Lưu biệt khi xuất dương
Phan Bội Châu
Nhóm 10
Thành viên nhóm 10
01
Dương Minh Quang
02
Trần Thị Tú Quyên
03
Nguyễn Thị Minh Tâm
04
Trần Phương Tâm
I,
Tìm hiểu chung
1, Tác giả
- Tên: Phan Bội Châu (1867 – 1940), biệt hiệu chính Sào Nam.
Quê quán: Làng Đan Nhiễm nay thuộc huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.
- Quá trình hoạt động kháng chiến:
+ Đỗ "Giải Nguyên độc bảng" năm 1900, học giỏi nhưng không ai ra làm quan mà nung nấu cho mình con đường cứu nước theo ý tưởng mới.
+ Là lãnh tụ các phong trào: Duy Tân, Đông Du, Việt Nam Quang Phục Hội.
+ Từ 1905 - 1925: bôn ba hoạt động ở nước ngoài mưu sự phục quốc nhưng việc không thành.
+ Năm 1925: ông bị bắt ở Thượng Hải rồi bị giam lỏng ở Huế cho đến cuối đời.
- Phong cách nghệ thuật:
+ Thơ văn Phan Bội Châu có hình thức cổ điển nhưng vẫn mới mẻ bởi nội dung tuyên truyền và cổ động cách mạng; làm rung động bao trái tim yêu nước bằng những vần thơ sôi sục, nhiệt huyết.
+ Trong vòng mấy chục năm đầu thế kỉ XX, Phan Bội Châu được coi là cây bút xuất sắc của văn thơ cách mạng
- Một số tác phẩm tiêu biểu: Việt Nam vong quốc sử, Hải ngoại huyết thư, Ngục trung thư, Trùng Quang tâm sử, Sào Nam văn tập, Phan Bội Châu niên biểu,....
2. Tác phẩm
a, Hoàn cảnh sáng tác: bài thơ được sáng tác vào năm 1905 trước lúc tác giả sang Nhật tìm con đường cứu nước mới, ông làm bài thơ này để giã từ bạn bè, đồng chí.
b, Thể loại: thất ngôn bát cú đường luật.
c, Phương thức biểu đạt: biểu cảm.
d, Ý nghĩa nhan đề:
“Xuất dương”: vượt biển đi ra nước ngoài.
“Lưu biệt”: một bài thơ để đánh dấu sự ra đi của người nào đó
e. Bố cục: 4 phần
- Phần 1 (2 câu đề): Quan niệm mới về chí làm trai và tầm vóc tư thế của con người trong vũ trụ.
- Phần 2 (2 câu thực): Ý thức cái tôi đầy trách nhiệm trước thời cuộc.
- Phần 3 (2 câu luận): Ý thức được nỗi nhục mất nước, sự lỗi thời của nền học vấn cũ.
- Phần 4 (2 câu kết): Khát vọng hăm hở, dấn thân trên hành trình cứu nước.
f. Giá trị nội dung: Bài thơ khắc họa vẻ đẹp lãng mạn, hào hùng của nhà chí sĩ cách mạng những năm đầu thế kỉ XX, với tư tưởng mới mẻ táo bạo, bầu nhiệt huyết sôi nổi và khát vọng cháy bỏng trong buổi đầu ra đi tìm đường cứu nước.
g. Giá trị nghệ thuật: Giọng thơ tâm huyết có sức lay động mạnh mẽ, chất lãng mạn toát ra từ nhiệt huyết cách mạng sôi nổi của nhà thơ.
II,
Đọc hiểu
Hai câu đề
“Làm trai phải lạ trên đời,
Há để càn khôn tự chuyển dời.”
*Thể hiện quan niệm chí làm trai của Phan Bội Châu
Tác giả kế thừa quan niệm chí làm trai của nhà Nho xưa:
Làm trai phải làm những việc “lạ”-những việc lớn lao, kinh thiên động địa, lập được công danh kiêu hãnh.
“càn khôn”: trời đất, vũ trụ.
“Há”: từ để hỏi, có tính chất khẳng định
không thể sống tầm thường tẻ nhạt, buông xuôi theo số phận mà phải xoay chuyển trời đất, vũ trụ.
khát vọng sống mạnh mẽ táo bạo và đầy nhiệt huyết
2. Hai câu thực
“Trong khoảng trăm năm cần có tớ,
Sau này muôn thưở, há không ai?”
Nhận thức được sự hiện hữu của cái tôi “tu hiểu ngã”.
Ý thức trách nhiệm: ta hiện diện trong khoảng thời gian này (khoảng trăm năm) thì phải làm được việc gì đó có ích cho cuộc đời, cho dân tộc.
Nhận thức những qui luật của lịch sử: lịch sử là một dòng chảy liên tục, bất tận và cần có sự góp mặt của nhiều thế hệ kế tiếp.
