Chào mừng thầy cô giáo và các em học sinh về dự giờ tiết học!
Trường: THCS Quang Trung
Giáo viên: Nguyễn Thị Ánh Nguyệt
KIỂM TRA BÀI CŨ
? Đọc thuộc lòng và nêu nội dung, nghệ thuật của hai bài ca dao về tình cảm gia đình đã học.
? Tìm thêm hai ví dụ khác có nội dung tương tự.
…Quê hương là gì hả mẹ
Mà cô giáo dạy phải yêu?
Quê hương là gì hả mẹ
Mà ai đi xa cũng nhớ nhiều?...
( Đỗ Trung Quân- Quê hương)
Tiết 10:
NHỮNG CÂU HÁT
VỀ TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG, ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI
Tiết 10: NHỮNG CÂU HÁT
VỀ TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG, ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI
Tiết trước các em đã được
học ca dao, dân ca, những
câu hát về chủ đề gì?
Tình yêu quê hương, đất nước, con người là một trong những chủ đề góp phần thể hiện đời sống tâm hồn, tình cảm của người Việt Nam...
I. Tìm hiểu chung
Văn bản thuộc thể loại gì?
- Thể loại: ca dao - dân ca
Văn bản được viết theo
thể thơ gì?
- Thể thơ: lục bát, lục bát biến thể.
Phương thức biểu đạt?
- PTBĐ: biểu cảm
II. Đọc- hiểu văn bản
CÁCH ĐỌC
– