích từ khó

Geedz.

3. Tìm hiểu chung
về tác giả, tác
phẩm và đoạn
trích

Hoạt động nhóm qua
phiếu học tập 02

PHIẾU HỌC TẬP 02
Nhiệm vụ
Tác giả
Nguyễn Du
(nhóm 1)

Yêu cầu tìm hiểu
- Quê hương
- Thời đại
- Cuộc đời
- Nguồn gốc cốt truyện

Tác phẩm
Truyện Kiều - Ngôn ngữ và thể loại
(nhóm 2)
- Tóm tắt tác phẩm

- Giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật

Nhiệm vụ
Đoạn trích
Kim – Kiều
gặp gỡ
(nhóm 3, 4)

Yêu cầu tìm hiểu
- Vị trí – bối cảnh đoạn trích
- Nhan đề
- Hệ thống nhân vật
- Sự việc
- Bố cục

3.1 Tác giả Nguyễn
a. Du
Cuộc đời

 Sinh năm 1765, mất năm 1820.
 Quê hương: Quê ở làng Tiên Điền, huyện
Nghi Xuân, trấn Nghệ An (nay là huyện
Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh).
 Thời đại: Sinh ra, lớn lên trong thời đại
lịch sử nhiều biến động.
 Cuộc đời: Cuộc đời nhiều thăng trầm,
vốn sống phong phú.

3.1 Tác giả Nguyễn
Du
b. Sự nghiệp văn học
 Tác phẩm chữ Hán: Thanh Hiên thi
tập (78 bài); Nam trung tạp ngâm (40
bài); Bắc hành tạp lục (132 bài
 Tác phẩm chữ Nôm tiêu biểu: Truyện
Kiều, Văn tế thập loại chúng sinh.
 Nguyễn Du được suy tôn là đại thi
hào của dân tộc, được UNESCO vinh
danh và kỉ niệm 250 năm ngày sinh
của ông.

3.2 Tác phẩm Truyện Kiều

3.2 Tác phẩm Truyện Kiều
 Nguồn gốc cốt truyện: sáng tạo dựa
trên tiểu thuyết Kim Vân Kiều truyện
của Thanh Tâm Tài Nhân.
 Ngôn ngữ, thể loại: viết bằng chữ
Nôm, theo thể loại truyện thơ Nôm.
 Tóm tắt tác phẩm: (HS theo dõi ở chú
thích (2) , trang 67/SGK.

3.2 Tác phẩm Truyện Kiều
- Giá trị nội dung:
 Giá trị nhân đạo: xót thương cho số
phận bi kịch của người phụ nữ;
khẳng định vẻ đẹp và giá trị của con
người; trân trọng khát vọng chính
đáng của họ.
 Giá trị hiện thực: tố cáo, lên án
thực trạng xã hội bất công, ngang
trái khi mà đồng tiền và cái ác “lên
ngôi”.

3.2 Tác phẩm Truyện Kiều
- Giá trị nghệ thuật: xây dựng nhân
vật, kể chuyện, sử dụng ngôn ngữ và
thể thơ, tổ chức cốt truyện.

3.3 Đoạn trích Kim – Kiều gặp gỡ
Vị trí: Nằm ở phần 1 của cốt
truyện (gặp gỡ), trích từ câu 141
đến câu 184.
Nhan đề: Do người biên soạn đặt.

- Hệ thống nhân vật:
 Có 4 nhân vật xuất hiện trong buổi
gặp gỡ đầu xuân: 3 chị em (Thuý
Kiều, Thuý Vân, Vương Quan) và
Kim Trọng - người bạn của Vương
Quan.
 Trung tâm câu chuyện là Thuý Kiều
và Kim Trọng.
- Sự việc: Kể lại cuộc gặp gỡ giữa Kim
Trọng và Thúy Kiều nhân buổi du xuân
trong tiết Thanh minh.

- Bố cục đoạn trích:
 12 câu thơ đầu: Giới thiệu sự xuất
hiện và đặc điểm của nhân vật Kim
Trọng.
 10 câu thơ tiếp: Miêu tả tâm trạng,
cảm xúc của Thuý Kiều và Kim
Trọng trong buổi đầu gặp gỡ.
 14 câu thơ cuối: Tâm trạng, cảm xúc
của Thuý Kiều khi trở về nhà.

Geedz.

II. KHÁM PHÁ
VĂN BẢN

HOẠT ĐỘNG NHÓM
 HS thảo luận theo nhóm, lần lượt hoàn thành các
PHT trong từng trạm để hoàn thành hành trình
tìm hiểu cuộc gặp gỡ Kim – Kiều.
 02 nhóm kết thúc hành trình nhanh nhất (hoàn
thành xong sớm nhất cả 03 PHT ở 3 trạm) sẽ cử
đại diện thuyết trình.

PHIẾU HỌC TẬP TRẠM 1: Chân dung nhân vật Kim Trọng
Đọc 12 câu thơ đầu đoạn trích Kim - Kiều gặp gỡ, trả lời các yêu cầu
sau:
1. Nhân vật Kim Trọng được miêu tả và giới thiệu bằng lời của ai?
2. Tìm hiểu chân dung nhân vật Kim Trọng bằng cách hoàn thiện “hồ sơ nhân
vật” sau:
Phương diện
Khung cảnh xuất hiện

Chi tiết miêu tả
 

Ngoại hình, cử chỉ, hành động

 

Xuất thân, gia thế

 

Tư chất, tài năng

 

Nhận xét vẻ đẹp của
nhân vật Kim Trọng
…………………………