VĂN BẢN:
- Thạch Lam -
I. TÌM HIỂU CHUNG
Nhà văn Thạch Lam
1. Tác giả
- Ông có sở trường về truyện ngắn và thành công trong tuỳ bút
- Thạch Lam ( 1910 - 1942) sinh tại Hà Nội, tên thật là Nguyễn Tường Lân
- Văn của Thạch Lam nhẹ nhàng tinh tế, giàu chất thơ, nhân ái.
2. Tác phẩm
a. Đọc văn bản
Văn bản cần đọc với giọng điệu trữ tình, sôi nổi, thể hiện rõ tình yêu đối với một nét đẹp trong văn hóa ẩm thực của một ngòi bút tinh tế, nhẹ nhàng, sâu lắng. Cần nhấ mạnh mạnh ở một số chi tiết thể hiện vẻ đẹp của cốm và cách thưởng thức cốm.
* Xuất xứ:
In trong tập “Hà Nội băm sáu phố phường” (1943)
* PTBĐ:
* Thể loại:
Tùy bút
Kết hợp nhiều phương thức miêu tả, bình luận trên nền biểu cảm.
1
2
3
Từ đầu đến “thuyền rồng”: Nguồn gốc, sự hình thành cuả cốm.
Tiếp đến “nhũn nhặn”: Giá trị của cốm.
Phần còn lại: Sự thưởng thức cốm.
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
“Cơn gió mùa hạ lướt qua vừng sen trên hồ, nhuần thấm cái hương thơm của lá, như báo trước mùa về của một thức quà thanh nhã và tinh khiết. Các bạn có ngửi thấy, khi đi qua những cánh đồng xanh, mà hạt thóc nếp đầu tiên làm trĩu thân lúa còn tươi, ngửi thấy cái mùi thơm mát của bông lúa non không? Trong cái vỏ xanh kia, có một giọt sữa trắng thơm, phảng phất hương vị ngàn hoa cỏ. Dưới ánh nắng, giọt sữa dần dần đông lại, bông lúa càng ngày càng cong xuống, nặng vì cái chất quý trong sạch của Trời”
Thức quà thanh nhã và tinh khiết
Hạt lúa non: Trong cái vỏ xanh kia có một giọt sữa …. cái chất quý trong sạch của Trời .
Miêu tả từ khái quát đến cụ thể: Từ cánh đồng lúa bát ngát xanh. Hương vị thơm mát của bông lúa, hạt lúa
Hương thơm của vầng lá sen trên hồ trong làn gió mùa hạ.
Mùi thơm của bông lúa non.
1. Nguồn gốc, sự hình thành của cốm
- Từ ngữ: chọn lọc, tinh tế
- Cách dẫn nhập: tự nhiên, gợi cảm
Nguồn gốc:
Cốm được làm ra từ hương vị thanh khiết của đồng quê.
“Đợi đến lúc vừa nhất, mà chỉ riêng những người chuyên môn mới định được, người ta gặt mang về. Rồi đến một loạt cách chế biến, những cách thức làm truyền tự đời này sang đời khác, một sự bí mật trân trọng và khe khắt giữ gìn.”
- Người có chuyên môn.
- Truyền từ đời này qua đời khác.
- Bí mật, trân trọng, khắt khe, giữ gìn.
1
2
3
Gặt mang về
Chế biến
Chế biến
4
Thưởng thức
Tác giả không đi sâu tả tỉ mỉ kĩ thuật làm cốm mà chỉ giới thiệu khái quát.
1
2
3
Gặt mang về
Chế biến
Chế biến
4
Thưởng thức
→ Cốm được làm ra từ hương vị thanh khiết của đồng quê, sự khéo léo của con người .
→ duyên dáng, lịch thiệp
→ Cốm gắn liền với vẻ đẹp của con người.
→ Yêu quí trân trọng cội nguồn trong sạch, đẹp đẽ, giàu sắc thái dân tộc của cốm.
=> Cốm gắn liền với vẻ đẹp con người và con người làm lên vẻ đẹp cho cốm.
Lời bình luận 1: “Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ An Nam.” gợi cho em cách hiểu mới mẻ nào về cốm?
1
2
3
* Lời bình 1:
Cốm là quà tặng của đồng quê.
Cốm là đặc sản của dân tộc vì nó kết tinh hương vị thanh khiết của đồng quê.
Cốm là quà quê, thức quà thiêng liêng.
→ Cốm là thức quà thiêng liêng, kết tinh hương vị thanh khiết của đồng quê.
Lời bình luận 2
‘‘…không còn gì hợp hơn với sự vương vít của tơ hồng, thức quà trong sạch, trung thành như các việc lễ nghi. Hồng cốm tốt đôi…Và không bao giờ có hai màu lại hoà hợp hơn được nữa: màu xanh tươi của cốm như ngọc thạch quý, màu đỏ thắm của hồng như ngọc lựu già. Một thứ thanh đạm, một thứ ngọt sắc, hai vị nâng đỡ nhau để hạnh phúc được lâu bền
THẢO LUẬN:
Tác giả đã nhận xét như thế nào về tục lệ dùng hồng, cốm làm đồ sêu tết
của nhân dân ta?
2. Sự hòa hợp, tương xứng của tục lệ dùng hồng, cốm làm đồ sêu tết đã
được tác giả phân tích trên những phương diện nào?
* Lời bình 2:
- Dùng cốm làm quà sêu tết.
+ Hoà hợp màu sắc : xanh tươi - đỏ thắm
+ Hoà hợp hương vị: thanh đạm ngọt sắc, nâng đỡ nhau - hương vị lâu bền - hạnh phúc bền lâu - Sự hoà hợp của triết lý âm dương.
=> Cốm góp phần cho nhân duyên của con người tốt đẹp hơn.
2 giá trị: vật chất - văn hoá tinh thần (nét đẹp của văn hoá dân tộc)
Trân trọng và giữ gìn cốm như một vẻ đẹp văn hoá dân tộc
Hồng
Cốm
+
Cốm không phải là thức quà của người ăn vội ; ăn cốm phải ăn từng chút ít, thong thả và ngẫm nghĩ.
Lúc bấy giờ ta mới thấy thu lại cả trong hương vị ấy,cái mùi thơm phức của lúa mới,của hoa cỏ dại ven bờ …cái tươi mát của lá non…cái dịu dàng thanh đạm của loài thảo mộc.
*Thưởng thức:
+ Ăn cốm: từng chút ít ,thong thả và ngẫm nghĩ.
+ Mua cốm: nhẹ nhàng, nâng niu.
 Cảm nhận, giữ gìn, nâng niu trân trọng phong tục tập quán tốt đẹp vì đó là nét văn hoá ẩm thực của người Việt.
* Thưởng thức cốm bằng:
+ Khứu giác: Mùi thơm của lúa.
+ Vị giác: Chất ngọt của cốm.
+ Thị giác: Màu xanh.
+ Xúc giác: Tươi mát của lá.
+ Sự suy tưởng: Cái dịu dàng, thanh đạm.
Thái độ
Thưởng thức cốm
Trân trọng
Nâng niu
Giữ gìn
III. TỔNG KẾT
- Cảm xúc tinh tế, nhẹ nhàng.
- Kết hợp mêu tả, kể, bình luận.
- Ngôn ngữ trong sáng, chọn lọc, đặc sắc.
1. Nghệ thuật:
2. Nội dung
- Cốm là một thứ quà đặc sắc vì nó được kết tinh từ nhiều vẻ đẹp: Vẻ đẹp của hương vị và màu sắc đồng quê vẻ đẹp của người chế biến, của tục lệ nhân duyên, của cách mua và thưởng thức.
- Cốm là thứ sản vật được nâng niu và gìn giữ.