Tiết 54 : LƯỢM
- tỐ hỮU-
MỤC TIÊU
1.Về kiến thức :
- Học sinh nhận biết được những đặc điểm hình thức (vần, nhịp, biện pháp tu từ, yếu tố tự sự và miêu tả,..), nội dung (đề tài, chủ đề, ý nghĩa,..) của bài thơ có sử dụng yếu tố tự sự và miêu tả.
- HS cảm nhận được vẻ đẹp hồn nhiên, vui tươi, trong sáng của hình ảnh Lượm, ý nghĩa cao cả về sự hi sinh của nhân vật, nghệ thuật miêu tả nhân vật kết hợp với kể và biểu hiện cảm xúc.
- Suy nghĩ, cảm xúc, ấn tượng về một bài thơ có yếu tố tự sự, miêu tả đã được học, được đọc, được nghe hoặc sưu tầm,…
MỤC TIÊU
2.Về năng lực :
2.1.Năng lực chung:
- Năng lực giao tiếp và hợp tác: Biết lắng nghe và có phản hồi tích cực khi tham gia hoạt động thảo luận nhóm.
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Phát hiện và nêu được tình huống có vấn đề liên quan đến bài học.
- Năng lực giao tiếp và hợp tác: Biết lắng nghe và có phản hồi tích cực khi tham gia hoạt động thảo luận nhóm.
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Phát hiện và nêu được tình huống có vấn đề liên quan đến bài học.
2.2.Năng lực đặc thù
- Sử dụng năng lực ngôn ngữ, năng lực văn học để trình bày những suy nghĩ, tình cảm, cảm xúc, ấn tượng của bản thân về một bài thơ có yếu tố tự sự, miêu tả.
- Nhận biết được một số đặc điểm hình thức của bài thơ có sử dụng yếu tố tự sự và miêu tả.
MỤC TIÊU
3.Phẩm chất.
- HS có ý thức vận dụng bài học vào các tình huống, hoàn cảnh thực tế đời sống của bản thân.
- Biết làm chủ được bản thân trong quá trình học tập, có ý thức vận dụng kiến thức vào giao tiếp và tạo lập văn bản.
- Giáo dục lòng yêu mến khâm phục các bạn nhỏ dũng cảm hy sinh vì nghĩa lớn; lòng tự hào về những tấm gương anh dũng của tuổi trẻ Việt Nam.
4.Thái độ.
- Bồi dưỡng tình yêu đất nước, biết ơn với những anh hùng hi sinh vì tổ quốc
Trò chơi củng cố kiến thức
Quan sát hình ảnh 1 số hình ảnh minh họa về các anh hùng nhỏ tuổi và nêu điểm chung giữa họ là gì ?
I. Tìm hiểu chung
1.Tác giả
- Tố Hữu tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành (1920-2002).
- Quê quán: Thừa Thiên- Huế.
- Là nhà cách mạng, là người mở đầu cho thơ ca Cách mạng Việt Nam hiện đại.
Tố Hữu (1920-2002)
2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh sáng tác: Viết năm 1949. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954), in trong tập Việt Bắc.
- Thể thơ : thơ 4 chữ
- Phương thức biểu đạt: biểu cảm, tự sự kết hợp miêu tả.
2. Tác phẩm
- Bố cục gồm 3 phần :
Phần 1: Từ đầu đến “Cháu đi xa dần ” : Hình ảnh Lượm trong lần gặp gỡ tình cờ với tác giả.
Phần 2: Từ “Cháu đi đường cháu” đến “Hồn bay giữa đồng”: Câu chuyện Lượm làm nhiệm vụ và hi sinh.
Phần 3: Từ “Lượm ơi, còn không!” đến hết: Hình ảnh Lượm còn sống mãi.
01
Phần 1
02
Phần 2
03
Phần 3
Từ đầu đến “Cháu đi xa dần ” : Hình ảnh Lượm trong lần gặp gỡ tình cờ với tác giả.
Từ “Cháu đi đường cháu” đến “Hồn bay giữa đồng”: Câu chuyện Lượm làm nhiệm vụ và hi sinh.
Từ “Lượm ơi, còn không!” đến hết: Hình ảnh Lượm còn sống mãi.
Ngoại hình và tính cách của chú bé liên lạc được thể hiện qua các bức tranh minh họa này thế nào ?

Chú ý cách ngắt nhịp và biện pháp tu từ trong khổ thơ thứ nhất như thế nào?.

II. Đọc - hiểu văn bản:
1. Hình tượng chú bé Lượm trong kỉ niệm của tác giả
- Cách sử dụng thể thơ bốn chữ giàu chất dân gian phù hợp lối kể chuyện, cách sử dụng nhiều từ láy có giá trị gợi hình và giàu âm điệu, tác giả đã thể hiện
- Hình ảnh Lượm một em bé liên lạc hồn nhiên,vô tư, vui tươi,yêu đời, say mê với công việc kháng chiến.
- Chú ý cách ngắt nhịp và biện pháp tu từ trong khổ thơ thứ nhất:
Ngày Huế//  đổ máu
Chú Hà Nội về//
Tình cờ // chú, cháu
Gặp nhau // Hàng Bè
-Biện pháp tu từ hoán dụ: “ Ngày Huế đổ máu”
1.1. Tìm và chỉ ra tác dụng của các từ láy trong các dòng thơ 5-8.
- Các từ láy: loắt choắt, xinh xinh, thoăn thoắt, nghênh nghênh.
=> Tác dụng : góp phần khắc họa hình ảnh chú bé Lượm – một em bé liên lạc hồn nhiên, vui tươi, say mê tham gia công tác kháng chiến thật đáng mến, đáng yêu.
1.2. Chỉ ra tác dụng của các biện pháp tu từ trong các dòng thơ 10-12.
- So sánh” mồn huýt sáo vang- như con chim hót nhảy trên đường vàng”
=> Tác dụng: tái hiện lại cách thật cụ thể và sinh động hình ảnh một chú bé liên lạc : nhanh nhẹn , yêu đời, nhiệt tình tham gia phục vụ kháng chiến
1.3. Ngoại hình và tính cách của chú bé liên lạc
* Ngoại hình:
– Lượm là một cậu bé thanh mảnh, nhỏ nhắn.
– Cậu có đôi chân thật nhanh nhẹn.
– Lượm luôn đội chiếc mũ ca lô trên đầu, lệch về một phía trông thật ngộ nghĩnh và đáng yêu.
– Chú liên lạc này luôn đeo một cái xắc xinh xinh trên vai trông rất ra dáng “cán bộ”. Đó cũng là một cậu bé rất yêu đời.
=> Lượm rất lạc quan trong khi làm nhiệm vụ.
*Tính cách:
– Vui vẻ, yêu đời, lúc nào cũng hát ca khi làm nhiệm vụ.
– Dũng cảm, không sợ nguy hiểm vượt qua bom đạn để đưa những bức thư khẩn cực kỳ quan trọng cho các đơn vị khác.
– Nguyện hi sinh vì đất nước.
2. Lượm hi sinh – cảm xúc của tác giả.
Bằng cách ngắt dòng các câu thơ:
Ra thế
Lượm ơi !..
thể hiện sự đau xót,xúc động đến nghẹn ngào của tác gỉa khi hay tin Lượm hi sinh.
Thảo luận theo bàn
1. Khổ thơ ( dòng 25-26) có gì đặc biệt so với các khổ khác?
2. Cách ngắt nhịp trong khổ thơ ( dòng 39-42) có gì đặc biệt?
3.Câu hỏi dùng 47 có ý nghĩa gì?
Tổng ý:
1
Được tách riêng chỉ gồm 2 dòng 4 chữ diễn tả niềm thương xót, ngậm ngùi trước sự hi sinh đột ngột của Lượm.
Cách ngắt nhịp trong khổ thơ thể hiện tậm trạng nghẹn ngào, đau đớn, đau xót trước sự hi sinh của Lượm.
Câu thơ: “Lượm ơi, còn không?” được đặt ở gần cuối bài thơ để bộc lộ cảm xúc và khẳng định. Từ đó:
+ Bộc lộ cảm xúc: Tiếc thương, đau xót trước sự hi sinh của Lượm.
+ Câu hỏi còn bộc lộ sự ngỡ ngàng như chưa kịp tin vào sự thật Lượm đã hi sinh.
2
3
3. Lượm sống mãi trong lòng nhân dân.
Kết cấu đầu cuối tương ứng trong bài thơ khắc sâu hình ảnh của nhân vật, làm nổi bật chủ đề tác phẩm: hình ảnh chú bé Lượm vui tươi, hồn nhiên, hăng hái, dũng cảm sẽ sống mãi trong lòng tác giả, trong lòng chúng ta.
- Hai khổ thơ cuối láy lại khổ thơ thứ hai và khổ thơ thứ ba như một điệp khúc để khẳng định Lượm vẫn còn sống mãi với quê hương đất nước, sống mãi trong lòng tác giả. Bài thơ hết nhưng ý thơ lại mở ra vẫn còn tiếp nối mãi trong lòng người đọc hình ảnh một chú bé liên lạc hồn nhiên mà dũng cảm, đáng yêu và đáng cảm phục. Lượm vẫn còn công mãi trong lòng chúng ta như bài ca bất diệt về tuổi thơ trong sáng đã hiến dâng đời mình cho độc lập, tự do của dân tộc.
Bài thơ khắc họa hình ảnh một chú bé hồn nhiên, dũng cảm hi sinh vì nhiệm vụ kháng chiến. Đó là một hình tượng cao đẹp trong thơ Tố Hữu. Đồng thời bài thơ đã thể hiện chân thật tình cảm mến thương và cảm phục của tác giả dành cho chú bé Lượm nói riêng và những người yêu nước nói chung.
TỔNG KẾT
Em cảm nhận được những ý nghĩa nội dung sâu sắc nào từ bài thơ?
LUYỆN TẬP
1. Hình ảnh nào của Lượm là hình ảnh đẹp nhất?
(Hình ảnh nào trong bài thơ gây xúc động nhất trong em?)
2. Em có suy nghĩ gì về tuổi trẻ chúng mình?
BÀI TẬP VỀ NHÀ
VẬN DỤNG
?
Câu 1. Kể lại câu chuyện trong bài thơ dựa theo trật tự thời gian ? (khoảng 10 dòng).
Câu 2. Trong cuộc sống và trong tác phẩm văn học có rất nhiều tấm gương thiếu niên dũng cảm như nhân vật Lượm. Em hãy viết đoạn văn ngắn (khoảng 3-4 dòng) giới thiệu về một người mà em biết hoặc em có thể vẽ tranh, làm thơ…
01
Jules Verne
You can enter a subtitle here if you need it