Tiết: 35
Nhàn
Nguyễn Bỉnh Khiêm
I. TÌM HIỂU CHUNG
Tác giả
Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 – 1585)

a. Cuộc đời
Quê: làng Trung Am, xã Lí Học, huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng
Đỗ trạng nguyên (1535), làm quan dưới triều Mạc
Cáo quan về quê lấy hiệu Bạch Vân cư sĩ
Cốt cách thanh cao, học vấn uyên thâm
Mở lớp dạy học và được suy tôn là Tuyết Giang Phu Tử
Được phong tước Trình Tuyền Hầu, Trình Quốc Công
b. Sự nghiệp
Chữ Hán: Bạch Vân am thi tập (700 bài)
Chữ Nôm: Bạch Vân quốc ngữ thi tập (170 bài)
Nội dung:
Đậm chất triết lí, giáo huấn, ca ngợi chí của kẻ sĩ, thú thanh nhàn.
Phê phán những điều xấu xa trong xã hội.
CPSSSSS
2. Tác phẩm
Chủ đề: Triết lí Nhàn
Sống thuận theo tự nhiên, hòa hợp với thiên nhiên
Đối lập với danh lợi, giữ cốt cách thanh cao
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
Nhàn
Một mai, một cuốc, một cần câu,
Thơ thẩn dầu ai vui thú nào.
Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ,
Người khôn, người đến chốn lao xao.
Thu ăn măng trúc, đông ăn giá,
Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao.
Rượu, đến cội cây, ta sẽ uống,
Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao.
Bố cục
Đề
Thực
Luận
Kết
Thảo luận nhóm
(10 phút)
Hai câu đề
1
Hai câu thực
2
Hai câu luận
3
Hai câu kết
4
Yêu cầu: Quan niệm nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm được thể hiện như thế nào trong mỗi cặp câu?
(Gợi ý: Từ ngữ, cảnh vật, thủ pháp nghệ thuật)
Hai câu đề
Một mai, một cuốc, một cần câu,
Thơ thẩn dầu ai vui thú nào.
Câu 1:
- Gợi liên tưởng hình ảnh: Ngư – tiều – canh – mục.
- Thủ pháp liệt kê: Mai, cuốc, cần câu.
- Điệp từ: Một: điểm lại những vật dụng cần thiết.
Hình ảnh lão nông tri điền với cuộc sống đạm bạc nơi thôn dã. Cuộc sống ung dung tự tại và lối sống vui thú điền viên, an nhiên.
Câu 2:
- Từ láy: Thơ thẩn: ung dung, thảnh thơi.
- Cụm từ: Dầu ai vui thú nào.
Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ,
Người khôn người đến chốn lao xao.
- Thủ pháp đối lập: Ta dại >< người khôn
Nơi vắng vẻ >< chốn lao xao.





Triết lí dại – khôn.
Nơi vắng vẻ - nơi tĩnh tại thiên nhiên, nơi tâm hồn tìm thấy sự thảnh thơi
Chốn lao xao – nơi quan trường, nơi bon chen quyền lực và danh lợi
Nhà thơ chứng tỏ được một chỗ đứng cao hơn và đối lập với bọn người mờ mắt vì bụi phù hoa giữa chỗ phàm trần
2. Hai câu thực
Thu ăn măng trúc, đông ăn giá,
Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao.
- Hình ảnh thiên nhiên: bốn mùa tuần hoàn Xuân – Hạ - Thu – Đông.
- Món ăn dân dã: măng trúc, giá.
- Sinh hoạt bình dị: tắm hồ sen, tắm ao.
3. Hai câu luận
Sống theo lẽ tự nhiên, hưởng thụ những thứ mà thiên nhiên có sẵn theo mùa ở nơi thôn dã mà không phải mưu cầu tranh đoạt.
Điển tích: Rượu đến cội cây.
Biểu hiện thế đứng từ bên ngoài, coi thường danh lợi.
Khẳng định lối sống mà mình đã chủ động lựa chọn: giữ cốt cách thanh cao, đứng ngoài vòng cám dỗ của vinh hoa phú quý.
4. Hai câu kết
Bài thơ như là lời tâm sự thâm trầm, sâu sắc, khẳng định quan niệm sống nhàn là hòa hợp với tự nhiên, giữ cốt cách thanh cao, vượt lên trên danh lợi.
Ghi nhớ
III. TỔNG KẾT
Khẳng định quan niệm sống Nhàn hòa hợp với tự nhiên và giữ được cốt cách thanh cao, thoát khỏi vòng danh lợi.
Nội dung
Sử dụng phép đối, điển cố. Ngôn từ mộc
mạc, tự nhiên giàu chất triết lí.
Nghệ thuật
BÀI TẬP CỦNG CỐ
Dụng cụ nào không được nói đến trong bài thơ Nhàn?

Mai B. Cày
C. Cuốc D. Cần câu
B
Số từ Một trong câu thơ đầu nói lên điều gì?

Đời sống nghèo nàn của tác giả.
Nhà thơ đã chuẩn bị sẵn sàng cho cuộc sống lao động ở thôn quê.
C. Cả hai ý trên đều đúng.
BÀI TẬP CỦNG CỐ
B
BÀI TẬP CỦNG CỐ
Trong cuộc sống hối hả thời kinh tế thị trường hiện nay, chúng ta có thể học tập được điều gì ở quan niệm nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm?