Tiết 23
Chủ đề:
Đột biến nhiễm
sắc thể

Cấu trúc của NST

I. Đột biến cấu trúc NST là
gì?
NST ban đầu
NST bị biến đổi cấu trúc
STT

a
b

c

NST sau
NST ban đầu khi bị
biến đổi
Gồm các đoạn
ABCDEFGH

Tên
dạng
biến
đổi

AB C D E

a

AB C D E

b

Gồm các đoạn
ABCDEFGH

Gồm các đoạn
ABCDEFGH

AB C D E

FG H

FG H

FG H

AB C D E

A BC B C D E

ADC B E

FG

FG H

FG H

c

Một số dạng đột biến cấu trúc NST
Chỉ điểm bị đứt
Chỉ quá trình dẫn đến đột biến
Chữ cái: A,B,C...Kí hiệu một đoạn NST

NST ban đầu

NST bị biến đổi cấu trúc

Trường
hợp

NST ban đầu

NST sau khi bị biến đổi

Tên dạng đột
biến

a

Gồm các đoạn
ABCD.EFGH

Mất đoạn H

Mất đoạn

b

Gồm các đoạn
ABCD.EFGH

Lặp lại đoạn BC

Lặp đoạn

c

Gồm các đoạn
ABCD.EFGH

Trình tự đoạn BCD đổi lại
thành đoạn DCB

Đảo đoạn

MỘT SỐ DẠNG ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST
NST BAN ĐẦU
A

B

C

D

E

F

G

H

NST BỊ BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC
A

B

C

D

E

MẤT ĐOẠN
a

F

G

H

MỘT SỐ DẠNG ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST
NST BAN ĐẦU
A

B

C

D

E

F

G

H

NST BỊ BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC
A

B

C

D

E

LẶP ĐOẠN
b

F

G

H

MỘT SỐ DẠNG ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST
NST BAN ĐẦU
A

B

C

D

E

F

G

H

NST BỊ BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC
A

D
B

C

B
D

E

F

ĐẢO ĐOẠN
c

G

H

I. Đột biến cấu trúc NST là
gì?cấu trúc NST là gì? Gồm những dạng nào?
Đột biến

I. Đột biến cấu trúc NST là
gì?
- Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi
trong cấu trúc NST.
- Các dạng:
+ Mất đoạn.
+ Lặp đoạn.
+ Đảo đoạn.

I. Đột biến cấu trúc NST là
gì?
Chuyển đoạn tương hỗ
a

b

c

d

e

f

g

h

A

B

C

D

E

F

G

H

I. Đột biến cấu trúc NST là
gì?
Chuyển đoạn không tương hỗ
aa

b

c

d

e

f

g

h

A

B

C

D

E

F

G

H

NST bình thường

Mất đoạn

Lặp đoạn

Đảo đoạn

Chuyển đoạn

Theo em, trong các dạng đột biến trên, dạng nào gây hậu quả lớn
nhất ?
 Mất đoạn (mất vật chất di truyền )

II. Nguyên nhân phát sinh và tính chất
của đột biến cấu trúc NST
Nguyên nhân gây biến đổi cấu trúc NST?

Tác nhân vật lí

Tia cực tím ( UV)

Tia phóng xạ

Chất phóng xạ

Mỹ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và
Bagasaki - Nhật Bản

Tác nhân hóa học

Máy bay Mỹ rải chất độc màu da cam

Tác nhân hóa học

Phun thuốc trừ sâu

Dòng sông bị ô nhiễm

Tác nhân hóa học

Công ty Vedan gây ô nhiễm sông Thị Vải.

Tác nhân hóa học

CÔNG TY FORMOSA- HÀ TĨNH GÂY Ô NHIỄM

II. Nguyên nhân phát sinh và tính chất
của đột biến cấu trúc NST
1. Nguyên nhân phát sinh:
- Do tác nhân của môi trường ngoài cơ thể:
+ Tác nhân vật lý: tia phóng xạ, tia cực tím, nhiệt độ…
+ Tác nhân hóa học: các chất độc hóa học như: thuốc trừ sâu, diệt cỏ,
điôxin…
- Do nguyên nhân bên trong cơ thể: những biến đổi bất thường về sinh
lí, sinh hóa trong tế bào (xuất hiện một cách tự nhiên)

II. Nguyên nhân phát sinh và tính chất
của đột biến cấu trúc NST
2. Tính chất của đột biến cấu trúc NST
Đột biến cấu trúc NST
có lợi hay có hại?

Lúa mạch đột biến

Lúa mạch thường

VD 2: Enzim thuỷ phân tinh bột ở
một giống lúa mạch có hoạt tính cao
hơn nhờ hiện tượng lặp đoạn NST
mang gen quy định enzim này.
Sản xuất bia từ lúa mạch

Có lợi- Lặp đoạn

- Mất một đoạn NST 21 gây ung thư máu ở người.
Có hại - Mất đoạn

- Mất một phần cánh ngắn của NST số 5 ở người gây hội chứng
tiếng mèo kêu.
Có hại - Mất đoạn

- Chuyển đoạn NST số 4 sang NST 14 ở lợn landrat làm giảm
56% khả năng sinh sản.
Có hại – Chuyển đoạn
- Lặp đoạn 16A ở ruồi giấm làm mắt hình cầu trở thành mắt
dẹt  Nếu lặp nhiều lần mất hẳn.
Có hại – Lặp đoạn

II. Nguyên nhân phát sinh và tính chất
của đột biến cấu trúc NST
2. Tính chất của đột biến cấu trúc NST
? Tại sao đột biến cấu trúc NST lại gây hại cho con người và
sinh vật.
Vì: Trải qua quá trình tiến hóa lâu dài, các gen được sắp xếp hài hòa
trên NST. Biến đổi cấu trúc NST làm thay đổi số lượng và cách sắp
xếp gen trên đó nên thường gây hại cho sinh vật

II. Nguyên nhân phát sinh và tính chất
của đột biến cấu trúc NST
2. Tính chất của đột biến cấu trúc NST
- Đột biến cấu trúc NST thường có hại,
nhưng cũng có trường hợp có lợi.