TIẾT 20-21

HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ
HỒI THỨ MƯỜI BỐN

- Ngô gia văn phái-

Nguyễn Tiến Tuấn- Trường THCS Lương Tài
Văn Lâm –Hưng Yên

TIẾT 20-21: HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ
HỒI THỨ MƯỜI BỐN
- Ngô gia văn pháiI. Đọc – tìm hiểu chung
Nêu những hiểu biết về
1. Tác giả
tác giả?
- Ngô gia văn phái: gồm những tác giả thuộc dòng họ Ngô Thì, - Thanh
Oai - Hà Nội.
- Hai tác giả chính: Ngô Thì Chí (1753-1788), Ngô Thì Du( 1772-1840)
- Họ là những nhà nho mang nặng tư tưởng trung quân, ái quốc.
- Là những cây bút trung thực và có tư tưởng tiến bộ.

TIẾT 20-21: HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ
HỒI THỨ MƯỜI BỐN
- Ngô gia văn phái2.Tác phẩm:

a. Thể loại:
Thể chí- ghi chép lại các
sư việc vừa có tính chất
lịch sử , vừa có tính văn
học.
b. Hình thức:

Nêu hiểu biết về tác phẩm:
thể loại, hình thức , PTBĐ,
hoàn cảnh sáng tác, vị trí Chủ
đề của tác phẩm?

Tác phẩm được viết bằng chữ Hán, theo kiểu tiểu thuyết chương hồi ,
gồm 17 hồi
c. Phương thức biểu đạt:
Tự sự kết hợp miêu tả, nghị luận.

TIẾT 20-21: HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ
HỒI THỨ MƯỜI BỐN
- Ngô gia văn pháid. Hoàn cảnh sáng tác:
Ghi chép về sự thống nhất đất nước của vương triều nhà Lê vào thời
điểm Tây Sơn diệt Trịnh. từ nửa cuối TK 18 đến nửa đầu TK19.
- Tác phẩm viết ở nhiều thời điểm nối tiếp nhau từ cuối triều Lê và đầu
triều Nguyễn
c. Vị trí của tác phẩm:
Đoạn trích thuộc hồi 14 của tác phẩm: Ca ngợi chiến thắng của vua
Quang Trung cùng nghĩa quan Tây Sơn, đồng thời miêu tả sự thất bại thảm
hại của tướng nhà Thanh cùng bè lũ bán nước.
g. Đại ý:
Miêu tả chiến thắng lẫy lừng của vua Quang Trung và sự thất bại thảm hại
của quân tướng nhà Thanh cùng số phận của bọn vua quan phản nước hại
dân.

TIẾT 20-21: HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ
HỒI THỨ MƯỜI BỐN
- Ngô gia văn pháih. Bố cục:
3 phần
- Phần 1: Từ đầu ….“Năm Mậu Thân 1788”
→Nhận tin cấp báo, Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế, cầm quân ra
Bắc.
- Phần 2: “Vua Quang Trung....kéo vào thành”
→ Cuộc hành quân thần tốc và những chiến thắng vẻ vang.
-Phần 3: Phần còn lại
→Sự thảm bại của bè lũ bán nước, cướp nước.

TIẾT 20-21: HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ
HỒI THỨ MƯỜI BỐN
- Ngô gia văn pháii/ Tóm tắt hồi thứ 14:
Nghe tin quân Thanh kéo vào Thăng Long, Nguyễn Huệ, đang
ở Phú Xuân, liền lên ngôi hoàng đế, lấy hiệu là Quang Trung, tiến
quân ra Bắc Hà. Đến Nghệ An, vua cho tuyển mộ lính, ra lời phủ dụ
họ. Đến Tam Điệp, 30 Tết, vua cho quân sĩ ăn Tết trước. Đêm mùng
3 tháng giêng đánh thắng Hà Hồi. Mồng 5 đánh Ngọc Hồi, quân
Thanh đại bại.Trưa đó Quang Trung tiến binh vào Thăng Long. Tôn
Sĩ Nghị trốn chạy, quân giặc tranh nhau qua cầu, cầu gãy, xác giặc
làm nghẽn cả khúc sông. Vua tôi nhà Lê trốn chạy theo giặc sang
Trung Quốc.

II. Tìm hiểu chi tiết
1. Hình tượng người anh hùng Quang Trung
a. Nhà lãnh đạo quyết đoán, mạnh mẽ, bản lĩnh, phi thường
- Nghe tin giặc đến thành Thăng Long “định thân chinh cầm quân đi
ngay”
Hành động mạnh mẽ, quyết đoán và nhanh gọn

Tìm chi tiết nói tới sự quyết
đoán, bản lĩnh của Quang
Trung?

