Tiết 98
Lượm
Tố Hữu
I. ĐỌC – CHÚ THÍCH :
1. Tác giả :
Tố Hữu ( 1920 – 2002)
- Tên khai sinh: Nguyễn Kim Thành
- Quê: Thừa Thiên Huế
- Là nhà cách mạng, nhà thơ lớn của thơ ca hiện đại Việt Nam.
2. Tác phẩm :
- Bài thơ sáng tác năm 1949
trong thời kì kháng chiến chống
thực dân Pháp,
- In trong tập thơ Việt Bắc.
HÌNH ẢNH LƯỢM
Tố Hữu (1920 – 2002)
"Một đồng chí ở Thừa Thiên ra kể cho tôi nghe nh?ng tấm guong chiến đấu dũng cảm ở quê nhà và cho tôi biết tin về cháu Lu?m. Nó là con một chú em họ của tôi. Nó đi liên lạc cho đơn vị, trong khi đua thuư qua một cánh đồng, cháu bị trúng đạn, hy sinh khi mới 14 tuổi. Tôi viết bài thơ Lu?m, thấy nhuư còn đâu đây dáng điệu dễ thuong khuôn mặt còn trẻ con nhung rất cứng cỏi của nó."
(Tố H?u. Nhớ lại một thời, NXB Văn học - 2000)
Nhà thơ có lần tâm sự :
T? H?u nam 1949
2.Đọc, chú thích
Thể loại và phương thức biểu đạt:
- Thể thơ 4 tiếng
- Phương thức biểu đạt: trữ tình kết hợp miêu tả, tự sự và biểu cảm.
Bố cục: 3 phần
- Phần 1: ( 5 khổ thơ đầu): Hình ảnh Lượm trong lần gặp gỡ tình cờ với nhà thơ.
- Phần 2: ( 7 khổ tiếp): Câu chuyện Lượm làm nhiệm vụ và hi sinh.
- Phần 3: ( 2 khổ cuối): Hình ảnh Lượm còn sống mãi.
II. Tìm hiểu văn bản
Lượm trong lần gặp gỡ tình cờ với nhà thơ.
Dáng điệu – cử chỉ:
+Từ ngữ: loắt choắt, thoăn thoắt, nghênh nghênh là những từ láy gợi hình ảnh một chú bé nhỏ nhắn, nhanh nhẹn.
+Hình ảnh: cười híp mí, má đỏ bồ quân, như con chim chích.
?Tại sao tác giả lại so sánh Lượm như con chim chích?
Hình ảnh chú bé Lượm như con chim chích là để nhằm nhấn mạnh vẻ đẹp hồn nhiên trong sáng, vui tươi, bé bỏng non nớt mà nhanh nhẹn.Chú bé loắt choắt đã vươn mình lớn dậy trên con đường kháng chiến rất gian nan, nguy hiểm.
?Em hiểu “đường vàng” có nghĩa là gì?
Con đường có nắng vàng, cát vàng.
Con đường có lúa vàng, rơm vàng.
Con đường tương lai tươi sáng.
Cả 3 đáp án trên.
 Đáp án đúng: D 
Trang phục:
Ca lô đội lệch
Cái xắc xinh xinh
 Thể hiện tính chất công việc làm liên lạc của chú bé Lượm. Vì Lượm còn nhỏ tuổi nên cái xắc đeo bên mình chỉ “xinh xinh” với chiếc mũ ca lô đội lệch rất hiên ngang, hiếu động.

Lời nói:
Cháu đi liên lạc
Vui lắm chú à
Ở đồn Mang Cá
Thích hơn ở nhà.
 hồn nhiên, ngây thơ, trong sáng, chân thật.
 Lời trò chuyện cho ta hiểu chú bé rất yêu thích công việc kháng chiến, tự nguyện tham gia kháng chiến (niềm vui chung của cả thế hệ trẻ sau CMT8).
Hình ảnh đội TNTP Hồ Chí Minh
Thông qua việc khắc họa chân dung Lượm trong 5 khổ thơ đầu  thể hiện rõ tình cảm của tác giả: yêu mến, trân trọng chú bé.
I. ĐỌC - TÌM HIỂU CHUNG :
Ti?t 103 LU?M
Tố Hữu
II. ĐỌC - TÌM HIỂU NỘI DUNG :
1, Hình ảnh Lượm trong cuộc gặp gỡ tình cờ với nhà thơ:
- cái xắc xinh xinh - ca lô đội lệch
- loắt choắt, thoăn thoắt - nghênh nghênh
- huýt sáo, - cưuời híp mí
- Cháu đi liên lạc ;Vui lắm chú à ; Thôi chào đồng chí !
= >Trang phục của các chiến sĩ vệ quốc
=> Nhỏ bé, nhanh nhẹn, tinh nghịch
=> Hồn nhiên, vui vẻ, yêu đời
= >Say mê công tác kháng chiến
Trang phục
Hỡnh dáng
Cử chỉ
Lời nói
=> Đoạn thơ đã miêu tả về hình ảnh chú bé Lượm rất đáng yêu: Nhỏ nhắn, xinh xắn,
hồn nhiên yêu đời, yêu cách mạng, đồng thời thể hiện tình cảm yêu quý sâu sắc của
nhà thơ với Lượm.
2, Hình ảnh Lượm trong chuyến công tác cuối cùng:
Cái chết nhẹ nhàng thanh thản. Lượm như một thiên thần nhỏ đang yên nghỉ giữa cánh đồng quê hương, linh hồn của Em đã hóa thân vào thiên nhiên, quê hương đất nước.
Sự hi sinh cao cả, đáng trân trọng,
Bỗng lòe chớp đỏ
Thôi rồi, Lượm ơi!
Chú đồng chí nhỏ
Một dòng máu tươi!
Cháu nằm trên lúa
Tay nắm chặt bông
Lúa thơm mùi s?a
Hồn bay gi?a đồng...

