TRƯỜNG THCS QUANG LANG

GIÁO VIÊN: NGUYỄN THỊ THU GIANG

HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
Câu 1: Em hãy nêu cảm nhận của em về bài
hát trên?
Câu 2: Với em, nơi đâu là quê hương yêu dấu?
Nếu có thể, em hãy nói những ấn tượng đẹp đẽ
và sâu sắc nhất về quê hương, em sẽ nói điều
gì?
Câu 3: Em thích bài thơ nào viết về quê
hương? Hãy đọc diễn cảm một vài câu thơ
trong bài thơ đó?

Việt Nam Quê Hương Ta

(Tác Giả: Nguyễn Đình Thi)
Việt Nam đất nước ta ơi
Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn
Cánh cò bay lả rập rờn
Mây mờ che đỉnh Trường Sơn sớm chiều
Quê hương biết mấy thân yêu
Bao nhiêu đời đã chịu nhiều thương đau
Mặt người vất vả in sâu
Gái trai cũng một áo nâu nhuộm bùn
.....

Quê Hương - Tác Giả: Đỗ Trung Quân
Quê hương là gì hở mẹ
Mà cô giáo dạy phải yêu
Quê hương là gì hở mẹ
Ai đi xa cũng nhớ nhiều
.....

Tiết 43 – Đọc văn bản: CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC

I. Đọc – tìm hiểu chung
1. Đọc
2. Giải thích từ khó

Tiết 43 – Đọc văn bản: CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC
Bài ca dao 1: Các địa danh ở kinh thành Thăng Long – Hà Nội: Trấn Võ (Trấn
Vũ); Thọ Xương; Yên Thái; Tây Hồ (Hồ Tây)

Canh gà (từ cổ): tiếng canh gà báo thức. Canh là đơn vị đo
thời gian ban đêm ngày xưa. Người xưa chia một đêm thành
5 canh, hai tiếng là một canh.

Tiết 43 – Đọc văn bản: CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC

Bài ca dao 2: Các địa danh ở Lạng Sơn: xứ Lạng; núi Thành
Lạng; sông Tam Cờ (Tam Kì).
- Sông Tam Cờ (Tam Kì): Từ xa xưa trấn lỵ Lạng Sơn đã nổi tiếng
là vùng đất có ba chữ Kỳ: Sông Kỳ Cùng, phố chợ Kỳ Lừa và núi
Kỳ Cấp. Có thể chính vì ba chữ Kỳ của núi của sông và của phố ấy
mà người xưa đã gọi con sông chảy qua vùng đất ấy là sông Tam
Kỳ. Kỳ là từ gốc Hán có nghĩa là cờ. Vì thế mà Tam Kỳ chính là
Tam Cờ. Đến những năm 40 của thế kỷ XX, sông Kỳ Cùng vẫn còn
được gọi là sông Tam Kỳ.

Tiết 43 – Đọc văn bản: CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC

I. Đọc – tìm hiểu chung
1. Đọc
2. Giải thích từ khó
3. Khái niệm ca dao:

- Ca dao là thơ trữ tình dân gian, nội dung biểu hiện đời sống
tâm hồn, tình cảm của người bình dân. Ngôn ngữ ca dao giản
dị, trong sáng, gần với lời ăn tiếng nói hằng ngày của nhân dân
lao động.

Tiết 43 – Đọc văn bản: CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC

I. Đọc – tìm hiểu chung
1. Đọc
2. Giải thích từ khó
3. Khái niệm ca dao:
4. Thể loại: Lục bát

Trong bài ca dao
1, mỗi dòng có
mấy tiếng?

- Bài 1,2: Thể lục bát, 4 dòng. Các dòng 6 có 6 tiếng, các dòng 8 có
8 tiếng;
- Cách gieo vần: Tiếng cuối của dòng 6 ở trên vần với tiếng thứ sáu
của dòng 8 ở dưới, tiếng cuối của dòng 8 lại vần với tiếng cuối của
dòng 6 tiếp theo;
- Ngắt nhịp: nhịp chẵn: 2/2/2; 2/4; 4/4;

Tiết 43 – Đọc văn bản: CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC

I. Đọc – tìm hiểu chung
1. Đọc
2. Giải thích từ khó
3. Khái niệm ca dao:
4. Thể loại: Lục bát

Trong bài ca dao
3, mỗi dòng có
mấy tiếng?