Khích lệ thế hệ trẻ có trách nhiệm với đất nước.
3. Hai câu luận
“Giang sơn tử hĩ sinh đồ nhuế,”
Tác giả nhận thức về thực trạng của đất nước “giang sơn tử hĩ”(non sống đã chết), đất nước đã chết, rơi vào tay kẻ khác, chỉ còn là “cái xác không hồn”
Tác giả trực tiếp bộc lộ cảm xúc của mình “sinh đồ nhuế”(sống thêm nhục). Đây là biểu hiện lòng yêu nước.
Phan Bội Châu thể hiện thái độ không cam chịu khi nhận thức được nỗi nhục mất nước.
“Hiền thánh liêu nhiên tụng diệc si.”
Trước sự đòi hỏi mới của thời đại, đất nước, tác giả đã nhận ra được sự vô ích của sách thánh hiền.
Mục đích của tác giả là kêu gọi hành động giải phóng dân tộc.
4. Hai câu kết
“Muốn vượt bể Đông theo cánh gió,
Muôn trùng sáng bạc tiễn ra khơi.”
Xuất hiện những hình ảnh vừa kì vĩ, vừa hào hùng lãng mạn:
“Trường phong”: ngọn gió dài
“Thiên trùng bạch lãng”: ngàn lớp sóng bạc
“Đông hải”: biển Đông-mênh mông
Đặt nhân vật trữ tình giữa hình ảnh thiên nhiên kì vĩ. Làm nổi bật tư thế hào hùng, lớn lao, sánh ngang tầm vóc vũ trụ.
Chí khí, khát vọng của nhân vật trữ tình-người chiến sĩ cách mạng thể hiện qua:
“Nguyên trục”: muốn đuổi theo
“nhất thế phi”: cùng bay lên
Sự phơi phới, nhiệt huyết tràng hoa của thi sĩ cũng là nhà hoạt động cách mạng Phan Bội Châu bước lên đường

5. So sánh phiên âm và dịch thơ
III,
Câu hỏi củng cố
Câu 1: Bài thơ “Lưu biệt khi xuất dương” của tác giả nào dưới đây?
Phan Bội Châu
Phan Châu Trinh
Huỳnh Thúc Kháng
Trần Cao Vân
Câu 2: Dòng nào nói đúng về năm sinh năm mất của tác giả Phan Bội Châu?
1865-1940
1915-1951
1867-1940
1867-1941
Câu 3: Dòng nào sau đây nói đúng về hoàn cảnh ra đời của bài thơ “Lưu biệt khi xuất dương”?
Phan Bội Châu viết bài thơ là từ biệt bạn bè, đồng chí khi ông chuẩn bị lên đường sang Nhật.
Phan Bội Châu từ biệt một số bằng hữu Trung Quốc, khi bị Pháp bắt ở Thượng Hải và đưa về nước xét xử.
Phan Bội Châu từ biệt bạn bè ở Trung Kỳ ra Bắc để chuẩn bị thành lập Duy Tân hội.
Phan Bội Châu từ biệt lúc đưa Cường Để lên đường sang Nhật.
Câu 4: Hình ảnh kì vĩ của bậc nam tử trong 4 câu thơ đầu được vẽ trên một tấm phông rất kì vĩ, tương xứng, đó là tấm phông nào?
Không gian và cảnh vật kì vĩ.
Không gian và con người kì vĩ.
Không gian và thời gian kì vĩ.
Thiên nhiên và không gian kì vĩ.
Câu 5: Chữ “hi kì” trong câu “Sinh vi nam tử yếu hi kì” nhấn mạnh điều gì?
Tính chất lớn lao, trọng đại, kì vĩ của công việc mà kẻ làm trai phải gánh vác.
Tính chất lạ lẫm, kì dị của công việc mà kẻ làm trai bị cuốn hút.
Tính chất độc đáo, đặc biệt mà kẻ làm trai phải theo đuổi.
Tính chất lừng lẫy của hiệu quả công việc mà kẻ làm trai có thể tạo ra.

Câu 6: Âm hưởng hào hùng ở 2 câu kết suy cho cùng toát ra từ đâu?
Từ hình ảnh kì vĩ (trường phong bạch lãng).
Từ cách dùng từ, phối thanh, ngắt nhịp.
Từ ý của câu thơ.
Từ hùng tâm tráng chí của nhân vật trữ tình.
Câu 7: Bài thơ nào dưới đây được sáng tác trong cảnh tù đày cũng đề cập đến chí làm trai giữa vũ trụ bao la?
Đập đá Côn Lôn
Bài ca ngất ngưởng
Ngắm trăng
Khi con tu hú
Cảm ơn cô và các bạn đã lắng nghe