- Nguyễn Huệ làm được nhiều việc lớn:
+ Tế cáo trời đất, lên ngôi hoàng đế lấy niên hiệu là Quang Trung →
Trong một tháng Nguyễn Huệ
để yên lòng dân.
đãhỏi
làmvềđược
những việc
+ Tranh thủ gặp Nguyễ nThiếp để
kế sáchThu
hút gì?
sự ủng hộ của
tầng lớp sĩ phu.
+ Tuyển mộ hơn một vạn binh lính→ mở cuộc duyệt binh.
+ Ra phủ dụ tướng: vạch trần âm mưu xâm lược nhà Thanh, giữ
nghiêm ngặt kỉ luật, khích lệ tinh thần binh lính.
Tính cách mạnh mẽ quyết đoán, đầy bản lĩnh là đặc điểm của
bản lĩnh của bậc quân vương tài chí→ Nguyễn Huệ xứng đáng
được nhân dân tôn thờ và gửi gắm niềm tin.

b. Bậc minh vương có trí tuệ sáng suốt và nhạy bén

- Trong nhận định được tình hình thế cuộc và tương quan lực lực lượng giữa ta
và địch.
Sự sáng suốt nhạy bén
+ Khẳng định chủ quyền dân tộc: Trong khoảng
vũ trụ
đất nào,
sao nấy…người
của vua
Quang
Trung
đã
phương Bắc không phải là giống nòi
thể hiện như thế nào
+ Lên án hành động ngang ngược, phi nghĩa của quân giặc: từ đời nhà Hán đến
trong lời phủ dụ?
nay cúng đã mấy phen cướp bóc nước ta, giết hại nhân dân, vơ vét của cải
+ Khích lệ tinh thần tướng sĩ: “ Đời Hán có Trưng Nữ Vương, đời Tống có
Đinh Tiên Hoàng, Lê Đại Hành, đời Nguyên có Trần Hưng Đạo, đời Minh có
Lê Thái Tổ”
+ Kêu gợi tướng sĩ đồng tâm hiệp lực
+ Ra kỉ luật nghiêm khắc theo nhà binh: chớ có quen thói cũ ăn ở hai lòng,
nếu việc phát giác ra sẽ bị giết chết ngay tức khắc, không tha một ai
=> Lời phủ dụ ngắn gọn, xúc tích sâu sắc để kích thích lòng yêu nước và
truyền thống dân tộc.

- Bậc minh vương có trí tuệ sáng suốt và nhạy bén trong việc dùng
người và xét đoán bề tôi:
+ Trong hội quân ở Tam Điệp: Việc Lân và Sở phải rút quân → ông
hiểu hai tướng làm vậy để bảo toàn lực lượng “ quân thua chém tướng”
nhưng ông hiểu lòng họ sức ít, không thể địch nổi cuân hùng tướng hổ
của nhà Thanh.
+ Việc Lân và Sở: rút lui do chủ mưu của Ngô Thì Nhậm để bảo toàn
lực lượng , gây sự chủ quan cho địch.
=> Ông là bậc minh quân hiểu tướng sĩ, khen chê đúng người đúng
việc.

c. Bậc quân vương có ý chí quyết thắng và tầm nhìn xa trông rộng
- Chắc chắn và dự kiến cả ngày chiến thắng: Tìm
phương
đánh đã
chilược
tiếttiến
cho
tính sẵn, chẳng qua mươi ngày có thể đuổi được
người
thấy
ôngThanh.
là bậc
quâncả kế
vương
- Đang lo đánh giặc quang Trung đã tính sẵn
hoạchbiết
sau chiến
trôngviệc
rộng?
thắng, tìm cách ngoại giao với gặc để có thểnhìn
dẹpxađược
binh đao,
chúng ta yên ổn mà nuôi dưỡng lực lượng.

=> Chính tinh thần, ý chí quyết thắng hừng hực của vua Quang Trung
đã lan tỏa đến từng quân sĩ, kích thích ý chí quật cường của họ.

d. Là bậc kì tài về quân sự- có tài thao lược hơn người
- Vua Quang Trung thân chinh cầm quân, làm nên cuộc hành quân thần
tốc
Tài thaoNghệ
lược An
của
+ Ngày 25 tháng chạp từ Huế→ 29/thángchạp
+ Tổ chức tuyển binh trong 1 ngày vua Quang Trung thể
hiện ở→chi
tiết nào?
+ Ngày 30 tháng chạp “ lập tưc lên đường”
Thăng
Long → vừa hành
quân vừa đánh giặc → bí mật
-> Đội quân của Quang Trung trở thành một đội quân dũng mãnh , đánh
đâu thắng đó.
- Ông dùng chiến thuật một cách linh hoạt, ít hao tổn binh lực.
=>Vua Quang Trung là sức mạnh, là nội lực của nghĩa quân Tây Sơn,
đại diện cho vẻ đẹp của một dân tộc anh hùng.

1. Hình ảnh anh hùng Nguyễn Huệ:
e. Hình ảnh vua Quang Trung lẫm liệt trong chiến trận:
- Ông hoạch định đường lối chiến lược ,
chiến thuật, tự mình thống lĩnh một mũi tiên
phong, xông pha nơi chiến trận
- Đêm mồng 3 tháng giêng Kỷ Dậu (1789)
đánh đồn Hà Hồi.
- Mồng 5 tháng giêng đánh đồn Ngọc Hồi.
- Trưa mồng 5: vua Quang Trung vào thành
Thăng Long.
-> Dưới sự lãnh đạo tài tình của vua Quang
Trung quân ta đã đánh những trận thật hào
hùng làm kẻ thù phải khiếp sợ.
Nguyễn Huệ là người trí dũng văn võ song toàn

1. Hình ảnh anh hùng Nguyễn Huệ :
Qua phần 1 hình ảnh vua
Quang Trung được tái hiện
lên bằng biện pháp nghệ
thuật nào ?

Kể bằng hành động, sự
việc, lời nói cụ thể.

Các biện pháp nghệ thuật
ấy nói với em về một vị vua
như thế nào ?

Là một vị vua yêu nước,
sáng suốt, có tài cầm
quân.

Nguyễn Huệ là người trí dũng văn võ song toàn

2. Sự đại bại của quân Thanh và bọn vua tôi phản nước

Tìm hình ảnh nói
về sự thất bại của
- Tướng Tôn Sĩ Nghị: Sợ mất mật, ngựa không
cònThanh
kịp đóng yên,
quân
người không mặc áo giáp, dẫn bọn lính kị mã của mình chuồn trước

a. Sự đại bại của quân Thanh

- Quân: đều hoảng hồn, tan tác bỏ chạy , tranh nhau qua cầu, xô đẩy
nhau rơi xuống sông, chết rất nhiều….đến nỗi nước sông Nhị Hà tắc
nghẽn, không chảy được nữa

*Nguyên nhân của sự thất bại
- Tướng lĩnh chủ quan, kiêu căng
- Bất tài tham sống sợ chết
- Lính tráng ô hợp, buông lỏng kỉ cương
b. Số phận thảm hại của bọn vua tôi phản nước, hại dân
- Lê chiêu Thống cùng kẻ thân tín chạy bán sống bán chết, mấy ngày
không ăn, ai nấy đều mệt lử, chỉ biết nhìn nhau oán giận chảy nước mắt.
Tình cảnh khốn đốn, bi thảm

- Cuộc tháo chạy của quân
Thanh:
+ Nhịp điệu nhanh, mạnh, hối hả.
+ Ngòi bút miêu tả khách quan,
hàm chứa sự hả hê,sung sướng của
người thắng trận trước sự thảm bại
của bè lũ cướp nước.

Ngòi bút tác giả miêu tả
hai cuộc tháo chạy của
quân tướng nhà Thanh
và vua tôi Lê Chiêu
Thống có gì khác biệt?
Em hãy giải thích?

- Cuộc tháo chạy của vua Lê
+ Nhịp điệu chậm hơn, tác giả dừng lại miêu tả tỉ mỉ những giọt nước
mắt thương cảm của người thổ hào, nước mắt tủi hổ của vua Lê, cuộc
tiếp đãi thịnh tình của kẻ bề tôi.
+ Âm hưởng có phần ngậm ngùi, chua xót.

TIẾT 20-21: HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ
HỒI THỨ MƯỜI BỐN
- Ngô gia văn phái- Các tác giả tôn trọng sự thật lịch sử.
- Họ có ý thức tự hào dân tộc.
- Tính cách của các nhà viết sử thời phong
kiến.
=> Đó là điểm tiến bộ của các tác giả Ngô gia
văn phái.

Tại sao hai tác giả
là quan lại nhà Lê,
Nguyễn mà lại viết
về Nguyễn Huệ
một cách sinh
động, lẫm liệt như
vậy?

LỄ HỘI ĐỐNG ĐA

TIẾT 20-21: HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ
HỒI THỨ MƯỜI BỐN
- Ngô gia văn phái-

III. Tổng kết:

1. Nghệ thuật:
- Trình tự kể diễn biến các sự kiện lịch sử.
- Nhân vật lịch sử với ngôn ngữ kể, tả chân thực, sinh động.
- Giọng điệu trần thuật thích hợp với việc thể hiện thái độ của tác giả.
2. Nội dung:
Ghi lại hiện thực lịch sử hào hùng của dân tộc và hình ảnh người anh hùng
Nguyễn Huệ qua chiến công thần tốc đại phá quân Thanh và số phận bi đát
của vua Lê Chiêu Thống.

Oai phong
lẫm liệt

IV. LUYỆN TẬP:
Viết đọan văn ngắn miêu tả lại chiến công thàn tốc đại phá quân Thanh của vua
Quang Trung từ tối 30 tết đến ngày mồng 5 tháng giêng năm Kỉ Dậu (1789)

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ:
- Đọc , tóm tắt hồi thứ 14.
- Nêu cảm nhận về hình ảnh anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ - Quang
Trung.
- So soạn bài sau: Cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp