NHÀN
NGUY?N B?NH KHI�M
CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ ĐẾN DỰ TIẾT HỌC CỦA LỚP 10B2
TIẾT 39 – ĐỌC VĂN:
Đề cương bài học:
I.Tìm hiểu chung.
1. Tác giả.
2. Tác phẩm.
II.Đọc-hiểu văn bản.
1.Đọc.
2.Tìm hiểu văn bản.
a. Vẻ đẹp cuộc sống của nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm
b. Vẻ đẹp nhân cách và trí tuệ của nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm
III.Tổng kết.
1.Nghệ thuật.
2.Nội dung.
1. Tác giả
a. Cuộc đời
Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1585), quê ở làng Trung Am.
Đỗ Trạng nguyên năm 1535, làm quan dưới triều Mạc.
Cuộc đời ông gắn liền với những tên gọi: Bạch Vân cư sĩ, Tuyết Giang phu tử, Trạng Trình.
> Ông là người có học vấn uyên thâm; tính tình cương trực, thẳng thắn; có uy tín và ảnh hưởng lớn với thời đại
Tìm hiểu chung
“Bạch Vân là mây trắng, phải chăng ngụ ý tâm hồn ông, cả đời ông trong trắng, cao cả, không chút bùn nhơ, không có hành động gì sai trái…có thể đi đó đi đâu tùy ý, không có gì có thể câu thúc, trói buộc được, cũng như mây nổi trên trời cao lồng lộng”
(Minh Chi)
b. Sự nghiệp
- Tác phẩm chính:
+ Tập thơ chữ Hán: Bạch Vân am thi tập (khoảng 700 bài).
+ Tập thơ chữ Nôm: Bạch Vân quốc ngữ thi (khoảng 170 bài).
Thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm mang đậm chất triết lí, giáo huấn; ngợi ca chí của kẻ sĩ, thú thanh nhàn; phê phán những điều xấu xa trong xã hội.
-> Nguyễn Bỉnh Khiêm là nhà thơ lớn của dân tộc.
2. Tác phẩm.
Nhàn là bài thơ Nôm số 73 trong Bạch Vân quốc ngữ thi.
- Nhan đề bài thơ do người đời sau đặt.
II. Đọc – hiểu văn bản.
1. Đọc.
NHÀN
Một mai, một cuốc,một cần câu,
Thơ thẩn dầu ai vui thú nào.
Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ,
Người khôn, người đến chốn lao xao.
Thu ăn măng trúc, đông ăn giá,
Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao.
Rượu, đến cội cây, ta sẽ uống,
Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao.
2. Tìm hiểu văn bản.
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Vẻ đẹp cuộc sống của nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm.
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Vẻ đẹp nhân cách và trí tuệ của nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm.
2. Tìm hiểu văn bản.
a. Vẻ đẹp cuộc sống của nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm
Một mai, một cuốc, một cần câu,
Thơ thẩn dầu ai vui thú nào.
Thu ăn măng trúc, đông ăn giá,
Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao.
Nhàn là sống hòa hợp với tự nhiên, vui
với cuộc sống dân dã, giản dị, thanh đạm
b. Vẻ đẹp nhân cách và trí tuệ của nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm.
Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ,
Người khôn, người đến chốn lao xao.
Rượu, đến cội cây, ta sẽ uống,
Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao.
Nhàn là lối sống, triết lí sống phủ nhận danh
lợi, giữ cốt cách thanh cao.
Đánh giá về bản chất quan niệm sống nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm?
***
Có người cho rằng chữ "nhàn" trong quan niệm sống của Nguyễn Bỉnh Khiêm là ích kỉ, tiêu cực , chỉ lo cho mình "độc thiện kì thân". Theo em , có đúng không ? Vì sao?
***
Lại có ý kiến cho rằng quan niệm " nhàn" của Trạng Trình là nối mạch tư tưởng từ Chu văn An và Nguyễn Trãi: thân nhàn, tâm không nhà. Về ở ẩn nhưng vẫn canh cánh một lòng lo cho dân cho nước.Em có đồng ý với ý kiến này không ? Vì sao?
THẢO LUẬN
Chữ nhàn trong thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm là cùng dòng với chữ nhàn của Chu Văn An, Nguyễn Trãi. Những bậc đại hiền này nhàn thân mà không nhàn tâm. Tuy về nhàn mà các ông vẫn luôn ưu ái với đời. Nó khác xa lối sống nhàn " độc thiện kì thân" ( làm tốt cho riêng mình)
Tính tích cực và sâu sắc trong quan niệm sống nhàn: Nhàn không phải là quay lưng với xã hội, chỉ lo cho cuộc sống nhàn tản của bản thân. Nhàn là xa lánh nơi quyền quý, danh lợi. Nhàn là hoà hợp với tự nhiên để di dưỡng tinh thần. Nguyễn Bỉnh Khiêm nhàn thân mà không nhàn tâm, nhàn mà vẫn canh cánh nỗi niềm ái ưu ( ái quốc ưu dân - yêu nước lo dân ). Đặt trong hoàn cảnh xã hội phong kiến có những biểu hiện suy vi về đạo đức thì quan niệm sống nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm mang yếu tố tích cực.
Bản chất của chữ nhàn là sống hòa hợp với tự nhiên; tránh xa phú quý, danh lợi; giữ cho cốt cách, tâm hồn trong sạch, thanh cao.
III. Tổng kết.
Nghệ thuật.
- Bài thơ có ngôn ngữ mộc mạc, tự nhiên; cách nói ẩn ý, ngược nghĩa; giọng thơ nhẹ nhàng, hóm hỉnh, nhịp điệu linh hoạt...
2. Nội dung.
- Bài thơ như lời tâm sự thâm trầm, sâu sắc, khẳng định quan niệm sống nhàn là hòa hợp với tự nhiên, giữ cốt cách thanh cao, vượt lên trên danh lợi.
Tượng đài Nguyễn Bỉnh Khiêm
ĐỀN THỜ VÀ PHẦN MỘ NGUYỄN BỈNH KHIÊM
KHU ĐỀN THỜ

Vườn tượng tái hiện cảnh
Nguyễn Bỉnh Khiêm và các học trò ở am Bạch Vân năm xưa
Tái hiện hình ảnh
Nguyễn Bỉnh Khiêm sau khi cáo quan được dân làng ra đón
LUY?N T?P
Câu 1. Quan niệm về chữ "nhàn" trong bài thơ của tác giả là gì?
Tránh sự vất vả, cực nhọc về thể chất.
Xa lánh nơi quyền qúy, về nơi tự nhiên để an dưỡng tinh thần.
Quay lưng với xã hội để bản thân được nhàn tản.
Cả ba ý trên.
Câu 2. Quan điểm về "dại "-"khôn" của tác giả xuất phát từ
điều gì?
Tính toán chuyện được - mất trong vòng danh lợi.
Thoát ra ngoài vòng ganh đua của thói tục.
Cả hai ý trên.
Câu 3. Tác giả xem công danh phú quý như thế nào?
a. Là lẽ sống.
b. Là cái nợ phải tra.�
c. Là cái không tồn tại thực.
d. Cả ba ý trên.
Đặt trong xã hội ngày nay thì em tiếp thu được những yếu tố tích cực nào từ quan niệm sống nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm?
Từ đó em đã có định hướng về quan niệm sống của mình như thế nào?
VẬN DỤNG MỞ RỘNG
HƯỚNG DẪN CHUẨN BỊ BÀI
Học bài cũ:
+ Naém phaàn tieåu daãn.
+ Hoïc thuoäc loøng baøi thô.
+ Veû ñeïp cuoäc soáng, nhaân caùch, trí tuệ cuûa
Nguyeãn Bænh Khieâm ñöôïc theå hieän trong baøi thô.
Chuaån bò baøi : Đọc Tiểu Thanh kí của Nguyễn Du
+ Đọc trước bài thơ.
+ Tìm hiểu tác giả, tác phẩm
+ Tìm hiểu về nội dung và nghệ thuật của bài thơ.
Kính chào quý thầy cô
và các em học sinh thân mến !