CHÀO MỪNG CÁC EM

ĐẾN VỚI TIẾT HỌC HÔM NAY

Giáo viên: Cao Văn Cẩn

Lớp dạy: 11A2, 11A12
_Qua một nỗi lòng, một cảnh ngộ, một sự việc của nhân vật, nhà văn muốn đối thoại với bạn đọc về một vấn đề nhân sinh. _
_Con hãy nghe nỗi buồn của rừng cây héo khô, của hành tinh lạnh ngắt, của chim muôn què quặt. Nhưng trước nhất, con hãy nghe nỗi buồn người . _

_(Nazim - Hikmet)_
Hai đứa trẻ

_(Thạch Lam)_
- Tình cảm xót thương của Thạch Lam đối với những con người sống nghèo khổ, quẩn quanh.

- Sự cảm thông, trân trọng của nhà văn trước mong ước của họ về cuộc sống tươi sáng hơn.

MỤC TIÊU BÀI GIẢNG

- Nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của Thạch Lam qua một truyện ngắn trữ tình.

Giúp học sinh cảm nhận được:
I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả

Thạch Lam (1910-1942)
1. Tác giả

- Thạch Lam (1910 – 1942) tên khai sinh là Nguyễn Tường Vinh _(sau đổi thành Nguyễn Tường Lân)._

a. Cuộc đời
1. Tác giả

a. Cuộc đời

*Sinh ra tại Hà Nội.
*Thuở nhỏ sống ở quê ngoại: Cẩm Giàng – Hải Dương.
- Thành viên nhóm _Tự lực văn đoàn._
CẨM GIÀNG – HẢI DƯƠNG b. Sự nghiệp văn chương
Thường viết những truyện không có cốt truyện.
Khai thác thế giới nội tâm nhân vật
Lời văn trong sáng, giản dị, thâm trầm mà sâu sắc.
Truyện như một bài thơ trữ tình
- Những tác phẩm chính:

_ _+ Tiểu thuyết: _Ngày mới (1939)_

_ _+ Các tập truyện ngắn: _Gió đầu mùa (1937), Nắng trong vườn (1938), Sợi tóc(1942)…_

_ _+ Tiểu luận: _Theo dòng (1941)_

+ Tùy bút: _Hà Nội băm mươi sáu phố phường (1943)…_
Các nhà thơ, nhà văn trong nhóm “Tự lực văn đoàn” (1933 - 1943)
1937

1938

1942

1943

1939
_Một kiếp sống mỏng manh…_

_Một đời văn ngắn ngủi…_

_Tác phẩm đếm được trên đầu ngón tay…_

_… Mà dư âm dằng dặc_
Truyện ngắn _Hai đứa trẻ _in trong tập _Nắng trong vườn_, sáng tác 1938.

- Xuất xứ:

I

I. TÌM HIỂU CHUNG

2. Tác phẩm

- Thể loại:

Truyện ngắn trữ tình
- Bố cục

Từ đầu đến “về phía làng”

Phố huyện lúc chiều về

Từ “Trời đã bắt đầu đêm” đến “…mơ hồ không hiểu”

Phố huyện lúc đêm xuống

Phần còn lại

Phố huyện lúc đoàn tàu đi qua

I. TÌM HIỂU CHUNG

2. Tác phẩm
Câu chuyện sinh hoạt thường ngày của những người lao động lam lũ xoay quanh quầy hàng tạp hóa của chị em Liên và An vào buổi chiều tối tại một phố huyện - nơi có tuyến đường sắt từ Hà Nội đi qua.
Nếu liên hệ với cuộc đời của chính Thạch Lam, thì cái quê ấy là quê ngoại, phố huyện Cẩm Giàng (Hải Dương). Liên và An trong truyện chính là bà Nguyễn Thị Thế và Nguyễn Tường Vinh (tức Thạch Lam).

Hà Nội, với Liên, là quá khứ, là kỉ niệm ngọt ngào, đáng sống. Phố huyện là quê hương, là hiện tại, là nơi mà Liên không còn tuổi thơ, là nơi mà cô khao khát thay đổi, vượt thoát.
Yên lặng

Yên tĩnh

Mà sao chẳng yên lòng
_ Có thể tìm được ngọc trai trong bất kì rãnh nước nào. _
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

1. Phố huyện lúc chiều tàn
Chiều quê
_Tiếng trống thu không trên cái chòi của một huyện nhỏ; từng tiếng một vang ra để gọi buổi chiều. Phương Tây đỏ rực như lửa cháy và những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn. Dãy tre làng trước mắt đen lại và cắt hình rõ rệt trên nền trời. _

_Chiều, chiều rồi. Một buổi chiều êm ả như ru, văng vẳng tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng ruộng theo gió nhẹ đưa vào. Trong cửa hàng hơi tối, muỗi đã bắt đầu vo ve._
_Tiếng trống thu không trên cái chòi của huyện nhỏ; từng tiếng một vang xa để gọi buổi chiều. _
_Phương Tây đỏ rực như lửa cháy_
_Những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn_
_Dãy tre làng trước mặt đen lại và cắt hình rõ rệt trên nền trời_
_Một chiều êm ả như ru, văng vẳng tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng ruộng theo gió nhẹ đưa vào. Trong cửa hàng hơi tối, muỗi đã bắt đầu vo ve. _
II

1. Phố huyện lúc chiều tàn

a. Khung cảnh thiên nhiên

- Âm thanh: _Tiếng trống thu không, tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng ruộng; tiếng muỗi vo ve._

- Màu sắc, đường nét: _Phương Tây đỏ rực như lửa cháy và những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn, dãy tre làng đen lại in lên nền trời._

 Bức tranh quen thuộc, gần gũi, thi vị nhưng đượm buồn.
b. Khung cảnh cuộc sống
_ Chợ họp giữa phố vãn từ lâu. Người về hết và tiếng ồn ào cũng mất. Trên đất chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn, lá mía. _
_ Mấy đứa trẻ con nhà nghèo ở ven chợ cúi lom khom trên mặt đất đi lại tìm tòi, chúng nhặt nhạnh thanh nứa, thanh tre hay bất cứ cái gì đó có thể dùng được của các người bán hàng để lại. _
- Cảnh chợ tàn: người về hết, tiếng ồn ào không còn, chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị …

- Con người: những đứa trẻ con nhà nghèo, mẹ con chị Tí, cụ Thi hơi điên …

_ _Tàn lụi, nghèo đói, tiêu điều
_ _ _ _Khung cảnh đẹp nhưng buồn và tĩnh lặng , tiêu biểu cho mọi làng quê trên đất nước Việt Nam thời Pháp thuộc .

 Thạch Lam là người am hiểu và gắn bó với quê hương, xứ sở.
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

2. Phố huyện lúc về đêm
a. Cảnh phố huyện về đêm
_Vòm trời hàng ngàn ngôi sao ganh nhau lấp lánh_
_vệt sáng của những con đom đóm_
_Vài cửa hàng còn thức, cửa chỉ để hé một khe ánh sáng_
_Ngọn đèn của Liên thưa thớt vặn nhỏ từng hột sáng._
_Xa xăm, cách biệt_

_Chấp chới, mơ hồ_

_Thăm thẳm, bao la_

_Quầng sáng leo lét_

_Ngọn đèn nhỏ nhoi_

_Thoắt ẩn thoắt hiện_
*_Hàng ngàn ngôi sao ganh nhau lấp lánh_ *_Vệt sáng của những con đom đóm_ *_Vài cửa hàng còn thức hé ra khe sáng_ *_Quầng sáng thân mật trên chõng hàng chị Tí_ *_Chấm lửa hàng phở của bác Siêu_ *_Từng hột sáng trong cửa hàng của Liên_
_Hà Nội nhiều đèn quá!_
2. Phố huyện lúc về đêm:
- Sự đối lập giữa bóng tối và ánh sáng:

a. Cảnh phố huyện về đêm

Ánh sáng

Bóng tối

- Vệt sáng của những con đom đóm bay là là trên mặt đất.

- Quầng sáng lay động chung quanh ngọn đèn con của chị Tí.

- Một chấm lửa khác và nhỏ vàng lơ lửng.

- Ngọn đèn của Liên thưa thớt vặn nhỏ từng hột sáng.

 Ánh sáng mong manh, yếu ớt, mờ nhạt.

- Đường phố và các con ngõ dần dần chứa đầy bóng tối.

- Tối hết cả con đường ra sông, con đường qua chợ về làng, các ngõ vào làng càng sẫm đen hơn nữa.

 Bóng tối dày đặc, mênh mông.
Ngọn đèn xuất hiện 7 lần.
- Ánh sáng từ ngọn đèn của chị Tí:

+ _Quầng sáng thân mật chung quanh ngọn đèn lay động trên chõng hàng của chị Tí._

+_ Chỉ còn ngọn đèn con của chị Tí chiếu sáng một vùng đất cát...._

- Ý nghĩa:

+ Tả thực: Ngọn đèn nơi gian hàng của chị Tí nhỏ bé, leo lét.

+ Tượng trưng: Cuộc sống mù tối, chìm khuất của những con người bị bỏ quên nơi phố huyện.

 Gợi tả một không gian xã hội tăm tối ở một phố huyện nghèo chìm trong bóng tối trước cách mạng tháng 8
b. Cuộc sống của người dân nơi phố huyện
b

Con người

nơi phố

huyện

Bác Siêu

Bà cụ Thi

Gia đình bác xẩm

Mẹ con

chị Tí

Hai chị em Liên

Những đứa trẻ nghèo
- Những đứa trẻ con nhà nghèo: lượm lặt, tìm tòi rác rưởi còn sót lại sau phiên chợ tàn.
 Cuộc sống nghèo khổ, thiếu thốn
- Bác Siêu: bán phở (đối với người dân phố huyện đó là món quà xa xỉ).
 Buôn bán ế ẩm, cuộc sống bấp bênh.
- Gia đình bác xẩm: Hát rong, kiếm sống bằng cây đàn bầu đã cũ trên manh chiếu rách.
 Cuộc sống vất vưởng, lầm than
- Chị em Liên: gia đình sa sút, hai chị em trông coi gian hàng tạp hóa nhỏ xíu.
 Cuộc sống đáng thương, tội nghiệp.
- Mẹ con chị Tí

+ Ngày: mò cua, bắt tép.

+ Tối: Bán nước chè tươi.

 Cuộc sống cơ cực, cầm chừng trong vô vọng.
- Cụ Thi: Hơi điên, nghiện rượu, cười khanh khách.
 Cuộc sống đau buồn, u uất
 Cuộc sống vật chật nghèo nàn, cơ cực, cuộc sống tinh thần nhàm chán, quẩn quanh

Những đứa trẻ

Mẹ con chị Tí

Cụ Thi điên

Mẹ Liên

Chị em Liên
- Khát vọng sống của người dân phố huyện:

*Ước mơ mơ hồ, xa xôi

*Giọng văn chậm buồn, xót xa, cảm thương, trân trọng của nhà văn
_ Chừng ấy người trong bóng tối họ mong đợi một cái gì tươi sáng cho cuộc sống sống nghèo khổ hàng ngày của họ_
3. Nhân vật Liên và tâm trạng đợi tàu của hai chị em

a. Hoàn cảnh

- Bố mất việc nên gia đình chuyển về phố huyện nghèo sống.

* Mẹ làm hàng xáo, hai chị em được mẹ giao cho trông coi một cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu * Là cô gái đảng đang, giúp mẹ trông coi cửa hàng, lo lắng chăm sóc cho em, có trách nhiệm với công việc.

 Đáng thương , tội nghiệp
Lúc chiều về

Lòng buồn man mác

Liên là cô bé có tâm hồn trong sáng nhạy cảm, giàu lòng trắc ẩn và đầy tình yêu thương

Tâm trạng buồn thấm thía

Khi đêm xuống

b. Tâm trạng của nhân vật Liên lúc chiều tối

3. Nhân vật Liên và tâm trạng đợi tàu của hai chị em
NHÓM 1

Tìm chi tiết miêu tả sự xuất hiện của hình ảnh đoàn tàu?
Từ xa:

………………….………………….…………………………

Đến gần:

………………….………….……….………………………

Khi tàu qua:

………………….………………….……………………
NHÓM 2

So sánh âm thanh chuyến tàu mang đến với âm thanh của phố huyện?
Âm thanh con tàu:

………………….………………….…………………………………………………………………

Âm thanh phố huyện:

………………….…………………………………………………………………………………

Nhận xét:

………………….………………….…………………………………………………………
NHÓM 3
So sánh ánh sáng chuyến tàu mang đến với ánh sáng của phố huyện?
Ánh sáng con tàu:

………………….………………….………………………………

Ánh sáng phố huyện:

………………….………………….…………………………

Nhận xét:

………………….………………….…………………………
NHÓM 4

Nghệ thuật miêu tả đoàn tàu và ý nghĩa của đoàn tàu?
PHIẾU HỌC TẬP”
Tàu chưa đến

Tàu đi khuất

Tàu đến

- Sự ngự trị tuyệt đối của bóng tối.

- Âm thanh: Trống cầm canh ở huyện đánh tung lên một tiếng ngắn, khô khan, không vang động ra xa, rồi chìm ngay vào bóng tối.

- Người vắng mãi…một lát có mấy người làm công ở hiệu khách đi đón bà chủ ở tỉnh về.

- Ánh sáng: Ngọn lửa xanh biếc, sát mặt đất, như ma trơi.

Một làn khói bừng sáng trắng lên đằng xa

đồng và kền lấp lánh, và các cửa kính sáng.

*Âm thanh:

+Rồi tiếng còi xe lửa ở đâu vang lại, trong đêm khuya kéo dài ra theo gió xa xôi.

+Tiếng xe rít mạnh vào ghi.,

+ Tiếng hành khách ồn ào khe khẽ.

+Tiếng còi đã rít lên, và tàu rầm rộ đi tới.
- Ánh sáng: Những đốm than đỏ bay tung trên đường sắt.

+Cái chấm đỏ của chiếc đèn xanh trên toa sau cùng.

- Âm thanh: Tiếng vang động của xe hỏa đã nhỏ dần, và mất dần trong bóng tối.

3. Nhân vật Liên và tâm trạng đợi tàu của hai chị em

c. Hình ảnh đoàn tàu đêm
3. Nhân vật Liên và tâm trạng đợi tàu của hai chị em

- Nghệ thuật miêu tả đoàn tàu

+ Theo trình tự thời gian từ xa đến gần

+ Bằng nhiều giác quan: thính giác, thị giác…

+ Bằng sự đối lập tương phản bằng hồi ức, thực tại và ước mơ.

 Nghệ thuật miêu tả tinh tế, hàm súc, gợi cảm

c. Hình ảnh đoàn tàu đêm
3. Nhân vật Liên và tâm trạng đợi tàu của hai chị em

- Ý nghĩa hình ảnh đoàn tàu

+ Biểu tưởng của thế giới đáng sống.

+ Khát vọng vươn tới ánh sáng, vượt qua cuộc sống tù túng, quẩn quanh.

c. Hình ảnh đoàn tàu đêm
d. Tâm trạng đợi tàu của hai chị em

Tàu chưa đến

Tàu đến

Tàu đi khuất

An và Liên đã buồn ngủ ríu cả mắt. Tuy vậy hai chị em vẫn cố gượng để thức khuya chút nữa để đợi tàu

- Liên đánh thức em, An dậy nhỏm dậy, lấy tay dụi mắt cho tỉnh hẳn.

- Hai chị em nghe thấy

- Liên dắt em đứng dậy để nhìn đoàn xe vụt qua

- Liên chỉ thoáng trông thấy

- Hai chị em còn nhìn theo cái chấm đỏ của chiếc đèn xanh trên toa sau cùng, xa xa mãi rồi khuất sau rặng tre

- Liên lặng theo mơ tưởng

- Liên thấy mình sống giữa bao nhiêu sự xa xôi.

Chờ đợi, háo hức

Say mê, vui sướng

Nuối tiếc, xúc động

3. Nhân vật Liên và tâm trạng đợi tàu của hai chị em
 Nhà văn thể hiện một cách nhẹ nhàng khát vọng hướng tới cuộc sống tốt đẹp, tươi sáng của những con người bé nhỏ, nghèo khổ, bình thường

 Giá trị nhân đạo

1. Nội dung
III. TỔNG KẾT

* Giá trị hiện thực:

+ Bức tranh thiên nhiên đẹp, buồn.

+ Bức tranh cuộc sống nghèo, đơn điệu. * Giá trị nhân đạo:

+ Cảm thông, xót thương.

+ Đánh thức những ước mơ, khao khát.

+ Trân trọng ước mơ.

+ Lên án tố cáo xã hội.
2. Nghệ thuật
1

4

3

2

5

Cốt truyện đơn giản, nổi bật

những dòng tâm trạng chảy trôi

Miêu tả sinh động những biến đổi tinh tế của cảnh vật, con người

Giọng điệu thủ thỉ thấm đượm chất thơ, chất trữ tình sâu lắng.

Ngôn ngữ, hình ảnh giàu

ý nghĩa tượng trưng.

Bút pháp tương phản đối lập
Văn Thạch Lam đẹp, tinh tế; con người Thạch Lam hồn hậu và rất mực tài hoa. Đó là lý do vì sao Thạch Lam luôn chiếm được cảm tình đặc biệt của người đọc nhiều thế hệ.
Trao gửi những niệm lành cho nhau! LUYỆN TẬP
BẮT BƯỚM

GAME
1

ĐỘI A

2

3

4

5

6

7

8

9

10

5

4

7

3

1

6

2

8

1

ĐỘI B

2

3

4

5

6

7

8

9

10

CHÚC MỪNG ĐỘI A

CHÚC MỪNG ĐỘI B

PIPI
A. Những trang văn đậm chất hiện thực phê phán

Câu 1. Nhận định nào không đúng đặc điểm truyện ngắn của Thạch Lam ?

B. Văn trong sáng, giản dị, thâm trầm, sâu sắc.
C. Truyện không có chuyện, chủ yếu khai thác nội tâm nhân vật.
D. Mỗi truyện như một bài thơ trữ tình, giọng điệu điềm đạm, chứa đựng tình cảm chân thành và sự nhạy cảm của nhà văn.
GO HOME
A. Cảnh nhà sa sút, bố mất việc
Câu 2. Ý nào sau đây đúng với gia cảnh của chị em Liên?
B. Cả nhà bỏ Hà Nội về quê, mẹ làm hàng xáo.
C. Chị em Liên trông nom một cửa hàng tạp hoá nhỏ xíu.

D. Tất cả các ý trên.

GO HOME
A. Lòng buồn xao xuyến trước giờ khắc ngày tàn
Câu 3. Ý nào sau đây đúng với tâm trạng của Liên trước

giờ khắc ngày tàn?
B. Lòng buồn man mác trước giờ khắc ngày tàn
C. Lòng buồn xa vắng trước giờ khắc ngày tàn
D. Lòng buồn thiu trước giờ khắc ngày tàn
GO HOME
A. Nghèo khổ, mòn mỏi
Câu 4. Trong văn bản “ Hai đứa trẻ ”, nhà văn Thạch Lam đã bày tỏ niềm thương xót với những kiếp người nào ?
B. Tật nguyền, nghèo khổ
C. Đau thương, tật nguyền
D. Bất hạnh, yêu đời

GO HOME
A. Bóng tối dày đặc.
Câu 5. Trong văn bản “ Hai đứa trẻ ”, nhà văn Thạch Lam đã miêu tả ánh sáng và bóng tối như thế nào?
B. Ánh sáng yếu ớt.
C. Bóng tối lấn át cả ánh sáng
D. Bất hạnh, yêu đời

GO HOME
CHÚC CÁC EM HỌC TẬP TỐT!