• Câu 12: hãy phân tích một số nét đặc trưng nghệ
thuật thể loại tiểu thuyết của F.M.Dostoievski?

Nội dung :
1.cuộc đời và sự nghiệp của F.M.Dostoievski
2. Tiểu thuyết F.M.Dostoievski?
3. Một số nét đặc trưng nghệ thuật của F.M.
Dostoievski?

1.cuộc đời và sự nghiệp của F.M.Dostoievski
• Fedor Mikhailovic Dostoievski (sinh ngày
11.11.1821, mất 1881), ra đời trước Seđrin 5
năm, trước Lev Tolstoi 7 năm, trong một gia
đình quý tộc nghèo (trung lưu ).
• Bố là một bác sĩ quân y - xuất ngũ, trưởng
bệnh viện tế bần - bệnh viện dành cho người
nghèo.

- Sự hình thành tài năng: Có nền học vấn hoàn chỉnh, đến nơi đến
chốn, am hiểu khoa học tự nhiên, biết đến nơi đến chốn những
điều mình muốn nói, amhiểu triết học, văn hoá, tôn giáo.
- Từ nhỏ, ông là một người có ý thức tôn giáo rất mạnh mẽ. Theo
chính thống giáo.
- Mẹ ông rất mộ đạo - tinh thần mộ đạo này đánh sâu vào tiềm
thức của đứa con trai mềm yếu - con người mộ đạo tin tưởng
vào cái đẹp của tôn giáo.
- được sinh ra và lớn lên trong thời kỳ mà chủ nghĩa vô thần đang
thống trị, ông đứng lên bảo vệ cho niềm tin tôn giáo của ông.

- F.M. Dostoievski viết rất nhanh: Lúc 25 tuổi
(1846) cho ra đời 2 tác phẩm.
+ trong một thời gian ngắn: “Những người đáng
thương” (“Những người đau khổ”
1846 - 1849)
+ và “Kẻ song trùng” (lƣỡng tính, phân thân)

• Các tác phẩm lớn:
+ “Tội ác và hình phạt”. (1867 - 1866)
+ “Thằng ngốc” (1867-1868).
+ “Anh em nhà Karamazov” (1879 - 1880).
- Thế giới nhân vật của F.M. Dostoievski rất phong
phú, đa dạng, nhiều hạng người .

2. Tiểu thuyết “Tội ác và hình phạt” (1866)
- Nhan đề: Tên tác phẩm “Tội ác và hình phạt” thâu
tóm toàn bộ nội dung tư tưởng của tác giả muốn
trình bày.
- Ở miền Nam dịch qua bản tiếng Anh, đều
dịch: “Tội ác và hình phạt”. dịch bằng tiếng Nga khó
dịch hơn, không biết nên dịch “ Tội ác và hình phạt”
hay “Tội ác và trừng phạt”.

• Hình phạt”: Là một danh từ, là hình thức
trừng trị kẻ phạm tội.
• Hình phạt có thể do bên ngoài đem đến
nhưng có thể cũng do tự mình chịu hình phạt
đó.
• Cho nên, dùng từ “Hình phạt” có lẽ đúng hơn,
hợp với từ Tội ác .

• Nhân vật chính: Raskolnicov có nghĩa là sự li khai, sự
chia lìa, tách mình ra khỏi cộng đồng, chứng minh cho
lí thuyết ngƣời hùng của Napoleon, đã vượt qua luân
lý đạo đức cho phép.
• Chàng tự cho phép mình giết người - tự tách mình ra
khỏi cộng đồng.
• Khi F.M. Dostoievski viết tác phẩm này đã bỏ qua việc
khảo sát bình diện xã hội mà nó thoát ra từ chính bản
thân mình, chính tư tưởng của mình.

• Tội ác trong tác phẩm không được giải quyết
bằng sự suy luận mà giải quyết bằng quá trình
phân tích nội tâm.
• Toà án lương tâm tuyên án nhân vật.
• Tư nhân vật chấp nhận chứ không ai kết án.

• Cốt truyện:
Có thể coi là cốt truyện phiêu lưu, trinh thám nhưng câu
chuyện phiêu lưu trinh thám chỉ là vỏ ngoài để gây sự lôi
cuốn, vì trong tác phẩm chỉ có một phần tội ác, còn 5
phần là hình phạt.
• Truyện này được xây dựng trên cơ sở sự tích 2 gia đình
nghèo xơ xác
+ Gia đình của sinh viên nghèo Raskolnicov: gồm một bà
mẹ, một con gái,một con trai. Mẹ và em gái tằn tiện để
nuôi con trai học ở Petecbua.

+ Gia đình của Marmeladov: có một ông bố nát rượu ,
thất nghiệp, một bà mẹ kế với những đứa con riêng dòng dõi quý tộc nhưng sa sút, mắc bệnh ho lao, cô
con gái lớn (Xonia) phải bán thân nuôi cha, mẹ kế và
em.
Đây là một cuốn tiểu thuyết hình sự vĩ đại nhất của
thời đại với một số tình
tiết đơn giản.

• Raskolnicov là một nhân vật bi kịch: Bi kịch của Raskolnicov
xảy ra khi nuôi ảo tưởng siêu nhân trên thân xác con người
bình thường của mình.
• Việc anh ta suy tính cho thấy anh ta không phải là siêu nhân.
Khi suy tính, sự thất bại là điều đương nhiên.
• Chàng chỉ là một con người bình thường , khi giơ búa đập
chết bà già thì anh ta đã huỷ hoại luôn đạo đức của mình:
“Ta không phải giết một
người mà ta đang giết một nguyên tắc”- nguyên tắc lí tưởng
siêu nhân. Bi kịch tư tưởng sẽ dẫn đến các bi kịch khác: Bi kịch
đạo đức.

• Bi kịch đạo đức của Raskolnicov: Nếu xem tác phẩm là một tác
phẩm hình sự bình thường thì nhân vật Raskolnicov không phải
nhân vật bi kịch. Nhưng đây là một tác phẩm tâm lý sâu sắc.
• Con người hiện lên là một nhân vật có tư tưởng cứu tinh loài
người thoát khỏi đau khổ, một đao phủ kiểu mới, vi phạm đạo
đức,chonênRaskolnicov là kẻ sát nhân lương thiện.
• Tội ác của Raskolnicov là tội ác của một ý thức hệ xây dựng trên
một lý thuyết hẳn hoi, có tổ chức khủng khiếp,có quy mô lớn
chƣa từng thấy ở thế kỷ 19, được thực hiện ở thế kỷ XX .

- Hình phạt
+ Hình phạt của pháp luật: Raskolnicov tự thú nhƣng không hề
ân hận vì tội của mình, còn tỏ ra muốn giết mụ già thêm
mộtlầnnữa, sự trừng phạt của pháp luật chỉ là sự trừng phạt bên
ngoài, chẳng có nghĩa lí gì.
-

Trừng phạt của pháp luật
chỉ là cơ hội tốt cho cơ thể chàng, chàng được ngủ yên
Chàng chỉ ăn năn rằng tội ác đó chƣa hoàn hảo để pháp luật
phát hiện.

+ Hình phạt tự ý thức được tội ác của mình là hình
phạt đau đớn nhất của anh, cao nhất của anh. Anh
ta tưởng mình đã chuẩn bị chu đáo hoàn toàn
hành động giết người .
- Nhưng sự thực, sau khi thực hiện xong, anh trốn
thoát về phòng,hoàn toàn cảm thấy kiệt sức bởi
ám ảnh về tội ác của mình, ngủ thiếp, choàng
tỉnh… khủng khiếp.
- Ở đây Raskolnicov đã không lường được nhân
tính của mình.Buộc phải đến trình diện toà án.

3. Một số nét nghệ thuật của F.M. Dostoievski
- Những vấn đề cơ bản trong tác phẩm của F.M. Dostoievski:
Trong các tác phẩm của mình, F.M. Dostoievski đã đi tìm và
giải quyết những vấn đề mấu chốt .
- Đối với vấn đề tự do: Ông quan niệm tự do là bản chất
nhất của con người . Nếu không có tự do, không phải con
người . Tước đoạt tự do của con người là tước đoạt tính
người , nhân tính của con người .
- Ông viết văn vào thời kì mà tự do của con người bị đè
bẹp. Chế độ nông nô cưỡng bức về thân thể.

• “Cái đẹp cứu chuộc thế giới”: là tƣ tƣởng của nhân vật Muskin trong tác
phẩm “Chàng ngốc” (Gã khờ) của F.M. Dostoievski. Tất cả tác phẩm của
F.M.

- Dostoievski đều ngụ ý sâu xa đến cuộc sống con ngƣời. Cái đẹp là sức mạnh
cứu thế.
-

Con người có thể thiếu mọi thứ nhưng không thể thiếu cái đẹp.

-

Cái đẹp đó là lí tưởng , là niềm tin. Hình tƣợng đẹp trong mắt của F.M.
Dostoievski là chúa Christ,Chúa là cái đẹp toàn bích
Các nhân vật của F.M. Dostoievski là hiện thân của cái
đẹp.
- Muskin và Naxtaxia trong “Chàng ngốc”. Aliôsa trong “Anh em nhà

• Chúa Christ trong F.M. Dostoievski là cái đẹp chứ không phải chỉ
là biểu tượng tôn giáo.
• Đó là thuộc những gì mẫu mực về tinh thần, cần thiết cho mọi
người .
• Cái đẹp đó là sự hoà quyện, kết hợp của tất cả các giá trị: Tự
do, lí tưởng ,cái thiện, cái đẹp…Tất cả những cái đó sẽ giúp con
người bước qua khỏi tội ác.
•
Khi con người nghĩ đến những điều này thì sẽ không hành
động tàn ác.

- Chủ nghĩa nhân đạo mới
-Tác phẩm của F.M. Dostoievski đã khuấy động lương tâm con ngƣời,
bắt con người đối diện với chính mình.
- Ông triệt hại những ngây thơ trong cái nhìn lạc
quan, ngây thơ một chiều về con người . Cảm thấy được cái ác
đang ngự trị trong xã hội, ông đi sâu chỉ ra cái ác, đi tìm liều thuốc
để chữa trị nhưng không có liều thuốc nào, ông đã tìm đến cái
đẹp.
- Cái đẹp sẽ cứu chuộc thế giới - liều thuốc điều
trị những cái ác của nhân loại

- Chủ nghĩa Hiện thực trong nghĩa cao nhất
+ F.M. Dostoievski coi mình là nhà văn hiện thực chủ nghĩa chứ không phải là
nhà văn lãng mạn.
+ Nhà văn lãng mạn là hiểu thế giới như mình hiểu, muốn
thấy thế giới như mình thấy. Nhà văn lãng mạn là khép mình trong bản thân.
+ Đặt ra cho chủ nghĩa hiện thực của mình một nhiệm vụ mới, đó cũng là
nhiệm vụ của chủ nghĩa hiện thực mới, vẹn toàn nhất: miêu tả toàn bộ chiều
sâu tâm hồn của con người .
- Nếu nhà văn hiện thực là sao chép hiện thực thì chƣa đủ.
F.M. Dostoievski là nhà văn tái hiện một cách sáng tạo cuộc sống.

+ Khi ông đặt ra chủ nghĩa Hiện thực với nhiệm vụ mới thì ông
cũng yêu cầu cần phải có một cách tiếp cận đặc biệt nhất, ông
khai sinh ra loại tiểu thuyết mới.
+Loại tiểu thuyết đa thanh. (Tiểu thuyết đơn thanh không làm
được việc này).

- F.M. Dostoievski được mệnh danh là bậc thầy miêu tả tâm lí.
- Ông miêu tả tâm lí rất tài tình nhưng miêu tả tâm lí không phải là
mục đích cao nhất mà là một phương tiện để ông đạt đến chủ
nghĩa hiện thực đến mức cao nhất.
- Ở các nhà khai thác tâm lí nhân vật như LevTolstoi,… đó là tâm lí
có lí. Nó xuất phát từ bên trong con người , có sự chi phối của lí
trí. Còn F.M. Dostoievski, khai thác miền vô thức -phi lí.
- Một thế giới nằm ngoài con người, con ngƣời không điều khiển
được lí trí.Họ không hiểu vì sao mình lại làm như thế: như ma
đa lối, quỷ dẫn đường, không thể cắt nghĩa được.

- Tiểu thuyết Đa thanh - Phức điệu (Polyphonie): Tính nhiều
giọng điệu, nhiều tiếng nói cùng một lúc.
- Tác giả không đứng ở vị trí chỉ huy mà bình đẳng
với người kể chuyện với nhân vật 1, nhân vật 1 bình đẳng
với nhân vật 2, thậm chí bình đẳng với tác giả.
- Thậm chí trong bản thân nhân vật, tư tưởng đối lập với tư
tưởng của tác giả. Nghĩa là đọc tiểu thuyết của F.M.
Dostoievski, ta thấy có mấy tiểu thuyết gia, có mấy nhà tư
tưởng , ai cũng có lí, những tư tưởng đó không hoàn toàn
của F.M. Dostoievski. Ông có thể độc lập với các tư tưởng
đó.

+ Sự độc lập và bình đẳng của các giọng nói khác với tiểu thuyết cũ.
+ Tiểu thuyết cũ bị khép kín, tác giả cho ta biết gì ta biết nấy, tiếng nói
của tác giả là độc tôn, nhân vật nó phải là nó, không vượt ra khỏi giới
hạn của nó, của tính điển hình của nó.
+Trong tiểu thuyết của F.M. Dostoievski ông khƣớc từ việc mình nói, tự
nhân vật nói về mình, nói lên ý thức, suy nghĩ của nó. Nó tự do luôn luôn
vượt ra khỏi nó.
+ Không bao giờ ông cho phép nói vắng mặt hoặc nói sau lưng nhân vật,
để cho nhân vật tự nói ra. Nói sau lưng nhân vật là nói xấu, là khép kín
nhân vật.
+Trong chỉnh thể đó, các giọng nói có giá trị độc lập, khác nhau, bình
đẳng, tác giả giống như người tổ chức thôi.

- Không gian: F.M. Dostoievski thƣờng miêu tả một phạm vi cuộc sống
hẹp,không rộng rãi, thoáng đãng như Lev Tolstoi, mà chọn môi trường
hẹp.
- Một không gian đặc trưng: nhân danh thành thị đặc tả cá nhân.
- Vì vậy ta thường thấy những motif không gian quen thuộc của F.M.
Dostoievski đó là những căn phòng nhỏ hẹp (có thể làm căn gác xép,
hanh lang gỗ ọp ẹp, tối tăm, một căn nhà rập rình trong không khí âm
mưu đầy tội ác, không gian nhỏ bé, chật hẹp, phảng phất một cái gì đó
tăm tối).
- Bakhtin phân biệt: Ông ít miêu tả không gian có tính chất tiểu sử.
- (Đó không phải là một căn nhà gác xép mà con ngƣời sinh ra, nuôi nấng
lớn lên, làm gì, sống cuộc sống như thế nào? sinh hoạt gia đình ra sao..).
Mà ông thường miêu tả không gian thời điểm.

- Thời gian: Nếu L.Tolstoi là thời gian lịch sử kéo dài
nhiều năm tháng với những biến cố lịch sử lớn lao,
nhiều môi trường rộng lớn thì F.M. Dostoievski
thường giới hạn trong một thời gian rất ngắn: Ví dụ:
“Anh em nhà Karamazov”
- chỉ trong 3 tháng. Tính chất thời gian rất căng thẳng và
ngắn. Thời gian đó là thời gian khủng hoảng, bắt buộc
nhân vật lựa chọn hoặc thế này, hoặc thế kia, hoặc
thánh thiện, thiên thần, hoặc quỷ sứ.