Chia sẻ với các bạn một bài
thơ hoặc câu ca dao mà em
yêu thích về người mẹ.

MẸ ỐM – TRẦN ĐĂNG KHOA
Mọi hôm mẹ thích vui chơi
Hôm nay mẹ chẳng nói cười được đâu
Lá trầu khô giữa cơi trầu
Truyện Kiều gấp lại trên đầu bấy nay

Sáng nay trời đổ mưa rào
Nắng trong trái chín ngọt ngào bay hương
Cả đời đi gió đi sương
Bây giờ mẹ lại lần giường tập đi

Cánh màn khép lỏng cả ngày
Ruộng vườn vắng mẹ cuốc cày sớm trưa
Nắng mưa từ những ngày xưa
Lặn trong đời mẹ đến giờ chưa tan

Mẹ vui, con có quản gì
Ngâm thơ kể chuyện rồi thì múa ca
Rồi con diễn kịch giữa nhà
Một mình con sắm cả ba vai chèo

Khắp người đau buốt, nóng ran
Mẹ ơi! Cô bác xóm làng đến thăm
Người cho trứng, người cho cam
Và anh y sĩ đã mang thuốc vào

Vì con, mẹ khổ đủ điều
Quanh đôi mắt mẹ đã nhiều nếp nhăn
Con mong mẹ khỏe dần dần
Ngày ăn ngon miệng, đêm nằm ngủ say
Rồi ra đọc sách, cấy cày
Mẹ là đất nước, tháng ngày của con.

CHỈ CÓ THỂ LÀ MẸ - ĐẶNG MINH MAI
Nắng dần tắt trên con đường nhỏ
Dáng mẹ gầy giẹo giọ liêu xiêu
Mẹ về để nấu cơm chiều
Bữa cơm đạm bạc thương yêu ấm lòng

Tình của mẹ sáng ngời dương thế
Lo cho con tấm bé đến già
Nghĩa tình son sắt cùng cha
Giản đơn dung dị mẹ là mẹ thôi

Cả đời mẹ long đong vất vả
Cho chồng con quên cả thân mình
Một đời mẹ đã hy sinh
Tuổi xuân phai nhạt nghĩa tình đượm sâu

Con đi khắp chân trời góc bể
Ân tình nào sánh xuể mẹ yêu
Nghĩa dày độ lượng bao nhiêu
Có trong lòng mẹ sớm chiều bao dung.

Mưa và nắng nhuộm màu tóc trắng
Bụi gian nan đọng lắng nếp nhăn
Rụng rồi thương lắm hàm răng
Lưng còng chân yếu ánh trăng cuối trời

NHỮNG CÂU CA DAO VỀ MẸ
1.

Đố ai đếm được lá rừng
Đố ai đếm được mấy tầng trời cao
Đố ai đếm được vì sao
Đố ai đếm được công lao mẹ già.

2.

Ôm con mẹ đếm sao trời
Đếm hoài không hết một đời long đong.
3.

Đưa kim qua nỗi ưu phiền
Mẹ ngồi vá lại cho nguyên sự đời.
4.

Gió mùa thu mẹ ru con ngủ
Năm canh dài, mẹ thức đủ năm canh.
5.

Cánh cò cõng nắng cõng mưa
Mẹ tôi cõng cả bốn mùa gió sương.

1. Tác giả

Trương Nam Hương

- Sinh ngày 23-10-1963 tại Hải Phòng, lớn lên ở
Hà Nội và vào TP Hồ Chí Minh từ năm 12 tuổi.
- Tốt nghiệp Khoa Ngữ văn Trường Đại học
Tổng hợp TP Hồ Chí Minh.
- Từng biên tập sách ở nhà xuất bản Công an
nhân dân, báo An ninh Thế giới; Nguyên Ủy
viên Hội đồng Thơ – Hội Nhà văn Việt Nam
khoá VIII và khoá IX

1. Tác giả
- Phong cách sáng tác:
Theo nhận xét của Nhà thơ Lê Văn Thảo thì “Trương
Nam Hương định hình phong cách thơ từ rất sớm;
coi trọng khai thác chất liệu ca dao và văn hóa
truyền thống, dịu dàng tinh tế trong ngôn ngữ trữ
tình. Trong thơ anh có sự giằng xé giữa cảm hứng
hương xưa quen thuộc với ý thức tiếp nhận những làn
gió mới của thời đại và tâm tình con người”.

1. Tác giả

2. Tác phẩm
a. Đọc
- Đọc: to, rõ ràng, diễn cảm, thể
hiện được cảm xúc yêu thương và
biết ơn trước công ơn và đức hi sinh
của người mẹ
- Sử dụng chiến lược: đọc, theo dõi,
hình dung

Hoạt động nhóm

- Phiếu học tập tìm hiểu chung về
bài thơ “Trong lời mẹ hát”
- Hình thức: thảo luận cặp đôi
- Thời gian: 3 phút

2. Tác phẩm
b. Tìm hiểu chung

Viết trong lúc
nhà thơ ru con
Hoàn cảnh sáng tác

Nhà thơ Trương Nam Hương tâm sự: “Tôi viết bài thơ này cách đây đã
hơn 20 năm, bài thơ bằng tuổi con gái tôi bây giờ. Tôi viết trong lúc ru
con, viết để nhớ những tháng năm thơ bé của mình cũng là nhớ lại
những lời ru ngày xưa của mẹ. Mỗi lần tôi đưa nôi là một lần con tôi
bồng bềnh trong lời thơ ấy (nói đúng hơn đầy đủ hơn là chính tôi cũng
đang bồng bềnh trong các miền kí ức tuổi thơ của mình). Tôi nhớ về mẹ,
về quê hương, về những miền đất, về những năm tháng gian nan khó
nghèo, đã cưu mang nuôi dưỡng mình. Đẹp, buồn và trong trẻo biết
bao. Không chỉ có thế, bài thơ còn là một phần đời chính người mẹ của
tôi. Tất cả sự vật, hình ảnh trong bài thơ tôi lấy chất liệu từ quê ngoại
của mình: Kinh Bắc.”

2. Tác phẩm
b. Tìm hiểu chung
In trong “Ban
mai
xanh”,
NXB
Đồng
Nai, 1994
Xuất xứ

2. Tác phẩm
b. Tìm hiểu chung

Sáu chữ

Biểu cảm

Thể thơ

PTBĐ chính

2. Tác phẩm
b. Tìm hiểu chung

Trong lời
mẹ hát
Nhan đề

Có vai trò quan trọng trong việc thể hiện
chủ đề của bài thơ: qua hình ảnh lời ru con
của mẹ, tác giả thể hiện tình cảm yêu
thương sâu sắc, lòng biết ơn đối với mẹ và
tình yêu quê hương, đất nước mà mẹ đã
truyền dạy cho con

1.
Đặc trưng của
thể loại thơ
trong tác phẩm

Đặc
trưn
g
của
thể
loại
thơ
tron

Vần, nhịp
Bố cục, mạch cảm xúc

Cảm hứng chủ đạo

Các hình ảnh đặc sắc

Vần, nhịp

Trong lời mẹ hát
Tuổi thơ chở đầy cổ tích
Dòng sông lời mẹ ngọt ngào
Đưa con đi cùng đất nước
Chòng chành nhịp võng ca dao.

Con nghe thập thình tiếng cối
Mẹ ngồi giã gạo ru con
Lạy trời đừng giông đừng bão
Cho nồi cơm mẹ đầy hơn,...

Thời gian chạy qua tóc mẹ
Một màu trắng đến nôn nao
Lưng mẹ cứ còng dần xuống
Cho con ngày một thêm cao.

Con gặp trong lời mẹ hát
Cánh cò trắng, dải đồng xanh
Con yêu màu vàng hoa mướp
“Con gà cục tác lá chanh”.

Con nghe dập dờn sóng lúa
Lời ru hóa hạt gạo rồi
Thương mẹ một đời khốn khó
Vẫn giàu những tiếng ru nôi.

Mẹ ơi trong lời mẹ hát
Có cả cuộc đời hiện ra
Lời ru chắp con đôi cánh
Lớn rồi con sẽ bay xa.

Khóm trúc, lùm tre huyền thoại,
Lời ru vấn vít dây trầu,
Vầng trăng mẹ thời con gái,
Vẫn còn thơm ngát hương cau

Áo mẹ bạc phơ bạc phếch
Vải nâu bục mối chỉ sờn
Thương mẹ một đời cay đắng
Sao lời mẹ vẫn thảo thơm.

Vần, nhịp

Vần

Nhịp

Vần cách

Chủ yếu 2/4 đều đặn

 Tạo liên kết giữa các dòng thơ, gợi cảm giác
nhịp võng, nhịp nôi đưa con.

Bố cục, mạch cảm xúc
Khổ 1-2: Lời mẹ hát ru đưa con đến với hình ảnh quê
hương, đất nước
Khổ 3-7: Hình ảnh người mẹ từ lúc còn trẻ đến lúc
tóc bạc trong tình cảm thương yêu lẫn xót xa của
con
Khổ 8: Lời ru đã chắp cánh cho con bay xa, trưởng
thành

Bố cục, mạch cảm xúc
Nét độc đáo của bố cục bài thơ: gợi tả sự lớn dần của nhân
vật con, từ khi còn bé đến lúc trưởng thành song hành với dấu
ấn thời gian trong cuộc đời mẹ. Khi đứa con còn nằm võng:
lời ru mở ra hình ảnh quê hương, đất nước (khổ 1,2), qua lời
ru, con thấu hiểu những tảo tần, vất vả, hi sinh của người mẹ
qua thời gian (các khổ 3 - 7); hình ảnh thơ mở rộng ra ý nghĩa
của lời ru: lời ru giúp con lớn lên, trưởng thành (khổ cuối)

Cảm hứng chủ đạo

Cảm hứng về sự hi
sinh của đời mẹ và
những giá trị tốt đẹp
mà mẹ đã truyền dạy
cho con qua lời ru.

Các hình ảnh đặc sắc
Chòng chành nhịp võng ca dao - Đảo ngữ  Gợi tả hình ảnh mẹ
đưa võng ru con đồng thời gợi âm
thanh trầm bổng của những câu ca
mẹ hát
Vầng trăng mẹ thời con gái,
- Ẩn dụ  Gợi tả vẻ đẹp rạng rỡ
Vẫn còn thơm ngát hương cau thời trẻ của mẹ

2.
Lời mẹ hát ru
đưa con đến
với hình ảnh
quê hương,
đất nước

Tuổi thơ chở đầy cổ tích
Dòng sông lời mẹ ngọt ngào
Đưa con đi cùng đất nước
Chòng chành nhịp võng ca dao.
Con gặp trong lời mẹ hát
Cánh cò trắng, dải đồng xanh
Con yêu màu vàng hoa mướp
“Con gà cục tác lá chanh”.

- Hình ảnh “Tuổi thơ chở đầy cổ tích”
Nhân hóa, ẩn dụ
 Hình ảnh người mẹ quen
thuộc bên nhưng lời ru ngọt
ngào

 Những câu chuyện cổ tích đầy
màu sắc để nuôi dưỡng tâm hồn
con được trong trẻo và ấm áp

Cánh cò trắng

Lời ru của mẹ

Dải đồng xanh
Màu vàng hoa mướp
Con gà cục tác,
lá chanh

Vẻ đẹp của quê
hương, đất nước
Việt Nam. Vẻ đẹp
mộc mạc, bình dị,
gần gũi với mỗi
con người Việt
Nam

Một số bài ru con
Con cò, cò bay lả, lả, bay la
Bay từ từ cửa phủ,
Bay ra, ra cánh đồng
Tình tính tang, là tang tính tình
Duyên tình rằng, ấy duyên tình ơi,
Rằng có nhớ, nhớ hay chăng?
Con gà cục tác lá chanh
Rằng có biết biết hay chăng
Con lợn ủn ỉn mua hành cho tôi
Con chó khóc đứng khóc ngồi
Mẹ ơi đi chợ mua tôi đồng riềng
Con trâu nằm ngửa nằm nghiêng
Xin chớ mua riềng, mua tỏi cho tôi!

 Lời ru của mẹ đi cùng năm
tháng, gắn liền với vẻ đẹp của
quê hương, đất nước

3.
Hình ảnh người mẹ từ
lúc còn trẻ đến lúc
tóc bạc trong tình
cảm thương yêu lẫn
xót xa của con

Hoạt động nhóm

- Phiếu học tập tìm hiểu về hình
ảnh người mẹ từ lúc còn trẻ đến
lúc tóc bạc trong tình cảm thương
yêu lẫn xót xa của con (khổ 3-7)
- Hình thức: thảo luận nhóm bốn
- Thời gian: 7 phút

Khóm trúc, lùm tre huyền thoại,
Lời ru vấn vít dây trầu,
Vầng trăng mẹ thời con gái,
Vẫn còn thơm ngát hương cau

Áo mẹ bạc phơ bạc phếch
Vải nâu bục mối chỉ sờn
Thương mẹ một đời cay đắng
Sao lời mẹ vẫn thảo thơm.

Con nghe thập thình tiếng cối
Mẹ ngồi giã gạo ru con
Lạy trời đừng giông đừng bão
Cho nồi cơm mẹ đầy hơn,...

Thời gian chạy qua tóc mẹ
Một màu trắng đến nôn nao
Lưng mẹ cứ còng dần xuống
Cho con ngày một thêm cao.

Con nghe dập dờn sóng lúa
Lời ru hóa hạt gạo rồi
Thương mẹ một đời khốn khó
Vẫn giàu những tiếng ru nôi.

Hình ảnh người mẹ
Khóm trúc, lùm tre huyền thoại, - Ru con trong những buổi trưa hè, kẽo kẹt
chiếc võng cùng những khóm trúc, lùm tre
Lời ru vấn vít dây trầu,
Vầng trăng mẹ thời con gái,
- Ẩn dụ  Gợi tả vẻ đẹp rạng rỡ thời
Vẫn còn thơm ngát hương cau
trẻ của mẹ
Con nghe thập thình tiếng cối
Mẹ ngồi giã gạo ru con
- Vừa giã gạo vừa ru con
Lạy trời đừng giông đừng bão
Cho nồi cơm mẹ đầy hơn,...

Hình ảnh người mẹ
Con nghe dập dờn sóng lúa
Lời ru hóa hạt gạo rồi
Thương mẹ một đời khốn khó
Vẫn giàu những tiếng ru nôi
Áo mẹ bạc phơ bạc phếch
Vải nâu bục mối chỉ sờn
Thương mẹ một đời cay đắng
Sao lời mẹ vẫn thảo thơm.

- Vừa ru con vừa lao động trên cánh đồng
đầy nắng gió
- Cả đời mẹ khốn khó, tần tảo nhưng vẫn
ngọt ngào tiếng ru
- Tấm áo bạc phơ, bạc phếch, vải nâu
bục mối chỉ sờn. Màu bạc của áo cũng là
màu bạc của tóc, của sức khỏe, thời gian.
- Điệp ngữ  con bộc lộ trực tiếp tình
cảm, sự biết ơn

Hình ảnh người mẹ

- Tương phản:
lưng mẹ còng dần
còn con thì ngày
một cao lên  Sự
già yếu, hi sinh
của mẹ cho con
lớn lên từng
ngày

Thời gian chạy qua tóc mẹ
Một màu trắng đến nôn nao
Lưng mẹ cứ còng dần xuống
Cho con ngày một thêm cao.

