Thứ

ngày tháng năm 2023
TIẾNG VIỆT

BÀI 9C: Bức tranh mùa thu

Hoạt động thực hành
1. Chơi trò chơi: Thi nói nhanh với các từ chỉ sự vật có trong thiên
nhiên hoặc từ chỉ đặc điểm của sự vật trong thiên nhiên
Trả lời:
trời - trong xanh, mây - bồng bềnh, nước - trong vắt, cỏ - xanh rờn, hoa rực rỡ, cánh đồng - xanh ngắt, mây - trắng xóa, mặt trời - đỏ chót, đám
mây - đen sì, bầu trời - xám xịt, thác - trắng xóa, sông - dài dằng dặc, suối
- uốn cong, biển - xanh rì, đất - màu mỡ, bầu trời - cao vút, ánh nắng vàng hoe,....
2. Đọc mẩu chuyện sau: Bầu trời mùa thu (trang 99 sgk)
Các em học sinh tự đọc và nghiên cứu bài học để trả lời câu hỏi

3. Thảo luận. trả lời câu hỏi:
Câu 1: Trong câu chuyện trên, có những từ ngữ nào tả bầu trời?
Trả lời:
Những từ ngữ tả bầu trời trong câu chuyện trên là: xanh như mặt nước,
xanh biếc, dịu dàng, buồn bã, trầm ngâm, ghé sát mặt đất, cúi xuống
Câu 2: Trong câu chuyện, biện pháp nhân hóa được sử dụng qua những
từ ngữ nào?
Trả lời:
Trong câu chuyện, biện pháp nhân hóa được sử dụng qua những từ
ngữ: dịu dàng, buồn bã, trầm ngâm, nhớ, ghé sát, cúi xuống lắng nghe. 

4. Viết một đoạn văn khoảng 5 câu tả một cảnh đẹp ở quê em hoặc
nơi em ở có sử dụng biện pháp nhân hoá.
•Em muốn tả cảnh đẹp gì?
•Cảnh đó có những gì?
•Hình dáng, màu sắc của mỗi sự vật ở đó có gì đẹp?
Trả lời:
Buổi sớm, khi bình minh chưa vén hẳn tấm màn sương mờ ảo thì biển
đã thầm thì chờ sưởi nắng ấm. Gió dệt trên mặt biển từng lọn sóng lăn
tăn. Mặt trời dậy muộn hơn thường khi. Biển nhún nhảy nhiều hơn như
để phô trương những trang sức lấp lánh trên đầu ngọn sóng. Tiếng sóng
vỗ bờ vang động không gian, phá tan không khí tĩnh lặng của buổi sớm
mai
5. Đọc mẩu chuyện sau: Ai cần nhất đối với cây xanh? (trang 100 sgk)

6. Dựa vào ý kiến của các nhân vật ở trên, em hãy nêu ý kiến của
mình để tranh luận cùng các bạn: Đất, Nước, Không Khí hay Anh
Sáng cần cho cây xanh hơn? Vì sao?
Trả lời:
•Đất: Đất có vai trò rất quan trọng đối với cây xanh, đó là môi trường
sống của đa số các loại cây có mặt trên bề mặt Trái Đất này. Cây sống
nhờ đất, đất cung cấp cho cây các chất dinh dưỡng thì cây mới có thể lớn.
Một ví dụ đơn giản thôi, một cái cây đang sống bình thường, sau một
trận mua cây bị quật ngã, rễ cây nổi lên mặt đất, chẳng lâu sau cây đó sẽ
chết. Vì vậy, đất rất quan trọng với cây.
•Nước: Vô cùng quan trọng với cây xanh, nó có vai trò quan trọng với
cây như máu ở trong cơ thể con người. Có những cây chỉ cần sống trong
nước, nếu không có tôi thì cây sễ héo rụi và dần chết đi.

•Không khí: Không khí rất quan trọng với cây xanh. Nếu cây có đất,
nước, ánh sáng nhưng thiếu không khí thì cây xanh sẽ không thể sống
được. Nó cũng như con người có thể nhịn ăn, nhịn uống nhưng không
thể nhịn thở. Nếu một ngày nào đó, trên trái đất không còn không khí sẽ
như thế nào? Chắc chắn sẽ tàn lụi và chết.
•Ánh sáng: Ánh sáng rất cần thiết cho cây xanh, nếu không có ánh
sáng cây sẽ không còn màu xanh. Bạn hãy tưởng tượng xem, lúc đó,
cây làm sao có chất diệp lục và có được màu xanh tươi mát.

