VIDEO 1

VIDEO 2

HOẠT ĐỘNG CÁ NHÂN
Câu hỏi:
Trong khi đọc các tác phẩm văn học, đã có lúc nào
em tưởng tượng, ước mơ về một thế giới hoặc về
những điều thần kì xuất hiện trong cuộc sống của
mình hay chưa? Nếu có, hãy chia sẻ cảm xúc và
suy nghĩ của em về điều đó?

VIDEO 3

NỘI DUNG BÀI
HỌCII Tìm hiểu
I Tri thức Ngữ
III

1.văn
Truyền truyền ki.
2. Yếu tố kì ảo
trong
truyện truyền
kì.

Tìm hiểu chi tiết

1. Tìm hiểu về đề tài và cốt
2.
Phân tích nhân vật Bích
truyện.
3. Yếu tố lịch sử và yếu tố kì
Châu.
4. Yếu tố ngôn ngữ.
ảo.

LUYỆN TẬP

1. Tác giả.
chung

2. Tác phẩm.

I
V

Tổng
kết
1.
Nội dung.

2. Nghệ thuật.

VẬN DỤNG

I.
TRI THỨC NGỮ VĂN

VIDEO 4

CÂU HỎI
1. Trình bày hiểu biết của anh chị về thể loại truyện
truyền kì?
2. Yếu tố kì ảo trong truyện truyền kì thể hiện ở
những yếu tố nào?
3. Ngôn ngữ trong truyện truyền kì có đặc điểm gì?

1. Truyện truyền kì

Thuật ngữ “truyền kì”

• Thể loại: văn xuôi tự sự.
• Nguồn gốc: Trung Quốc.

Xuất hiện vào cuối đời Đường.

• Tiếp nhận và phát triển:
các nước thuộc khu vực chịu

Định danh một loại truyện mới.

ảnh hưởng văn hóa Hán.
Phát triển từ loại truyện
chí quái, chí dị.

VIDEO 5

Thần thoại, truyền thuyết

Tín ngưỡng văn hoá trong

của văn học dân gian.

đời sống các dân tộc.

Truyện truyền kì

Yếu tố kì ảo: phương thức nghệ thuật có tính đặc thù.

Thể hiện các vấn đề của thực tại.

2. Yếu tố kì ảo trong truyện truyền kì
Truyện truyền kì
Tản văn

Biền văn

Vận văn

Trong một truyện có thể xuất hiện:
Nhiều “tác phẩm” biền văn
Thơ ca được dẫn một cách
trực tiếp hoặc gián tiếp

Phụ thuộc vào tình tiết, diễn biến
của câu chuyện hoặc đối thoại
giữa các nhân vật.

Những đặc điểm nổi bật của ngôn ngữ truyện truyền kì:
Sử dụng lối nói so sánh –

Ưa hình thức biểu đạt cầu kì,

ẩn dụ

khoa trương, phóng đại

Ưa hình thức biểu đạt cầu kì,
khoa trương, phóng đại
Dùng nhiều điển cố

Ngôn từ hoa mĩ

Hình ảnh biểu trưng

Tính văn chương, giá trị biểu cảm của tác phẩm được chú trọng

Phương diện

Cách hiện diện
• Nếu như nhân vật trong thần thoại, truyền thuyết,
truyện cổ tích và truyện chí quái thường thuộc về

Nhân vật kì ảo

một tuyến nhất định và có tính chức năng thì nhân
vật trong truyện truyền kì được chú trọng xây dựng
với những góc cạnh đa dạng, thể hiện dụng ý nghệ
thuật riêng của tác giả.

Phương diện

Cách hiện diện
•

Các tình tiết, sự kiện, hành động… kì ảo liên kết
với nhau thành chuỗi, tạo nên cốt truyện có tính
chất li kì, huyễn hoặc.

•
Sự việc kì ảo

Sự việc kì ảo thường xảy ra trong một không gian
và thời gian khác lạ, bất thường.

•

Về không gian, có không gian cõi tiên với cảnh
tượng kì thú, không gian âm phủ với khung cảnh
hãi hùng; thiên nhiên sóng cuộn gió gào gợi cảm
giác sợ hãi.

Phương diện

Cách hiện diện
• Về thời gian có thời gian ban đêm mang đến
ấn tượng huyền bí, thời gian hư ảo gợi ấn
tượng về sự tĩnh tại, vĩnh hằng….

Sự việc kì ảo

• Cốt truyện của truyện truyền kì thường gắn
chặt với các yếu tố văn hóa, tín ngưỡng, truyền
thống lịch sử của từng dân tộc

Phương diện

Cách hiện diện
• Sự kết hợp linh hoạt giữa yếu tố kì ảo với yếu tố thực
là thủ pháp quan trọng của truyện truyền kì.
• Biểu hiện cụ thể là sự hòa trộn không gian các cõi

Thủ pháp
nghệ thuật

(thần tiên, trần tục, âm phủ…), sự thống nhất về thời
gian thực và mộng, biến động xoay vần và tĩnh tại bất
biến.
• Việc sử dụng giấc mộng, đan xen thực tại với hồi ức…
cũng là thủ pháp khá phổ biến giúp các tác giả tạo
dựng nên một thế giới nghệ thuật có tính phức hợp.

Truyện truyền kì chủ yếu hướng đến các nội dung xã hội – lịch sử
Yếu tố kì ảo

Sử dụng như một phương thức
nhắm lí giải một nội dung hiện
thực nhất định

Tạo nên sự lôi cuốn, sức hấp
dẫn, sự li kì.

Trong truyện hiện đại, yếu tố kì ảo vẫn được các nhà văn tiếp tục khai thác,
sử dụng theo nhiều cách thức khác nhau

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Đọc lại kiến thức trong SGK đồng thời cùng với bài chuẩn bị ở nhà
để trả lời các câu hỏi sau:
1. Em hãy trình bày đôi nét về tác giả
Đoàn Thị Điểm?
2. Những hiểu biết của bản thân về
Truyền kì tân phả cùng đoạn trích
Hải khẩu linh từ?

II.
TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả.
• Biệt hiệu: Hồng Hà nữ sĩ.
• Quê quán: Vân Giang, Hưng Yên.
• Sinh ra trong một gia đình có truyền thống khoa
bảng. Bà có công dạy học cho cung nữ ở phủ chúa
Trịnh.
• Là người tài sắc, biết nghề làm thuốc, văn chương
Đoàn Thị Điểm
(1705 – 1748).

nổi tiếng đương thời.

Tác phẩm còn lại của bà gồm có:

Truyền kì tân phả và bản dịch

Chinh phụ ngâm khúc

(diễn âm)

(nguyên tác Hán văn của
Đặng Trần Côn)

2. Tác phẩm.
Tên khác:
Tục Truyền kì lục.
Tên truyện thấy
rõ ý của tác giả là
muốn

tiếp

nối

Truyền kì mạn lục
của Nguyễn Dữ.

MỞ RỘNG

Một truyện trong Truyền kì tân phả.

Nhân vật chính: nàng Bích Châu, một
cung phi đời Trần và là người tài sắc
Hải Khẩu linh từ

đức độ, luôn quan tâm chính sự.

• Sự kiện lịch sử có thật, những tên người, tên đất xác thực.
• Phần hư cấu nghệ thuật: đậm nét

Nhiều yếu tố kì ảo

Chuyển đổi hình thức các sự kiện

Tư tưởng và quan niệm thẩm mỹ riêng của mình.

Nhân vật Bích Châu
• Quá ít những ghi chép nên còn có những
nghi vấn nhất định.
• Thông tin về bà: truyền tụng.
• Sống vào khoảng đời vua Trần Duệ Tông,
Hải Hậu, Nam Định.
• Là con gái của một vị tướng họ Nguyễn.

• Dung mạo xinh đẹp, giỏi văn chương
Vào cung

Vua gọi là Nguyễn Cơ

Đời vua Lê Thánh Tông

Cơ sở cho phép
đoán định chuyện

Làm thơ viếng

về Bích Châu là câu

thượng đẳng thần

chuyện người thật,
việc thật.

Bích Châu
(tựa là Bích Lưu)

Thờ Chế Thắng phu nhân
Nguyễn Bích Châu.

Có từ trước đời Lê, được trùng tu
Đền Hải Khẩu
Thuộc Kỳ Anh, Hà Tĩnh.

nhiều lần, đến nay vẫn được nhân
dân hương khói thờ phụng, tôn kính.

Chưa xác định rõ tên thôn “Hải Khẩu” có từ bao giờ nên các bản
dịch tác phẩm đều dịch nhan đề theo nghĩa chữ Hán là “cửa bể”.

III.
TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Tìm hiểu về đề tài và cốt truyện.
HOẠT ĐỘNG NHÓM

Câu hỏi:
Trình bày đề tài và cốt truyện
được thể hiện trong văn bản
“Hải khẩu linh từ”?

Đề tài

Cốt truyện

• Quá trình thống nhất giang sơn
của các triều đại phong kiến

• Các biến cố, sự kiện, hành động…
kì ảo liên kết với nhau

• Sự kiện lịch sử:

Cốt truyện có
Chuỗi

Đời Trần

Đời Lê

tính chất li kì,
huyền hoặc

Cốt truyện của truyện truyền kì Hải khẩu linh
Yếu tố văn hóa

Tín ngưỡng

Đền thờ bà Nguyễn Thị Bích Châu.

