BÀI 21: NAM CHAÂM

VÓNH CÖÕU
Tiết 24
C2: Đặt kim nam châm trên giá thẳng đứng như hình 21.1
+ Khi đã đứng cân bằng, kim nam châm nằm dọc theo hướng nào?
+Xoay cho kim nam châm lệch khỏi hướng vừa xác định, buông tay. Khi đã đứng cân bằng trở lại, kim nam châm còn chỉ hướng như lúc đầu nữa không? Làm lại thí nghiệm hai lần và cho nhận xét?
Trả lời C2:
+Khi đã đứng cân bằng, kim nam châm nằm dọc theo hướng Nam Bắc địa lí.
+Khi đã đứng cân bằng trở lại, nam châm vẫn chỉ hướng Nam-Bắc như cũ.
2. Kết luận:
Bình thường, kim (hoặc thanh) nam châm tự do, khi đã đứng cân bằng luôn chỉ hướng Nam - Bắc. Một cực của nam châm (còn gọi là từ cực) luôn chỉ hướng Bắc (được gọi là cực Bắc), còn cực kia luôn chỉ hướng Nam (được gọi là cực Nam).
Người ta sơn các màu khác nhau để phân biệt các từ cực của nam châm. Nhiều khi trên thanh nam châm có ghi chữ N (tiếng Anh là North) chỉ cực Bắc, chữ S (tiếng Anh là South) chỉ cực Nam.
Ngoài sắt, thép, nam châm còn hút được Niken, côban, gađôlini . . . Các kim loại này là những vật liệu từ. Nam châm hầu như không hút đồng, nhôm và các kim loại không thuộc vật liệu từ.
II. TƯƠNG TÁC GIỮA HAI NAM CHÂM
1. Thí nghiệm:
C3: Đưa từ cực của hai nam châm lại gần nhau. Quan sát hiện tượng và nhận xét:
Nhận xét: cực Bắc của thanh nam châm nhỏ bị hút về phía
cực Nam của thanh nam châm lớn.
C4: Đổi đầu của một trong hai nam châm rồi đưa lại gần nhau. Có hiện tượng gì xảy ra với các nam châm?
Nhận xét: Các cực cùng tên của hai nam châm đẩy nhau.
2. Kết luận:
Khi đưa từ cực của hai nam châm lại gần nhau thì chúng hút nhau nếu các từ cực khác tên, đẩy nhau nếu các từ cực cùng tên.
Câu hỏi: Qua nội dung của hai phần, chúng ta có mấy cách để nhận biết các cực của nam châm?
Trả lời: + Căn cứ vào màu sơn.
+ Căn cứ vào kí hiệu bằng chữ viết (N hoặc S).
+ Căn cứ vào sự định hướng của nam châm.
+ Căn cứ vào sự tương tác giữa hai nam châm.
Một số ứng dụng của nam châm vĩnh cửu:
Loa điện
La bàn
Động cơ điện
Bóp, ví
C6: Người ta dùng la bàn để xác định hướng Bắc, Nam. Tìm hiểu cấu tạo của la bàn. Hãy cho biết bộ phận nào của la bàn có tác dụng chỉ hướng. Giải thích. Biết rằng mặt số của la bàn có thể quay độc lập với kim nam châm.
Trả lời: Bộ phận chỉ hướng của la bàn là kim nam châm. Bởi vì tại mọi vị trí trên Trái Đất (trừ hai cực) kim nam châm luôn chỉ hướng Nam-Bắc
Cấu tạo của la bàn
- Kim nam châm : là bộ phận chỉ hướng.
- Mặt số của la bàn
C7: Hãy xác định tên từ cực của các nam châm thường dùng trong phòng thí nghiệm (nam châm thẳng, nam châm chữ U, kim nam châm)
Hướng dẫn:
- Đầu nào của nam châm có ghi chữ N là cực Bắc. Đầu có ghi chữ S là cực Nam.
- Đối với các nam châm không ghi chữ, chỉ có màu sơn: Đầu nào của nam châm sơn màu đỏ là cực Bắc, đầu sơn màu xanh là cực Nam.
C8: Hãy xác định tên các từ cực của nam châm trên hình.
Ghi nhớ :
* Nam châm nào cũng có 2 từ cực. Khi để tự do, cực luôn chỉ về hướng Bắc gọi là cực Bắc, còn cực luôn chỉ về hướng Nam gọi là cực Nam
* Khi đặt 2 nam châm lại gần nhau, các từ cực cùng tên đẩy nhau, các từ cực khác tên hút nhau.
Một nam châm vĩnh cửu có đặc tính nào dưới đây?
Đáp án
A. Khi bị cọ xát thì hút các vật nhẹ.
B. Khi bị nung nóng lên thì có thể hút các vụn sắt.
C. Có thể hút các vật bằng sắt.
D. Một đầu có thể hút, còn đầu kia thì đẩy các vụn sắt.
Khi một thanh nam châm thẳng bị gãy thành hai nửa. Nhận định nào dưới đây là đúng?
Đáp án
A.�M?i n?a t?o thănh nam chđm m?i ch? c� m?t t? c?c ? m?t d?u
B. Hai nữa đều mất hết từ tính.
C. Mỗi nửa thành một nam châm mới có hai cực cùng tên ở hai đầu.
D. Mỗi nửa thành một nam châm mới có hai cực từ khác tên ở hai đầu.
Hướng dẫn về nhà.
* Học thuộc phần ghi nhớ SGK trang 60.
* Làm các bài tập trong SBT.
* Tiếp tục tìm hiểu về ứng dụng của nam châm vĩnh cửu trong cuộc sống hàng ngày.
- Chuẩn bị cho bài sau, bài 22: TÁC DỤNG TỪ CỦA ĐÒNG ĐIỆN - TỪ TRƯỜNG.
`
Cảm ơn các thầy cô giáo
và các em học sinh đã tham gia tiết học!