NGHĨA TƯỜNG MINH
VÀ NGHĨA HÀM ẨN CỦA CÂU

I. NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ NGHĨA HÀM ẨN CỦA CÂU
1. Ví dụ
Xác định nghĩa của các câu sau và cho biết nghĩa nào là nghĩa tường
minh, nghĩa nào nghĩa hàm ẩn.
a. Trời hôm nay nóng thật.
-Thời tiết hôm nay rất nóng.
-> Nghĩa tường minh
-Người nói muốn than nóng, hoặc đề nghị mở quạt/bật
điều hòa.
-> Nghĩa hàm ẩn

b. Bài này em làm nhanh nhỉ !
- Em làm bài rất nhanh.
-> Nghĩa tường minh
- Có thể là lời khen, nhưng cũng có thể là nhắc khéo em
làm ẩu (tùy ngữ cảnh).
-> Nghĩa hàm ẩn.
c. Nhà bạn ấy xa thật.
- Nhà của bạn ấy ở rất xa.
-> Nghĩa tường minh.
- Có thể là không muốn đi, hoặc muốn người khác thông
cảm.
-> Nghĩa hàm ẩn
HS đọc SGK trang 113.

2. Bài học
-Nghĩa tường minh là nghĩa được hiển thị trực tiếp ngay trên
từ ngữ trong câu.
-Nghĩa hàm ẩn là nghĩa ngầm ẩn, cần phải suy luận mới biết
được.
-Nghĩa hàm ẩn giúp chuyển tải nhiều điều ý nhị,
kín đáo, sâu xa… làm cho giao tiếp ngôn từ được
uyển chuyển, phong phú, thú vị.

II. LUYỆN TẬP, VẬN DỤNG

Bài tập 1
Đặt trong ngữ cảnh cuộc đối thoại được thể hiện ở bài ca
dao số 2, nghĩa hàm ẩn của câu ca dao sau là gì?
“Chú chuột đi chợ đường xa
Mua mắm mua muối giỗ cha con mèo”
- Nghĩa tường minh:
Chú chuột đi chợ mua đồ về để giỗ cha con mèo.
- Nghĩa hàm ẩn:
Cha con mèo đã chết. Chuột làm giỗ cha kẻ thù
-> Lời nguyền rủa, chửi, vạch mặt kẻ đạo đức
giả.

Bài tập 2
Câu ca dao:
“Cưới em ba chum mật ong
Mười thúng mỡ muỗi ba nong quýt đầy…”
Theo em, qua câu ca dao trên, anh học trò thực sự muốn nói điều gì?

Là lời đáp của anh học trò nghèo trước

Đáp án

việc thách cưới của bên nhà gái.
“Cưới em ba chum mật ong
Mười thúng mỡ muỗi ba nong quýt đầy…”
• Số lượng lễ vật: rất lớn.
• Lễ vật: những thứ quý giá, thậm chí không thể có được.
Thể hiện sự vô vọng, là sự đầu hàng của anh học trò
trước hôn lễ này.

“Cưới em ba chum mật ong
Mười thúng mỡ muỗi ba nong quýt đầy…”
- Hàm ẩn của anh học trò:
+ Mình không thể đáp ứng được sự thách cưới của nhà gái.
+ Nhà giá thách cao là sự đánh đố đối với anh.
+ Anh muốn mang đến nhiều lễ vật để cưới em nhưng sức anh không làm
được.
+ ...

Bài tập 3.
a. Chập chập rồi lại cheng cheng
Con gà sống lớn để riêng cho
thầy.
Nghĩa tường minh:
Con gà sống, to được để riêng
biếu thầy cúng.

Nghĩa hàm ẩn:
Ông thầy cúng tham lam, vụ lợi.

b. Phó may: - Vâng, phải bảo chứ. Vì tất cả những người quý phái đều
mặc như thế này cả.

Nghĩa tường minh:
Những người quý phái đều
mặc áo ngược hoa.

Nghĩa hàm ẩn:
Giễu cợt sự ngu dốt, thiếu hiểu
biết, học đòi làm sang của
ông Giuốc-đanh.

Bài tập 4
Xác định nghĩa hàm ẩn của các câu tục ngữ dưới
đây:
a. Có tật giật mình.
b. Đời người có một gang tay
Ai hay ngủ ngày, còn có nửa
gang.
c. Cười người chớ vội cười lâu
Cười người hôm trước, hôm sau người
cười.
d. Lời nói gói vàng.
e. Lưỡi sắc hơn gươm.

a. Có tật giật mình.
-> Người có lỗi, làm điều sai trái thì thường lo sợ, dễ bộc lộ khi bị nhắc
đến.
b. Đời người có một gang tay
Ai hay ngủ ngày, còn có nửa gang.
-> Câu tục ngữ so sánh chiều dài của đời người với chiều dài của gang tay.
Những người ngủ dậy muộn hoặc ngủ nhiều vào ban ngày, không dành thời
gian cho công việc và các hoạt động sống khác thì coi như chỉ sống nửa cuộc
đời (nửa gang).
Câu tục ngữ chê trách những người lười biếng, lãng phí thời gian.

c. Cười người chớ vội cười lâu
Cười người hôm trước, hôm sau người cười.
-> Khuyên con người không nên chế giễu người khác, vì hoàn cảnh có thể đổi
thay (không ai hoàn hảo cả đời cả), ta cũng có lúc trở thành đối tượng bị cười
chê.
d. Lời nói gói vàng.
-> Lời nói có giá trị rất lớn, cần cân nhắc, giữ gìn và sử dụng cẩn trọng.
e. Lưỡi sắc hơn gươm.
-> (Lưỡi tượng trưng cho lời nói của con người. Gươm tượng trưng cho vũ
khí). Sức mạnh của lời nói: lời nói có thể làm tổn thương còn hơn gươm
giáo / Lời nói có tác dụng hơn vũ khí thông thường.