VĂN BẢN:

KHI CON TU HÚ
- TỐ HỮU -

Giáo viên: Lương Thu Thủy
Trường THCS Trưng Vương- Quận Hoàn Kiếm

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

-

Cảm nhận được lòng yêu sự sống, niềm khao khát tự do
cháy bỏng của người chiến sĩ cách mạng trẻ tuổi đang bị
giam cầm trong tù ngục.

-

Cảm nhận được những hình ảnh giàu chất tạo hình và vẻ
đẹp của thể thơ lục bát giản dị mà tha thiết.

I. Đọc- Tìm hiểu chung
1. Tác giả: Tố Hữu (1920 – 2002)
- Tên khai sinh: Nguyễn Kim Thành, quê ở

Thừa Thiên Huế.
-Ông được coi là lá cờ đầu của thơ ca cách
mạng Việt Nam.
-Cuộc đời cách mạng và cuộc đời thơ của
ông có sự thống nhất tuyệt đẹp.

Nhà thơ Tố Hữu

Hồn thơ ngọt ngào, sâu lắng, tha thiết.
- Phong cách thơ bình dị, ngôn từ tự nhiên, gần gũi với đời thường.
-

Các tập thơ : Từ ấy, Việt Bắc, Gió lộng, Ra trận, Máu và hoa, Một tiếng đờn…

I. Đọc - Tìm hiểu chung
1. Tác giả

2. Tác phẩm
a) Hoàn cảnh sáng tác
Bài thơ được sáng tác tháng 7/1939 khi tác giả bị thực dân Pháp bắt
giam tại nhà lao Thừa Phủ (Huế).
b) Đọc - chú thích

KHI CON TU HÚ
( Tố Hữu)

Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không …
Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Ngột làm sao, chết uất thôi
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!
(Huế, tháng 7 – 1939)

c) Thể thơ, phương thức biểu đạt
- Thể thơ: thơ lục bát giản dị, thiết tha.
-Phương thức biểu đạt: biểu cảm kết hợp với miêu tả.

d) Ý nghĩa nhan đề: Khi con tu hú

KHI CON TU HÚ
Nhan đề độc đáo, gợi nhiều liên tưởng
Về cấu trúc
Vế phụ của một
câu trọn ý
(trạng ngữ),
mà các dòng và
cả bài thơ là
thành phần
chính

Về ý nghĩa
Đây là nhan
đề mở, gợi
mạch
cảm xúc của
toàn bài
thơ…

Cách nói
nửa
chừng, tạo
sự tò mò

e) Bố cục: 2 phần
- Phần 1 (6 câu thơ đầu): Bức tranh thiên nhiên mùa hè trong tâm
tưởng người tù cách mạng.
-Phần

2 (4 câu cuối): Tâm trạng người tù cách mạng.

Khi con tú hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không…

Bức tranh
thiên nhiên
mùa hè trong
tâm tưởng
người tù cách
mạng.

Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Ngột làm sao, chết uất thôi
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!

Tâm trạng
người tù cách
mạng.

(Huế , tháng 7-1939)

II. Đọc- Tìm hiểu chi tiết
1. Bức tranh thiên nhiên mùa hè trong tâm tưởng người tù cách mạng

* Hình ảnh: Lúa chiêm, trái cây,
sân, vườn, bắp, nắng,
trời, diều sáo.

thân thuộc,
sinh động

* Âm thanh: Chim tu hú, tiếng ve
ngân, tiếng sáo diều.

vui tươi,
rộn rã

* Màu sắc: Màu vàng (bắp);
màu hồng (nắng);
màu xanh (trời)

rực rỡ, tươi
tắn

* Hương vị: Thơm (lúa, bắp); ngọt
(trái cây chín)

ngọt ngào

* Không gian: Bầu trời cao rộng với
đôi con diều sáo

KHI CON TU HÚ

Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân

khoáng đạt,
tự do

Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

•Nhiều

hình ảnh tiêu biểu của mùa hè được đưa vào bài thơ:
tiếng ve râm ran trong vườn, lúa chiêm chín vàng trên cánh đồng, , trái cây
đượm ngọt, bầu trời cao rộng với cánh diều chao lượn...
- Giọng điệu nhẹ nhàng, tươi vui; nghệ thuật liệt kê.
- Những phó từ (đang, dần, càng) và động từ (ngân, lộn nhào...)
-> Cảnh vật luôn vận động bởi sức sống căng tràn bên trong.
-> Bức tranh tươi đẹp, sống động, không gian khoáng đạt, tự do, thanh bình.
* Tâm hồn trẻ trung yêu đời, yêu cuộc sống, yêu tự do thiết tha

II. Đọc - Tìm hiểu chi tiết
2. Tâm trạng của người tù cách mạng

Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi !
Ngột làm sao, chết uất thôi
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu !
- Từ cảm thán: ôi, thôi, làm sao
- Bộc lộ cảm xúc trực tiếp
- Cách ngắt nhịp bất thường: 6/2 (câu 8), 3/3 (câu 9)
- Từ ngữ mạnh: đạp tan, ngột, chết uất

 Tâm trạng u uất, ngột ngạt, bức bối .
 Niềm khao khát cháy bỏng muốn thoát khỏi tù ngục,
trở về sống tự do ở bên ngoài của người tù cách mạng.

II. Đọc- Tìm hiểu chi tiết
2. Tâm trạng của người tù cách mạng

Tiếng chim tu hú ở đầu bài
“ Khi con tu hú gọi bầy”
- Là tiếng gọi đàn, báo hiệu mùa hè.
- Mở ra một khung cảnh mùa hè
đẹp đẽ, rộn ràng, tươi vui.

Tiếng chim tu hú ở cuối bài
“Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu”
- Là tiếng kêu khắc khoải, da diết.
- Gợi sự bức bối, ngột ngạt và thôi
thúc khao khát tự do của người tù
cách mạng.

-> Tiếng chim tu hú chính là tiếng gọi của tự do, tiếng gọi tha thiết của
cuộc sống đầy quyến rũ.

Kết cấu bài thơ
Tiếng chim tu hú

Bức tranh mùa hè rộn rã âm thanh, rực rỡ sắc
màu, ngọt ngào hương vị, tràn đầy sức sống
ĐỐI LẬP
Tâm trạng tù túng, ngột ngạt, u uất và khát
vọng tự do cháy bỏng.

Tiếng chim tu hú

;

Sơ đồ tư duy

LUYỆN TẬP
Bài tập 1: Điền thông tin còn thiếu vào chỗ trống:
lục bát giản dị, tha thiết
- Thể thơ: ……………………………………………………
sinh động, giàu tạo hình
- Hình ảnh: ………………………………………………….
tự nhiên, linh hoạt
- Ngôn ngữ, giọng điệu:……………………………………..
- Kết cấu:…………………………………………………….
đầu - cuối tương ứng
- Bài thơ thể hiện ………………………
lòng yêu cuộc sống và …………………………...
niềm khát khao tự do cháy bỏng
của người chiến sĩ cách mạng trong cảnh tù đày.
=> Một biểu hiện của lòng yêu nước sâu sắc

Bài tập 2:

LUYỆN TẬP

Viết đoạn văn khoảng 10 câu theo lối lập luận diễn dịch
trình bày cảm nhận của em về bức tranh thiên nhiên mùa hè
trong tâm tưởng người tù cách mạng; trong đoạn văn có
sử dụng một trường từ vựng chỉ thiên nhiên và một thán từ.

Bài tập 2:

LUYỆN TẬP

Viết đoạn văn khoảng 10 câu theo lối lập luận diễn dịch
trình bày cảm nhận của em về bức tranh thiên nhiên mùa hè
trong tâm tưởng người tù cách mạng; trong đoạn văn có
sử dụng một trường từ vựng chỉ thiên nhiên và một thán từ.

-

3.

-

Mà
us

m

tha

1. Hình ả
n

h

ắc

2. Â

-

-

nh

Bức tranh
mùa hè

H
4.

n
ươ

ị
v
g

5.

ian
g
g
n
K hô

-

Sự cảm nhận mãnh liệt, tinh tế của một tâm hồn trẻ trung, yêu
đời, khao khát tự do mãnh liệt