HAI ĐỨA TRẺ
THẠCH LAM
I/ Tìm hiểu chung:
1/ Tác giả: Thạch Lam (1910-1912)
a> Cuộc đời:
- Tên khai sinh là Nguyễn Tường Vĩnh sau đổi thành Nguyễn Tường Lân.
- Sinh ra tại Hà Nội, trong một gia đình công chức gốc quan lại.
- Là thành viên của Tự lực văn đoàn.
- Lúc nhỏ sống ở quê ngoại ở phố huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương, sau đó theo cha chuyển vào Thái Bình.
- Thạch Lam học ở Hà Nội, xong ông ra làm báo, viết văn.

I/ Tìm hiểu chung:
1/ Tác giả: Thạch Lam (1910-1912)
b> Sự nghiệp văn học:
- Ông có quan niệm văn chương lành mạnh, tiến bộ và có biệt viết truyện ngắn.
- Ông chủ yếu khai thác thế giới nội tâm của nhân vật với những cảm xúc mong manh, mơ hồ, trong cuộc sống thường ngày.
- Truyện của Thạch Lam thường không có cốt truyện.
- Truyện của Thạch Lam nư một bài thơ trữ tình, giọng điệu điềm đạm nhưng chứa đựng những tình cảm mến yêu chân thành và nhạy cảm của tác giả trước những thay đổi của cảnh vật và lòng người.
- Văn của Thạch Lam trong sáng, giản dị mà thâm trầm, sâu sắc.
- Những tác phẩm chính của Thạch Lam:
+Truyện ngắn Gió đầu mùa (1937)
+ Truyện ngắn Nắng trong vườn (1938)
+ Tiểu thuyết Ngày mới (1939)
+ Tập tiểu luận Theo dòng (1941)
+ Tùy bút Hà Nội băm sáu phố phường (1943)

 
I/ Tìm hiểu chung:
2/ Truyện ngắn “ Hai đứa trẻ”
- Xuất xứ: In trong tập “Nắng trong mưa (1938)”
- Bối cảnh: Một phố huyện nghèo đêm đêm có chuyến tàu từ Hà Nội chạy qua- quê ngoại của nhà văn những năm trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
- Truyện ngắn có sự hòa quyện giữa hai yếu tố:hiện thực và lãng mạn trữ tình.
- Bố cuc: 3 phần
+ Đoạn 1: Từ đầu … nhỏ dần về phía làng: Cảnh phố huyện lúc chiều tàn.
+ Đoạn 2: Tiếp theo… cảm giác mơ hồ không hiểu: Cảnh phố huyện lúc đêm tối.
+ Đoạn 3: Còn lại: Cảnh phố huyện lúc đoàn tàu đi qua.
II/ Đọc- hiểu văn bản:
HAI ĐỨA TRẺ
BỨC TRANH PHỐ HUYỆN LÚC CHIỀU TÀN
BỨC TRANH PHỐ HUYỆN LÚC ĐÊM KHUYA
BỨC TRANH PHỐ HUYỆN LÚC ĐOÀN TÀU ĐI QUA
II/ Đọc- hiểu văn bản:
1. Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn:


BỨC TRANH PHỐ HUYỆN LÚC CHIỀU TÀN
Cảnh chợ tàn
Những kiếp người ở phố huyện
Tâm trạng của Liên
Bức tranh thiên nhiên phố huyện lúc chiều tàn
II/ Đọc- hiểu văn bản:
1. Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn:
a> Bức tranh thiên nhiên nhiên phố huyện lúc chiều tàn:
- Thời gian:
Buổi chiều→ thời gian nghệ thuật => cảm giác bâng khuâng thương nhớ, man mác buồn.
- Âm thanh:
+ Tiếng trống thu không báo hiệu giờ khắc ngày tàn.
+ Tiếng ếch nhái
+ Tiếng muối vo ve trong cửa hàng
→ Có sự vận động từ xa đến gần, từ to đến nhỏ => Gợi sự yên tĩnh.
Những âm thanh quen thuộc đặc trưng của buổi chiều quê yên bình êm ả.
- Màu sắc, đường nét:
+ Phương tây đỏ rực như lửa cháy
+ Những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn
+ Dãy tre đen dại, cất hình đỏ rực trên nền trời
→ Có sự vận động từ ánh sáng đến bóng tối => gợi cảm giác của sự tàn lụi

Thời gian
Màu sắc, đường nét
Âm thanh
=> Bức họa đồng quê quen thuộc, gần gũi, yên bình hiu hắt và tĩnh lặng.
II/ Đọc- hiểu văn bản:
1. Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn:
b> Cảnh chợ tàn:
Chợ họp giữa phố đã vãn từ lâu
Người về hết và tiếng ồn ào cũng mất
Trên đát chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn, lá mía
Một mùi ẩm mốc bốc lên, hơi nóng của ban ngày đã hòa lẫn với mùi cát bụi quen thuộc
→ cảnh chợ tàn phơi bày cái nghèo nàn xơ xcs của phố huyện.
Quang cảnh làng quê Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám năm 1945


II/ Đọc- hiểu văn bản:
1. Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn:
c> Những khiếp người ở phố huyện:
Những đứa trẻ con nhà nghèo nhặt lại những gì còn dùng được ở buổi chợ.→ thương tâm
Hai chị em Liên trông coi cửa hang tạp hóa nhỏ xíu, ế ẩm, lèo tèo, xơ xác.
Mẹ con chị Tí: ngày mò cua bắt tép→ tối bán hàng nước chả kiếm được bao nhiêu => Cuộc sống trông chờ vào sự may rủi.
Bà cụ Thi hơi điên nghiện rượu, tiếng cười khanh khách => Hình ảnh tiêu biểu cho những người tàn tạ về mặt tinh thần.
=> Cuộc sống vật chất gợi lên sự nghèo đói và tiêu điều đến thảm hại của người dân phố huyện.

Những đứa trẻ con
Hai chị em Liên
Mẹ con chị Tí
Bà cụ Thi điên
c> Những khiếp người ở phố huyện:
II/ Đọc- hiểu văn bản:
1. Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn:
d> Tâm trạng của Liên:
Trước cảnh tàn của thiên nhiên: Ngồi im lặng, mặt ngập đầy bóng tối. Lòng buồn man mác trước cái giờ khắc của ngày tàn.
Động lòng trước bọn trẻ con nhà nghèo.
Cảm nhận “ mùi riêng của đất, của quê hương này”
Xót thương cho mẹ con chị Tí và bà cụ Thi điên
=> Một cô bé có tâm hồn nhạy cảm, giàu lòng trắc nhân hậu, có tình yêu tha thiết với mảnh đất quê hương sớm biết cẩm thông vớ số phận bất hạnh
II/ Đọc- hiểu văn bản:
1. Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn:
=> Bằng lời văn giản dị, mộc mạc, đậm chất thơ, tác giả đã dựng lên bức tranh phố huyện, cảnh tiêu điều xơ xác của những con người nghèo khổ, tàn tạ, không tương lai cuộc song không vận động, tù túng. => Tái hiện cuộc sống trì trệ tù túng của xã hội Việt Nam lúc bấy giờ.
II/ Đọc- hiểu văn bản:
2. Bức tranh phố huyện lúc đêm khuya:


BỨC TRANH THIÊN NHIÊN CẢNH VẬT
BỨC TRANH CUỘC SỐNG CON NGƯỜI
TÂM TRẠNG CỦA LIÊN
II/ Đọc- hiểu văn bản:
2. Bức tranh phố huyện lúc đêm khuya:
a> Bức tranh thiên nhiên cảnh vật:
Khung cảnh thiên nhiên: Một đêm mùa hạ êm như nhung và thoáng qua gió mát, vòm trời và hàng ngàn ngôi sao ganh nhau lấp lánh…→ đẹp và thơ mộng và tĩnh lặng.
Cảnh vật: Bóng tối >< ánh sáng
+ Đường phố các con ngõ chứa đầy bóng tối.
+ Tối hết cả con đường thăm thẳm ra sông, con đường qua chợ về nhà
+ Các ngõ vào làng lại càng sẫm đen hơn nữa
→ Bóng tối dày đặc- bao phủ khắp cả phố huyện
+ Các nhà chỉ để hé ra một khe sáng
+ Các ánh sáng của sao và vệt sáng của đom đóm
+ Quầng sáng thân mật quanh ngọn đèn chị Tí, bếp lửa của bác Siêu
+chấm lửa nhỏ và vàng từ từ đi trong đêm tối
+ Từng hột sáng lọt qua phiến nứa
→ Ánh sáng yếu ớt bị bóng tối nuốt chửng.
II/ Đọc- hiểu văn bản:
2. Bức tranh phố huyện lúc đêm khuya:
a> Bức tranh thiên nhiên cảnh vật:
Ánh sáng biểu tượng cho những kiếp người nhỏ bé vô danh leo lét trong bóng tối. Bóng tối tượng trưng cho cuộc sống tàn tạ quẩn quanh, bế tắc của con người trong xã hội cũ.
Ngọn đèn của chị Tí được nhắc đi nhắc lại tới 7 lần
→biểu tượng cho cuộc sống mù tối của những kiếp người lay lắt, vô danh ở phố huyện nghèo.
II/ Đọc- hiểu văn bản:
2. Bức tranh phố huyện lúc đêm khuya:
b> Bức tranh cuộc sống của con người:
Tối nào bác Siêu cũng nhóm lửa bán phở: món quà xa xỉ với người dân phố huyện
Chiều nào mẹ con chị Tí cũng dọn hàng→ đợi khách trong ế ẩm
Tối nào bác Sẩm cũng chờ khách
Ngày nào cứ chập tối mẹ Liên lại tạt ra thăm hàng và dặn đóng cửa lại
Chị em Liên tối nào cũng tính tiền hang, ngồi trên chõng tre nhìn phố huyện và chờ đoàn tàu đi qua
Như mọi đêm Liên không trông mong ai đến mua hàng nữa
→ Cuộc sống tù túng quẩn quanh và bế tắc, nhịp sống cứ lặp đi lặp lại tẻ nhạt trong buồn chán
cuộc sống tinh thần nghèo nàn, nhàm chán và vô vị với những đoạn đối thoại rời rạc, tẻ nhạt trong buồn chán.
Vẫn mơ ước “ chừng ấy con người trong bóng tối … của họ”
→ Ảnh hưởng lên khát vọng mơ ước về tương lai tươi sáng→ cái nhìn đôn hậu và giàu lòng trắc ẩn của Thạch Lam.
II/ Đọc- hiểu văn bản:
2. Bức tranh phố huyện lúc đêm khuya:
c> Tâm trạng của Liên:
Chú ý phát hiện những chuyển biến tinh tế của thiên nhiên→ lòng nặng trĩu buồn.
Cảm thông với cảnh ế ẩm của chị Tý, bác Siêu và gia đình bác Xẩm.
Sống trong bóng tối, cái khổ → Liên luôn khao khát ánh sáng từ mọi phía.
→ Tâm hồn yên tĩnh hẳn, có những cảm giác mơ hồ không hiểu trước cuộc sống buồn tẻ, vô vị, khắc khoải chờ đợi.
=> Cảnh phố huyện ảm đạm, tiêu điều trong xơ xác chìm trong bóng tối.
II/ Đọc- hiểu văn bản:
3/ Bức tranh phố huyện đêm khuya khi có đoàn tàu chạy qua:
Tàu chưa đến
Tàu đi khuất
Tàu đến
Tâm trạng của Liên
II/ Đọc- hiểu văn bản:
3/ Bức tranh phố huyện đêm khuya khi có đoàn tàu chạy qua:

Tàu chưa đến
Tàu đã đến
Tàu đi khuất
Sự ngự trị tuyệt đối của bóng tối
- Ngọn lửa xanh biếc, sát mặt đất như ma trơi
- Một làn khói trắng bừng sáng lên từ đằng xa, đồng và kền lấp lánh và các cửa kính sáng.
- Các toa đèn sáng trưng chiếu ánh cả xuống đường
→ mạnh mẽ, rực rỡ.
- Những đốm than tung lên đường sắt
- Cái chấm đỏ của chiếc đèn xanh treo trên toa sau cùng
-Tiếng trống thu không, tiếng ếc nhái, tiếng mũi vo ve, tiếng đòn gánh kiux kịt, tiếng đàn bầu bần bật…
- Trống cầm canh ở huyện đánh tung… chìm ngay vào trong bóng tối.
→ đơn điệu, buồn bã
- Rồi tiếng còi tàu xe lửa ở đâu vang lại
- Tiếng xe rít mạnh vào ghi
- Tiếng hành khách ồn ào, khe khẽ
- Tiếng còi tàu đã rít lên và tàu rầm rộ đi tới
→ huyên náo, sôi động.
Tiếng xe lửa đã nhỏ dần và mất dần trong bóng tối
Ánh sáng
Âm thanh
II/ Đọc- hiểu văn bản:
3/ Bức tranh phố huyện đêm khuya khi có đoàn tàu chạy qua:
a> Hình ảnh đoàn tàu:
Nghệ thuật mêu tả đoàn tàu:
- Theo trình tự không gian từ xa → gần→ xa.
- Cảm nhận bằng những giác quan: Thính giác, thị giác,…
- Sự đối lập tương phản: hồi ức, thực tại và ước mơ
=> Nghệ thuật miêu tả tinh tế, hàm súc, gợi cảm.


II/ Đọc- hiểu văn bản:
3/ Bức tranh phố huyện đêm khuya khi có đoàn tàu chạy qua:
b> Tâm trạng của Liên:

Tàu đến
- Liên trông thấy ngọn lửa xanh biếc, sát mặt đất như ma trơi.
- Liên đánh thức em dậy, An nhỏm dậy lấy tay dụi mắt cho tỉnh hẳn. Hai chị em nghe thấy tiếng dồn dập…; Liên dắt em đứng dậy để nhìn đoàn tàu vụt qua
=> Vui sướng hạnh phúc và mơ mộng.
Tàu đi khuất
- Hai chị em còn nhìn theo cái chấm đỏ treo trên toa sau cùng, xa xa mãi rồi khuất sau rặng tre.
- Liên lặng theo mơ tưởng
- Liên thấy mình sống giữa bao nhiêu sự xa xôi
=> Nuối tiếc, bâng khuâng, lặng theo mơ tưởng và hoài niệm
Tàu chưa đến
An và Liên buồn ngủ ríu cả mắt. Tuy vậy hai chị em vẫn cố thức thêm chút nữa để đợi tàu.
=> chờ đợi trong khắc khoải, háo hức, hồi hộp.
=> Tác giả muốn lay tỉnh những con người đang buồn chán , sống quẩn quanh, lam lũ hướng cho họ đến một tương lai tốt hơn→ giá trị nhân đạo của truyện ngắn
II/ Đọc- hiểu văn bản:
3/ Bức tranh phố huyện đêm khuya khi có đoàn tàu chạy qua:
Ý nghĩa hình ảnh đoàn tàu:
Biểu tượng cho thế giới đáng sống với sự giàu sang, rực rỡ ánh sáng niềm vui >< cuộc sống mòn mỏi, tối tăm cơ cực của những người dân phố huyện nghèo.
Là hình ảnh Hà Nội hạnh phúc của tuổi thơ êm đềm
Đoàn tàu là khát vọng vươn tới ánh sáng vượt qua cuộc sống tù túng quẩn quanh, không cam chịu cuộc sống tầm thường, tẻ nhạt.
III/ Tổng kết:
1/ Nghệ thật:
Cốt truyện đơn giản, nổi bật là những dòng tâm trạng chảy trôi những cảm xúc, cảm gics mong manh mơ hồ trong tâm hồn nhân vật
Bút pháp tương phản đối lập
Miêu tả sinh động những biến đổi tinh tế của cảnh vật và tâm trạng con người
Ngôn ngữ, hình ảnh giàu ý nghĩa tượng trưng
Giọng điệu thấm đượm chất thơ, chất trữ tình sâu lắng
2/ Ý nghĩa văn bản:
- Truyện ngắn thể hiện niềm thương cảm đối với những kiếp sống nghèo khổ, chìm khuất trong mỏi mòn tăm tối, quẩn quanh nơi phố huyện trước cách mạng và những mong ước nhỏ bé bình dị mà tha thiết của họ
BÀI TẬP VỀ NHÀ
HỌC BÀI HAI ĐỨA TRẺ
ĐỌC TRƯỚC VĂN BẢN “ CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ” CỦA NGUYỄN TUÂN