7. Đọc bài ca dao sau và trả lời: Đèn hay trăng quan trọng hơn? Vì
sao?
Đèn khoe đèn tỏ hơn trăng
Đèn ra trước gió còn chăng, hỡi đèn?
Trăng khoe trăng tỏ hơn đèn
Cớ sao trăng phải chịu luồn đám mây
Trả lời:
Đọc bài ca dao trên ta thấy, cả trăng và đèn đều có tầm quan trọng như
nhau. Ở mỗi hoàn cảnh khác nhau, cả trăng và đèn sẽ thể hiện được tầm
quan trọng của mình:
•Khi gặp gió, đèn sẽ tắt, trong khi đó, trăng vẫn chiếu sáng vằng vặc.
•Nhưng khi ban đêm trăng bị mây che, mặt đất tối om, không còn thấy
ánh sáng trăng đâu cả thì ánh sáng của đèn rất tỏ.  

8. Trình bày ý kiến của em sao cho thuyết phục để mọi người thấy
rõ sự cần thiết của cả trăng và đèn trong bài ca dao trên.
Trả lời:
Từ xưa, khi đất nước còn nghèo, chưa biết đền ánh điện thì con người
phải dựa vào ánh trăng, ngọn đèn để soi sáng. 
Trăng vốn thơ mộng, nên thơ, đẹp đẽ nên luôn là để tài để của những
vần thơ câu hát. Trăng như người bạn thân của lũ trẻ trong những đêm
trăng rằm, trăng là người bạn theo bác nông dân ra đồng gặt lúa,...Ớ tận
trời cao, trăng toả ánh sáng dịu dàng khắp mặt đất. Thử hỏi có đèn nào
soi sáng đến thế? 

Đã như thế, chúng ta còn cần đèn làm gi nữa? Thật ra tuy trăng sáng
thật nhưng trăng lúc có lúc không, khi mờ khi tỏ. Gặp hôm trời đầy
mây thì dù trăng có tròn mấy cũng vẫn bị che khuất.
Lúc đó, đèn sẽ sáng hơn tất cả, đèn soi sáng cho ta làm việc, đèn giúp
ta nhìn rõ mọi vật hơn trong đêm tối hơn trăng. Nhưng đèn chỉ để thắp
trong nhà, đèn không thể soi sáng cả bầu trời như trăng, bởi đèn luôn
phải dập tắt bởi những làn gió. 
Thế đấy, khi có gió trăng sáng hơn đèn, khi có mây đèn lại sáng hơn
trăng. Vì thế không thể nói giữa trăng và đèn ai hơn ai và cũng không
thể nói cái nào quan trọng hơn cái nào. Cả đèn và trăng đều cần thiết,
đều hữu ích cho chúng ta. 

Hoạt động ứng dụng
1. Quan sát bầu trời và nói cho người thân những điều mà em quan sát
được?
Bài làm:
Trong một ngày, bầu trời có nhiều sự thay đổi khác nhau:
•Buổi sáng: Bầu trời trong xanh, nền trời phủ nguyên một màu xanh
dương và có điểm tô vào những đám mây trắng bồng bềnh trôi.
•Buổi chiều tà: Bầu trời nhiều mây trắng hơn, trời không còn trong xanh
như ban sáng, ở phía đằng Tây, bầu trời màu đỏ ửng của ánh mặt trời sắp
xuống núi.
•Buổi tối: Bầu trời bao trùm một màu đen, điểm tô cho bầu trời là những
ngôi sao lấp lánh. Vào những ngày rằm, bầu trời còn có thêm vầng trăng
tròn chiếu sáng khắp nhân gian.

2. Nói với người thân vì sao em cho rằng trăng và đèn đều cần thiết đối với cuộc sống
của con người?
Bài làm:
Cả trăng và đèn đều cần thiết đối với cuộc sống của con người.
Trăng là vật có thể chiếu sáng toàn bộ không gian của chúng ta vào ban đêm mà
không vật nào có thể làm được. Nhờ có ánh trăng mà ta có thể nhìn thấy cảnh vật vào
ban đêm, nhờ có trăng mà ta có thể làm bao nhiều việc (nhất là đối với những người
nông dân), nhờ có trăng mà trẻ em làng quê có thể tung tăng nô đùa....Hơn nữa, trăng
là đề tài để nhiều nhà thơ, nhà văn, nhà soạn nhạc cho ra đời những tác phẩm để đời
và đi vào cuộc sống của người dân....
Và đèn cũng vậy, đèn không thể chiếu sáng rộng như trăng, nhưng nếu chiếu một góc
nhỏ chắc chắn đèn sẽ sáng hơn trăng. Chính vì vậy, đèn giúp em học bài, làm bài, đèn
giúp mọi người có thể nhìn thấy nhau rõ hơn. Đặc biệt, trong những ngày không
trăng, đèn lại đóng vai trò vô cùng quan trọng, nó là thứ có thể chiếu sáng trong đêm
giúp con người có thể sinh hoạt bình thường....