- Bài 3 : Lục bát biến thể:
+ Tính chất lục bát: hai câu sau
vẫn tuân theo quy luật của lục bát
thông thường;
+ Tính chất biến thể: hai dòng đầu:
Cả hai dòng đều có 8 tiếng (không
phải lục bát, một dòng 6 tiếng, một
dòng 8 tiếng);
- Về thanh, tiếng thứ tám của dòng
đầu tiên (đá) và tiếng thứ sáu của
dòng thứ hai (ngã) không phải
thanh bằng như quy luật mà là
thanh trắc.

Bài ca dao 3:
Đò từ Đông Ba, đò qua Đập Đá
Đò về Vĩ Dạ, thẳng ngã ba Sình
Lờ đờ bóng ngả trăng chênh
Tiếng hò xa vọng, nặng tình
nước non.

Tiết 43 – Đọc văn bản: CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC

II. Tìm hiểu chi tiết VB Phiếu học tập số 1:
1. Bài ca dao 1.

Đối chiếu với những điều được nêu trong mục Tri
thức ngữ văn ở đầu bài học, hãy xác định:
- Cách gieo vần? Cách ngắt nhịp và phối hợp thanh
điệu trong bài ca dao 1?

Tiết 43 – Đọc văn bản: CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC

Bài ca dao 1:

Gió đưa cành trúc la đà
Tiếng chuông Trấn Võ canh gà Thọ Xương
Xương.
Mịt mù khói tỏa ngàn sương
Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ.

Bài ca dao 1:

Gió đưa cành trúc la đà
T

B

Tiếng chuông Trấn Võ canh gà Thọ Xương
Xương.
B

T

Mịt mù khói tỏa ngàn sương
T

B

Nhịp chày Yên Thái
Thái, mặt gương Tây Hồ
Hồ.

B
T
Dòng 8 chữ: tiếng thứ 6 và 8 đều là thanh bằng nhưng nếu tiếng thứ 6
là thanh huyền thì tiếng thứ 6 phải là thanh ngang và ngược lại

Bài ca dao 1:

Gió đưa cành trúc la đà -> Nhịp: 2/2/2
Tiếng chuông Trấn Võ canh gà Thọ Xương. -> Nhịp: 4/4
Mịt mù khói tỏa ngàn sương
-> Nhịp: 2/4
Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ. -> Nhịp: 4/4

Tiết 43 – Đọc văn bản: CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC

II. Tìm hiểu chi tiết VB
1. Bài ca dao 1.

Phiếu bài tập số 2:
Câu hỏi 1: Những địa danh nào được nhắc đến
trong bài ca dao 1? Những địa danh đó gợi ta nghĩ
đến nơi nào trên đất nước Việt Nam ?
Câu hỏi 2: Cảnh vật được miêu tả qua chi tiết nào?
Câu hỏi 3: Trong cụm từ mặt gương Tây Hồ, tác
giả dân gian đã sử dụng biện pháp tu từ nào? Hãy
nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó.
Câu hỏi 4: Cảm nhận của em về bức tranh được
miêu tả trong bài ca dao?
Câu hỏi 5: Qua bài ca dao, thể hiện tình cảm của
tác giả dân gian như thế nào với quê hương, đất
nước?

Tiết 43 – Đọc văn bản: CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC

II. Tìm hiểu chi tiết VB
1. Bài ca dao 1.
- Cảnh vật : « Gió đưa cành trúc… » , « mịt mù khói tỏa »…
- Biện pháp tu từ: Liệt kê, Ẩn dụ : mặt gương Tây Hồ
-> Cảnh mùa thu ở kinh thành Thăng Long mang vẻ đẹp thơ mộng,
huyền ảo, bình yên.
=> Thể hiện niềm tự hào về quê hương, đất nước.

LUYỆN TẬP
Bài ca dao sau được viết theo thể loại nào?
Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần.
-> Lục Bát

LUYỆN TẬP
Bài tập 1: Hãy xác định vần, nhịp trong bài ca dao?
Cày đồng đang buổi ban trưa
cày
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần.

Cách ngắt nhịp:
Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần.

LUYỆN TẬP
Bài tập 2: Hãy viết 1 đoạn văn 5 đến 7 câu giới thiệu về quê hương em?

* Gợi ý :
? Quê hương của em ở đâu? Trong mắt em , quê
hương hiện lên như thế nào? (Đẹp, tuyệt vời,...)
? Đến quê em mọi người có thể được ngắm cảnh đẹp
nào và được thưởng thức những món ăn gì?
? Tình cảm của em với quê hương như thế nào?