Tiết 113,114
Tiết 112,113
Viếng Lăng Bác
Viễn Phương
MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Kiến thức
- Cảm nhận được niềm xúc cảm chân thành, tha thiết của người con miền Nam đối với Bác Hồ kính yêu.
- Thấy được sáng tạo nghệ thuật độc đáo của tác giả thể hiện trong bài thơ.
2. Kỹ năng:
- Đọc – hiểu một văn bản thơ trữ tình.
- Có khả năng trình bày những suy nghĩ, cảm nhận về một hình ảnh thơ, một khổ thơ, một tác phẩm thơ.
TIẾT 112, 113: VIẾNG LĂNG BÁC (Viễn Phương)
Tiết 112,113
Viếng Lăng Bác
I. Đọc -Tìm hiểu chung :
1. Tác giả :
Viễn Phương
Viếng Lăng Bác
I. Đọc -Tìm hiểu chung :
1. Tác giả :
*Tiểu sử:
Viễn Phương(1928-2005)
Tên thật là Phan Thanh Viễn, quê An Giang
*Cuộc đời,sự nghiệp:
-Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ, ông hoạt động ở Nam Bộ
-Là cây bút có mặt sớm nhất của lực lượng văn nghệ giải phóng ở miền Nam thời kì chống Mĩ cứu nước
*Đề tài, phong cách
-Ca ngợi thiên nhiên , đất nước,con người
-Thơ ông thường nhỏ nhẹ, giàu tình cảm,cảm xúc,sâu lắng,thiết tha, ngôn ngữ thơ đậm chất Nam Bộ
*Các tác phẩm chính:
Mắt sáng học trò(1970),Như mấy mùa xuân(1978),Phù sa quê mẹ(1991),….
*Giải thưởng:
- Giải thưởng hội nhà văn Thành phố HCM
- Giải thưởng nhà nước về văn học nghệ thuật năm 1995
Viếng Lăng Bác
Đọc -Tìm hiểu chung :
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:
*Hoàn cảnh sang tác:
Tháng 4/1976.
Cuộc kháng chiến chống Mĩ vừa kết thúc, đất nước thống nhất
Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa khánh thành.
Viễn phương ra thăm miền bắc và vào lăng viếng chủ tịch Hồ Chí Minh
*Trích: -Thơ Việt Nam 1945-1985
-In trong tập Như mấy mùa xuân(1978)
Khi Bác còn sống nhân dân miền Nam mong muốn đất nước thống nhất để đón Bác vào thăm. Nhưng rồi ước mơ ấy không toại nguyện.Khi miền Nam giải phóng,mọi người đều muốn ra thăm Bác, viếng lăng Bác.Năm 1976 tôi ra Hà nội và được đến viếng Bác.
Sáng hôm ấy mưa phùn,Hà Nội lây phây trong giá rét,tôi được nối vào dòng người để vào lăng viếng Bác…đến bên Bác,ai cũng muốn dừng lịa thật lâu.Bác nằm đó thanh thản, giản dị,hiền từ như đang ngủ…Tôi không cầm nổi nước mắt.Ra khỏi lăng, tôi đi như người mộng du và tứ thơ cứ thế bật ra
(Viễn Phương,Tác giả nói về tác phẩm)
Viếng Lăng Bác
Đọc -Tìm hiểu chung :
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:
*Hoàn cảnh sáng tác:
Tháng 4/1976.
Cuộc kháng chiến chống Mĩ vừa kết thúc, đất nước thống nhất
Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa khánh thành.
Viễn phương ra thăm miền bắc và vào lăng viếng chủ tịch Hồ Chí Minh
*Trích: -Thơ Việt Nam 1945-1985
-In trong tập Như mấy mùa xuân(1978)
*Thể thơ : 8 chữ (nhưng có dòng 7 hoặc 9 chữ).

*Mạch cảm xúc:
*Phương thức biểu đạt chính: biểu cảm
- Cảm xúc bao trùm toàn bộ bài thơ là niếm xúc động thiêng liêng, thành kính,lòng biết ơn,và tự hòa pha lẫn xót xa khi nhà thơ từ miền Nam ra lăng viếng Bác
-Mạch cảm xúc của bài thơ đi theo trình tự của cuộc vào lăng viếng Bác
Viếng Lăng Bác
Đọc -Tìm hiểu chung :
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:
*Đọc ,tìm hiểu chú thích , bố cục
Viếng Lăng Bác
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.
Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ
Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân...
Bác nằm trong lăng giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim!

Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Muốn là con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.

4- 1976
( Viễn Phương, trong Thơ Việt Nam 1945-1985)
Viếng Lăng Bác
Đọc -Tìm hiểu chung :
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:
*Đọc ,tìm hiểu chú thích , bố cục
Bố cục: 4 phần
- Khổ 1: Cảm xúc của tác giả khi mới đến lăng Bác
- Khổ 2: Cảm xúc trước đoàn người xếp hàng vào lăng.
- Khổ 3: Cảm xúc khi vào lăng viếng Bác.
- Khổ 4: Tâm trạng và ước nguyện của tác giả khi trở về.
Viếng Lăng Bác
II.TÌM HIỂU CHI TIẾT VĂN BẢN
1. Cảm xúc của tác giả khi đứng trước lăng Bác:
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.
-câu thơ mở đầu như một lời thông báo ẩn chứa bao cảm xúc
+Xưng hô: con-Bác
Gắn bó thân mật,ruột thịt,gần gũi,kính trọng

Người con xa nhà nay trở về bên cha già kính yêu
+Miền Nam:
Địa lí xa xôi->tình cảm của nhân dân miền Nam với Bác

Là nỗi nhớ da diết trong lòng Người
+ thăm
Nói giảm nói tránh
Giảm đi nỗi đau thương,mất mát quá lớn

Bác còn sống mãi trong tâm trí mọi người
=>Bộc lộ nỗi xúc động của người con miền Nam sau bao năm xa cách mong mỏi đợi chờ, bây giờ mới được ra thăm Bác
Con
Bác
miền Nam
thăm
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.
Viếng Lăng Bác
1. Cảm xúc của tác giả khi đứng trước lăng Bác:
Hình ảnh

hàng tre
trong sương

bát ngát

xanh xanh

đứng thẳng hàng
Nghĩa tả thực
-Vẻ đẹp quang cảnh lăng
-Quen thuộc gần gùi ở làng quê Việt Nam
Sức sống bền bỉ, mãnh liệt
-Khí phách kiên cường, hiên ngang, bất khuất,…của dân tộc,con người Việt Nam
Nghĩa ẩn dụ
-Kết hợp: Từ cảm thán ôi
Thành ngữ bão táp mưa sa
=>Bộc lộ trực tiếp sự xúc động,tự hào đối với dân tộc và Bác kính yêu
hàng tre
Viếng Lăng Bác
2. Cảm xúc trước cảnh đoàn người vào lăng viếng Bác:
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.
Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ
Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân...
- Hình ảnh

mặt trời
Nghĩa tả thực
->Tự nhiên: mang ánh sáng tới cho muôn vật, muôn loài
Nghĩa ẩn dụ
-Bác Hồ=>mang lại ánh sáng chân lí,tự do cho dân tộc Việt Nam
-Mặt trời rất đỏ: ca ngợi sự vĩ đại,công lao to lớn của Bác đối với dân tộc Việt Nam
“Ví Bác với mặt trời là một hình ảnh đã quen nhưng đem so sánh mặt trời trên lăng với mặt trời trong lăng là một sáng tạo mới xuất thần chưa hề có.Mặt trời rất đỏ làm nhớ đến trái tim nhiệt huyết, chân thành, trái tim thương nước, thương dân cảu Bác”
(Trần Đình Sử,Lời người con miền Nam ra thăm Cha già dân tộc)
Viếng Lăng Bác
2. Cảm xúc trước cảnh đoàn người vào lăng viếng Bác:
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.
Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ
Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân...
-Hình ảnh
dòng người
Tiếp nối vô tận

Lặng lẽ đi trong thương nhớ, tiếc thương vô hạn, xúc động bồi hồi
- Hình ảnh tràng hoa
Ẩn dụ
Mỗi người là một bông hoa kết thành vòng hoa như tràng hoa

Cuộc đời nở hoa dưới ánh sáng của Bác và đang dâng lên Người những gì tươi thắm nhất
Lặng lẽ, chầm chậm, thành kính vào lăng viếng Bác
- Bảy mươi chín mùa xuân
Hoán dụ
Bảy mươi chin tuổi của Bác