- Nhân hóa  Thời
gian trôi qua lấy đi
tuổi thanh xuân,
để lại một màu
trắng đọng lại trên
tóc mẹ

Hình ảnh người mẹ
Hình ảnh mẹ hiện lên với vẻ đẹp thời con
gái như “vầng trăng”, hình ảnh tần tảo,
chịu thương, chịu khó trong lao động, vừa
giã gạo vừa ru con, tấm áo “bạc phơ, bạc
phếch”, “màu trắng đến nôn nao” trên mái
tóc mẹ, “lưng còng” vì gánh nặng thời
gian và dù vất vả như vậy nhưng lời ru
của mẹ vẫn ngọt ngào, thảo thơm, gửi
gắm tất cả những gì tốt đẹp vào lời ru con

Cách khắc họa hình ảnh mẹ

Nét độc đáo trong cách khắc họa hình
ảnh mẹ là: hình ảnh mẹ được khắc họa
hòa lẫn vào lời ru, hình ảnh mẹ trong từng
khổ thơ hiện lên song hành với tình cảm
của con với mẹ.

 Hình ảnh người mẹ hiện lên
với bao lo toan trong cuộc sống
đời thường, trong sự trôi chảy
của thời gian. Người mẹ tần tảo,
vất vả làm lụng qua năm tháng
để nuôi con trưởng thành, lớn
khôn.

4.
Lời ru đã
chắp cánh
cho con bay
xa, trưởng
thành

Mẹ ơi trong lời mẹ hát
Có cả cuộc đời hiện ra
Lời ru chắp con đôi cánh
Lớn rồi con sẽ bay xa.

Mẹ ơi trong lời mẹ hát
Có cả cuộc đời hiện ra
Lời ru chắp con đôi cánh
Lớn rồi con sẽ bay xa.

- Qua lời mẹ hát, con nhìn thấy cả cuộc
đời, con hiểu cuộc đời và hiểu được sự
vất vả, tấm lòng, sự hi sinh của mẹ đối
với con

- Lời ru của mẹ đã chắp cho con đôi
cánh, đã cho con ước mơ, niềm tin và
nghị lực để con bay cao, bay xa.

Mẹ ơi trong lời mẹ hát
Có cả cuộc đời hiện ra
Lời ru chắp con đôi cánh
Lớn rồi con sẽ bay xa.
 Điều mà con “nghe” được trong khổ
thơ này là sự khái quát về những gì tác
giả đã “nghe” trong lời mẹ ru ở các khổ
thơ trước. Đó là toàn bộ cuộc đời của
mẹ, tình cảm của mẹ dành cho con, là
những lời răn dạy về cách sống giúp
con trưởng thành

1. Nghệ thuật
- Sử dụng thể thơ sáu chữ, lời
thơ mộc mạc, gần gũi, giản dị
- Sử dụng linh hoạt các biện
pháp nghệ thuật nhân hóa,
tương phản, ẩn dụ,...

2. Nội dung
Bài thơ gợi về thế giới tuổi thơ
với tình yêu thương của mẹ
cho con những tháng năm ngọt
ngào như cổ tích.

Cách thể hiện hình ảnh người
mẹ trong bài thơ này có gì
khác với cách thể hiện hình
ảnh người mẹ trong bài thơ
“Mẹ”- Đỗ Trung Lai (hoặc
bài thơ khác mà em biết).

MẸ - ĐỖ TRUNG LAI
Lưng mẹ còng rồi
Cau thì vẫn thẳng
Cau – ngọn xanh rờn
Mẹ - đầu bạc trắng

Một miếng cau khô
Khô gầy như mẹ
Con nâng trên tay
Không cầm được lệ

Cau ngày càng cao
Mẹ ngày một thấp
Cau gần với giời
Mẹ thì gần đất!

Ngẩng hỏi giời vậy
- Sao mẹ ta già?
Không một lời đáp
Mây bay về xa.

Ngày con còn bé
Cau mẹ bổ tư
Giờ cau bổ tám
Mẹ còn ngại to!

Trong lời mẹ hát

Mẹ

Tình yêu thương, lòng biết ơn
đối với mẹ được lồng ghép và
tái hiện thông qua hình ảnh lời
ru con.

Tình yêu thương, lòng biết ơn
nỗi xót xa, bất lực trước thời
gian in hằn trên hình dáng mẹ
được thể hiện thông qua hình
ảnh sóng đôi mẹ và cây cau.