Môn Vật lý 9
? Nêu đường truyền của ba tia sáng đặc biệt qua thấu kính hội tụ?
Trả lời:
+ Tia tới đến quang tâm thì tia ló tiếp tục truyền thẳng theo phương của tia tới.
+ Tia tới song song với trục chính thì tia ló qua tiêu điểm.
+ Tia tới qua tiêu điểm thì tia ló song song với trục chính.
CỦNG CỐ KIẾN THỨC
? Nêu đường truyền của hai tia sáng đặc biệt qua thấu kính phân kỳ?
Trả lời:
+ Tia tới đến quang tâm thì tia ló tiếp tục truyền thẳng theo phương của tia tới.
+ Tia tới song song với trục chính thì tia ló kéo dài đi qua tiêu điểm.
? Để dựng ảnh của một vật qua thấu kính ta cần dựng mấy tia sáng đặc biệt và xác định ảnh của một vật bằng cách nào?
Trả lời:
+ Ta cần dựng 2 trong 3 tia sáng đặc biệt đến thấu kính, giao điểm 2 tia ló hoặc giao điểm hai tia ló kéo dài là ảnh của điểm sáng.
+ Từ ảnh của điểm sáng ta hạ đường thẳng vuông góc cắt trục chính tại một điểm, nối hai điểm đó lại ta được ảnh của một vật.
CỦNG CỐ KIẾN THỨC
Bạn Bình: Cậu có biết mỗi người đều có hai cái thấu kính hội tụ
hay không?
Bạn Hòa: Mình có đâu?
Bạn Bình: Cậu cũng có đấy!
Bạn Hòa: À! Mình biết rồi!
BÀI 48. MẮT
I. CẤU TẠO CỦA MẮT
Thể thủy tinh
Màng lưới
* Thể thủy tinh là một thấu kính hội tụ bằng một chất trong suốt và mềm, có thể phồng lên hoặc dẹt xuống để thay đổi tiêu cự.
* Màng lưới (võng mạc) nằm ở đáy mắt tại đó ảnh của vật mà ta nhìn thấy sẽ hiện lên rõ nét.
- Thể thủy tinh: là một thấu kính hội tụ.
- Màng lưới (còn gọi là võng mạc) là nơi để hứng ảnh.

Gồm 2 bộ phận chính:
Ảnh của vật ở màng lưới
Trong đời sống ta nhìn các vật ở rất nhiều vị trí xa gần khác nhau, trong khi đó thể thủy tinh và màng lưới mắt ta là không đổi. Vậy mắt ta phải làm gì để ảnh luôn hiện rõ nét trên màng lưới
II. SỰ ĐIỀU TIẾT
C2. Em hãy cho biết tiêu cự của thể thuỷ tinh khi mắt nhìn các vật ở xa và các vật ở gần dài, ngắn khác nhau như thế nào?
Biết rằng khoảng cách từ thể thuỷ tinh của mắt đến màng lưới là không đổi và ảnh của vật luôn luôn hiện trên màng lưới.
B`
A`
0
F`
A
B
.
O
O
Hãy dựng ảnh của vật hiện trên màng lưới trong hai trường hợp: khi vật ở xa và khi vật ở gần mắt?
B1
I
I
B2
Khi nhìn các vật ở càng xa mắt thì tiêu cự của thể thủy tinh càng dài ( thể thủy tinh dẹt xuống); khi nhìn các vật ở càng gần mắt thì tiêu cự của thể thủy tinh càng ngắn ( thể thủy tinh phồng lên)
Kết luận
Khi muốn nhìn rõ vật ở các vị trí xa, gần khác nhau thì thể thuỷ tinh phồng lên hay dẹt xuống làm thay đổi tiêu cự để cho ảnh hiện trên màng lưới được rõ nét. Quá trình này gọi là sự điều tiết của mắt.
BÀI 48. MẮT
III. ĐIỂM CỰC CẬN VÀ ĐIỂM CỰC VIỄN
Là đi?m xa m?t nh?t m� ta cĩ th? nhìn r� du?c m?t v?t ? dĩ khi khơng di?u ti?t .
Khoảng cách từ mắt đến điểm cực viễn gọi là khoảng cực viễn (OCv).
ĐIỂM CỰC VIỄN (Cv):
Là điểm gần mắt nhất mà ta có thể nhìn rõ được một vật.
Khoảng cách từ mắt đến điểm cực cận gọi là khoảng cực cận (OCc).
ĐIỂM CỰC CẬN (Cc):
* Khoảng cách từ điểm CC đế�n điểm CV gọi là giới hạn nhìn rõ của mắt.
CV
Đặt vật xa nhất, mắt nhìn rõ
O
F
Đặt vật trong khoảng này mắt nhìn rõ
Đặt vật gần nhất, mắt nhìn rõ
CC
O
Mắt bình thường có điểm cực viễn ở vô cực, điểm cực cận cách mắt khoảng 25cm.

Thực ra, nếu mắt đã nhìn rõ các vật cách mắt từ 5m,6m trở lên thì sẽ nhìn rõ các vật ở rất xa. Vì vậy, trong ngành y tế, để thử mắt người ta dùng bảng thử thị lực.
Đối với bảng thử thị lực SGK/129, đặt mắt cách bảng thử thị lực 5m và nhìn dòng thứ 2 từ trên xuống để kiểm tra mắt có tốt không.
Ở mắt người bình thường thì điểm cực viễn ở rất xa mắt (vô cực)
Đặt mắt cách bảng thử thị lực 5m và nhìn dòng thứ 10 từ trên xuống thì ta sẽ kiểm tra mắt có tốt hay không.
Bµi 48: M¾t
Mắt của mỗi chuùng ta ñeàu coù moät ñieåm cöïc caän vaø moät ñieåm cöïc vieãn. Vò trí cuûa hai điểm naøy phuï thuoäc vaøo thò löïc cuûa moãi ngöôøi vaø vò trí cuûa chuùng coù theå bò thay ñoåi theo thôøi gian.
Đối với mắt người còn trẻ thì điểm cực cận cách mắt trên 10cm. Càng lớn tuổi thì điểm cực cận càng ra xa mắt, có thể cách mắt trên 1m.
BÀI 48: MẮT
C4. Hãy xác định xem điểm cực cận của mắt em cách mắt bao nhiêu cm?
BÀI 48: MẮT

Khi nhìn một vật ở điểm cực cận thì mắt phải điều tiết mạnh nhất, cơ vòng đỡ thể thủy tinh co bóp mạnh nhất, do đó rất chóng mỏi mắt.
Không nên thường xuyên nhìn vật ở quá gần, mắt điều tiết liên tục, lâu ngày sẽ bị cận thị. Khi học bài, đọc sách, xem ti vi, chơi game… sau một thời gian chúng ta phải dừng lại và thư giãn để mắt không phải điều tiết liên tục.
Nếu làm việc tại các nơi như:
- Có không khí bị ô nhiễm
- Thiếu ánh sáng quá mức
- Có ô nhiễm tiếng ồn
- Gần nguồn sóng điện từ mạnh ...
thì có ảnh hưởng gì đến thị lực của mắt không?
Đó là các nguyên nhân dẫn đến suy giảm thị lực của mắt và dẫn đến các bệnh về mắt.
Vậy cần có các biện pháp bảo vệ mắt như thế nào?
- Các biện pháp bảo vệ mắt:
+ Luyện tập để có thói quen làm việc khoa học, tránh những tác hại cho mắt.
+ Làm việc tại nơi đủ ánh sáng, không nhìn trực tiếp vào nơi ánh sáng quá mạnh.
+ Giữ gìn môi trường trong lành để bảo vệ mắt.
+ Kết hợp giữa hoạt động học tập, lao động, nghỉ ngơi, vui chơi để bảo vệ mắt.
Một người đứng cách cột điện 20 m. Cột điện cao 8 m. Nếu coi khoảng cách từ thể thuỷ tinh đến màng lưới của mắt người ấy là 2 cm thì ảnh của cột điện trên màng lưới sẽ cao bao nhiêu cm?
C5
d = 20 m
h = 8m
d’ = 2cm= 0,02m
h’ = ?
Giải:
Vì OAB đồng dạng OA’B’(g-g) nên:
Vậy ảnh của cột điện trên màng lưới cao 0,8 cm
B’
IV. VẬN DỤNG
Bài 48: Mắt
C6. Khi nhìn một vật ở điểm cực viễn thì tiêu cự của thể thủy tinh sẽ dài nhất hay ngắn nhất ? Khi nhìn một vật ở điểm cực cận thì tiêu cự của thể thủy tinh sẽ dài nhất hay ngắn nhất ?
* Khi nhìn một vật ở điểm cực viễn thì tiêu cự của thể thủy tinh sẽ dài nhất.
* Khi nhìn một vật ở điểm cực cận thì tiêu cự của thể thủy tinh sẽ ngắn nhất.
IV. VẬN DỤNG
Trả lời:
Bài 48: Mắt
*Điền từ thích hợp vào chỗ trống:
+ Hai bộ phận quan trọng nhất của mắt là ......................... và ................... Ảnh của vật mà ta nhìn thấy hiện trên ...................
+Trong quá trình điều tiết thì ...............................bị co giãn
........................ hoặc ...................., để cho ảnh hiện trên màng lưới ................
+ Điểm xa mắt nhất mà ta có thể ...............................một vật ở đó khi không điều tiết gọi là .........................
+ Điểm gần mắt nhất mà ta có thể nhìn rõ được một vật ở đó là ......................
thể thuỷ tinh
màng lưới
thể thuỷ tinh
phồng lên
dẹt xuống
rõ nét
nhìn rõ được
điểm cực viễn
điểm cực cận
màng lưới
Ghi nh?
+ Hai bộ phận quan trọng nhất của mắt là thể thủy tinh và màng lưới. Ảnh của vật mà ta nhìn thấy hiện trên màng lưới.
+ Trong quá trình điều tiết thì thể thủy tinh co giãn, phồng lên hoặc dẹt xuống, để cho ảnh hiện trên màng lưới rõ nét.
+ Điểm xa mắt nhất mà ta có thể nhìn rõ được một vật ở đó khi không điều tiết gọi là điểm cực viễn.
+ Điểm gần mắt nhất mà ta nhìn rõ một vật ở đó được gọi là điểm cực cận.
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học kĩ phần ghi nhớ và đọc phần: Có thể em chưa biết. (SGK/130)
- Làm bài tập 48.1,48.2,48.3 (SBT).
- Tìm hiểu xem tại sao một số người già và một số bạn trẻ lại phải đeo kính mới nhìn rõ các vật đồng thời tìm hiểu xem kính của người già và kính của các bạn trẻ là loại thấu kính gì để chuẩn bị cho bài học sau : MẮT CẬN VÀ MẮT LÃO.