Bác đã sống một cuộc đời tươi đẹp như những mùa xuân
=>Lòng thành kính và biết ơn sâu nặng của nhân dân miền Nam và cả dân tộc Việt Nam đối với Bác kính yêu
Viếng Lăng Bác
3. Cảm xúc của tác giả khi vào lăng viếng Bác:
Bác nằm trong lăng giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim!
-Không gian :
Yên tĩnh,trang nghiêm,

Ánh sáng dịu nhẹ,hiền hòa
Thanh thản,bình yên như đang trong giấc ngàn thu
-Giấc ngủ bình yên
Nói giảm nói tránh
Giảm bớt sự đau thương

Giấc ngủ nhẹ nhàng,bình yên,thanh thản
Của một con người đã cống hiến trọn cuộc đời cho độc lập tư do,cho cuộc sống bình yên của nhân dân,đất nước
Viếng Lăng Bác
3. Cảm xúc của tác giả khi vào lăng viếng Bác:
Bác nằm trong lăng giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim!
-hình ảnh ẩn dụ
Vầng trăng:
Trời xanh
Tâm hồn trong sáng,hiền dịu,giản dị mà thanh cao của Bác
+ người hóa thân vào thiên nhiên, đất nước
+trường tồn bất tử cùng non sông
+Bác còn sống mãi trong tâm hồn dân tộc Việt Nam
Vẫn biết ….mãi mãi
Lí trí
- Động từ nhói: đau đớn đến quặn thắt
-Từ cảm thán: mà sao
Tình cảm
=>Bộc lộ tình cảm trực tiếp nỗi đau xót, niềm tiếc thương vô hạn trước sự ra đi của Người bất chấp cả nhận thức về lí trí
mãi mãi
Mà sao
nhói
Vẫn biết
vầng trăng
trời xanh
4. Cảm xúc và ước nguyện của tác giả khi rời lăng Bác:
Viếng Lăng Bác
Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.
Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Khoảng cách về địa lí,xa cách về không gian
Cảm xúc chân thành trào dâng mãnh liệt
Lưu luyến không muốn rời xa Bác
Ước nguyện chân thành
Điệp ngữ:muốn làm


Phép liệt kê


Các câu thơ không có chủ ngữ
Con chim
Đóa hoa
Cây tre
Viếng Lăng Bác
4. Cảm xúc và ước nguyện của tác giả khi rời lăng Bác:
Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.
-ước nguyện
+con chim->dâng tiếng hót
+đóa hoa -> dâng hương thơm
+cây tre trung hiếu
-Canh giấc ngủ
-Đi theo con đường Bác đã chọn
-Trung với nước,hiếu với dân
Ước nguyện riêng của nhà thơ và cũng là ước nguyện của triệu triệu người dân Việt Nam
-Cây tre(ước nguyện được hóa thân)->nhập vào hàng tre bên lăng Bác->kết cấu đầu cuối tương ứng->để được dâng hiến,được gần gũi bên Bác
=>cảm xúc lưu luyến không muốn rời xa và ước nguyện được hóa thân để ở bên người
Viếng Lăng Bác
Giáo sư Trần Đình Sử đã viết:

Bốn khổ thơ, khổ nào cũng đầy ắp hình ảnh ẩn dụ đẹp và trang nhã, thể hiện sự thăng hoa của tình cảm cao cả,nâng cao tâm hồn con người.
Viếng Lăng Bác
III.TỔNG KẾT
1.Nghệ thuật
-Giọng điệu vừa trang nghiêm, thành kính,sâu lắng vừa thiết tha,đau xót,tự hào thể hiện đúng tâm trạng xúc động khi vào lăng viếng Bác
-Thể thơ 8 chữ(có biến thể),nhịp thơ chậm khổ thơ cuối nhịp nhanh hơn thể hiện ước mong tha thiết của nhà thơ, ngôn ngữ thơ bình dị mà cô đúc
-Hình ảnh thơ có nhiều sang tạo, kết hợp hình ảnh thực, hình ảnh ẩn dụ mang ý nghĩa biểu tượng có giá trị biểu cảm cao
2.Nội dung
Bài thơ Viếng lăng Bác thể hiện lòng thành kính và niềm xúc động sâu sắc của nhà thơ và mọi người đối với Bác Hồ khi vào lăng viếng Bác
Phẩm chất của dân tộc VN cũng là của Bác
Sự vĩ đại của Bác
Dòng người vô tận vào lưng viếng Bác
Cuộc đời 79 tuổi của Bác
Hàng tre
Mặt trời
Tràng hoa
79 mùa xuân
Những hình ảnh ẩn dụ,hoán dụ đẹp có ý nghĩa
Vầng trăng
Trời xanh
Con chim,đóa hoa,cây tre
Tâm hồn cao đẹp, sang trong của Bác
Bác đã hóa thân vào non song ,đất nước
Ước nguyện chân thành của nhà thơ
VIẾNG LĂNG BÁC
Cảm xúc khi ở ngoài lăng
Cảm xúc trước dòng người
Cảm xúc khi ở trong lăng
Ước nguyện khi ra về
Xúc động tự hào đối với dân tộc đất nước và Bác kính yêu
Lòng thành kính và biết ơn sâu nặng của cả dân tộc đối với Bác
Nỗi đau xót,niềm tiếc thương vô hạn trươc sự ra đi của Người
Lưu luyến không muốn rời xa và ước nguyện hóa thân
=> thể hiện lòng thành kính, niềm xúc động sâu sắc của nhà thơ và cũng là mọi người dân VN đối với bác khi vào lăng viếng Người
IV. LUYỆN TẬP
Kết thúc bài thơ Viếng lăng Bác, Viễn Phương xúc động viết:
Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.
1. Nêu hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm chứa đoạn thơ trên.
2. Hình ảnh cây tre trong khổ thơ trên đã được nhắc đến trong những câu thơ nào của bài ? Nêu ý nghĩa của hình ảnh hàng tre trong những câu thơ đó.
3. Viết một đoạn văn khoảng 10 câu theo phép lập luận diễn dịch để làm rõ cảm xúc lưu luyến, bịn rịn của tác giả đối với Bác khi rời lăng. Trong đoạn văn có sử dụng thành phần phụ chú và câu cảm thán.
4. Chép thuộc đoạn thơ cũng thể hiện ước nguyện làm con chim hót, làm một nhành hoa của tác giả trong chương trình Ngữ văn 9. Ghi rõ tên tác giả, tác phẩm.
TIẾT 112, 113: VIẾNG LĂNG BÁC (Viễn Phương)
- Hướng dẫn viết câu chủ đề.
- Hướng dẫn triển khai nội dung và tạo sự liên kết: Làm rõ cảm xúc lưu luyến khi phải rời xa lăng Bác, đảm bảo được những ý cơ bản sau.
- Lòng nhớ thương trào lên mãnh liệt: “thương trào nước mắt”
Nhà thơ gửi tấm lòng mình ở lại bằng cách muốn hoá thân, hoà nhập vào những cảnh vật ở bên lăng Bác.
Điệp ngữ “muốn làm” và những từ ngữ chỉ không gian gần gũi, gắn kết: “đâu đây”, “chốn này”, “quanh lăng” nhấn mạnh tình cảm lưu luyến không muốn rời xa.
- Hình ảnh cây tre được lặp lại tạo cho bài thơ có kết cấu đầu cuối tương ứng, gây ấn tượng đậm nét và làm cho dòng cảm xúc được trọn vẹn. Hình ảnh ẩn dụ này còn khẳng định lòng kính yêu và trung thành vô hạn với lí tưởng của Bác, của dân tộc.
- Ước nguyện của nhà thơ cũng là ước nguyện của triệu triệu người dân Việt Nam đối với Bác.
- Hướng dẫn hoàn thành yêu cầu tiếng Việt.
IV Luyện tập
Em hãy chọn phân tích một khổ thơ để thấy được cái hay cái đẹp của các hình ảnh thơ trong khổ thơ đó.
Học thuộc lòng bài thơ. Nắm nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa bài thơ.
Sưu tầm các bài thơ viết vè Bác.
3. Chuẩn bị bài mới: Nghị luận về một tác phẩm truyện( hoặc đoạn trích)
+ Trả lời các câu hỏi tìm hiểu bài.
+ Sưu tầm các bài văn: Nghị luận về một tác phẩm truyện( hoặc đoạn trích)
CHÚC CÁC EM VUI KHOẺ, HỌC GIỎI