-> Cái chết đến bất ngờ đột ngột
Cái chết nhẹ nhàng thanh thản. Lượm như một thiên thần nhỏ đang yên nghỉ giữa cánh đồng quê hương, linh hồn của Em đã hóa thân vào thiên nhiên, quê hương đất nước.
Sự hi sinh cao cả, đáng trân trọng,
Ra thế
Lươm ơi!...
=> Câu thơ bị ngắt đôi làm hai dòng, nhu b? góy dụi th? hi?n s? h?ng h?t, dau d?n xút xa b�ng ho�ng c?a tác giả khi nghe tin Lu?m hi sinh.
Thôi rồi, Lượm ơi!
=>Thể hiện sự đau đớn trước sự ra đi của Lượm
Lượm ơi, còn không?
=> Dòng thơ được tách thành nột khổ với câu hỏi tu từ
xoáy vào lòng người nỗi buồn đau, không muốn tin
vào sự thật nghiệt ngã.
Em có nhận xét gì về cấu tạo và tác dụng của những dòng thơ sau?
Lượm hồn nhiên, hăng hái, dũng cảm, không
chùn bước trước hiểm nguy, quyết tâm hoàn
thành nhiệm vụ được giao,
=>Đoạn thơ thể hiện sự đau đớn, ngỡ ngàng, xót xa
trước sự hi sinh của Lượm trong lòng tác giả.
Hình ảnh Lượm nằm trên cánh đồng lúa tay nắm chặt bông.
 Lượm ngã xuống trên chính mảnh đất quê hương, tay em còn nắm chặt bông lúa đã nuôi mình lớn từng ngày. Mảnh đất - sản vật quê hương dang tay đón Lượm vào lòng trong một giấc ngủ dài. Lượm ra đi nhưng tay em còn níu giữ sự sống, níu giữ quê hương, đó là cái chết gieo mầm cho sự sống. Linh hồn em hóa thân vào non sông, đất nước.
- Câu hỏi tu từ: “ Lượm ơi, còn không?...” được tách riêng đã diễn tả thành công cảm xúc của tác giả vô cùng ngạc nhiên, bàng hoàng, đau đớn, nghẹn ngào và cũng rất trân trọng trước cái chết của Lượm  gây ấn tượng và cảm xúc mạnh mẽ cho người đọc.
3, Hình ảnh Lượm vẫn còn sống mãi:
Chú bé loắt choắt
Cái xắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh

Ca lô đội lệch
Mồm huýt sáo vang
Như con chim chích
Nhảy trên đường vàng …
- Sử dụng kết cấu đầu cuối tương ứng.
- Khẳng định sự sống mãi của Lượm đối với quê hương đất nước.
- Khắc ghi mãi hình ảnh một chú bé hồn nhiên, vui tươi nhí nhảnh trong lòng tác giả và độc giả.
Vì sao ở phần cuối tác giả lại lặp lại hai khổ thơ ở phần đầu với hình ảnh Lượm hồn nhiên vui tươi?
III. Tổng kết
Nội dung
Bài thơ đã khắc họa và ca ngợi hình ảnh chú bé liên lạc hồn nhiên, vui tươi, hăng hái, dũng cảm. Lượm đã hi sinh anh dũng nhưng hình ảnh em còn sống mãi trong lòng mọi người.
III. Tổng kết
Nghệ thuật
Kết hợp miêu tả, tự sự và biểu cảm.
Thể thơ 4 chữ giàu âm điệu.
Nhiều từ láy gợi hình.
Cách so sánh độc đáo.
Kết cấu đầu cuối tương ứng (điệp khúc).
Luyện tập
Viết một đoạn văn từ 5 đến 7 câu phát biểu cảm nghĩ của em về chú bé Lượm hồn nhiên, anh dũng, được mọi người yêu mến.

h­íng dÉn VỀ NHÀ




- Häc thuéc lßng bµi th¬ Lượm
- ViÕt ®o¹n văn nªu c¶m nghÜ cña em sau khi häc bµi th¬ Lượm.
- So¹n bài Cô Tô.