2. Phân tích nhân vật Bích Châu
HOẠT ĐỘNG NHÓM

Câu hỏi
Anh chị có nhận xét gì về nhân vật
Bích Châu thông qua lời can gián,
suy nghĩ và hành động của nàng?

a. Lai lịch.
-

Nguyễn Cơ: cung phi triều Trần
con gái nhà quan. Có tiểu tự là

Là vị phi được Vua

Bích Châu.

hết mực yêu quý và

-

Dung mạo: tươi tắn.

đặt tên Phù Dung

-

Tính tình: đứng đắn.

Nguyễn Cơ.

-

Thông hiểu âm luật.

b. Phẩm chất.
Ở Bích Châu hiện lên là một người phụ nữ với đầy đủ phẩm chất
đáng ca ngợi.
Hành động
Lời nói can gián
Suy nghĩ của nàng

-

Khi vua muốn dấy binh
Bích Châu

Khi nghe ý nhà vua
muốn dấy binh
Thảo phạt Chiêm Thành
đang quấy phá bờ cõi

Dâng biểu

Khuyên Vua nên rộng lượng,

can gián

dừng việc binh đao.

Dân chúng được yên vui

Bích Châu là con người có tính cách cương trực, vừa có lòng
bao dung, thương yêu dân chúng, ghét cảnh chiến tranh

Con người Bích Châu
Tính

cách

cương trực

Có

lòng

bao dung

Thương

yêu

dân chúng

Ghét

cảnh

chiến tranh

Biết suy nghĩ những điều gốc rễ

Lo lắng cho nền trị bình của

của chính sự quốc gia

đất nước.

-

Khi giao thần buộc nhà vua phải cống nạp phi tần

Trong tình thế cấp bách, đúng vào lúc đất nước gặp nạn.
Bích Châu

Nhà vua không

Không “tham luyến phồn hoa”; chẳng “tiếc

chuẩn thuận

thân bồ liễu”;
Giải

gỡ

mối

nguy trước mắt
của quan quân.

Không cần so đo tính toán mà quyết gieo mình
xuống biển, tự nộp thân mình cho Giao thần.

Nàng là người quyết liệt

Một lòng vì nghĩa vong thân, vì an
nguy của đất nước mà sẵn sàng
hi sinh thân mình.

-

Suy nghĩ

“Nghĩa là vua tôi, ơn là vợ chồng, đã
không lấy lòng trung can gián nổi để
giữ nền bình trị, lại không khéo lấy lời
ngay để ngăn lòng hiếu chiến thật là
sống thừa trong cõi trời đất vậy”.

•

Hiển linh giúp vua thắng trận và việc được lập đền thờ

Nàng Bích Châu hiển linh trong hai sự kiện “vãng – hoàn” của vua
Lê Thánh Tông.
• Lần thứ nhất

• Lần thứ hai

Nàng giải bày mối oan khuất với

Bày tỏ sự “không được yên lòng về

vua Lê được nhận “ơn tái tạo”.

chỗ vua tôi, chồng vợ” vì ý kết của bài
thơ nhà vua ngự đề trên miếu thờ.

Ý thơ ngự đề

Việc ca tụng công tích
của nàng Bích Châu

Ghi nhận khí tiết, phẩm
giá của nàng.

• Lập đền thờ
• Nàng Bích Châu trung trinh đã
•

Nhà vua “về đến kinh đô,
nhà vua hạ chiếu cho lập
đền thờ phu nhân… Mãi
đến đời nay khói hương
vẫn còn nghi ngút, rất là
linh ứng…”.

hóa thân thành biểu tượng bất tử
trong lòng nhân dân.

Đoàn Thị Điểm đã xây dựng một hình mẫu người phụ nữ hết sức đặc biệt.
Nhân vật Bích Châu với những đức tính,
phẩm chất sáng ngời

Trung trinh

Kiên định

Tinh thần trượng nghĩa

Có trí tuệ sắc sảo

Lòng nhân từ khoan hậu, đức hi sinh

3. Yếu tố lịch sử và yếu tố kì ảo trong văn bản
Trạm 1: Sự đan xen yếu tố lịch sử và yếu tố kì ảo trong
câu chuyện đã góp phần thế nào trong việc thể hiện
thông điệp của tác phẩm?

Trạm 2: Trong số các chi tiết, sự việc kì ảo trong
Đền thiêng cửa bể, theo bạn, chi tiết hoặc sự việc
nào hấp dẫn hơn cả? Vì sao?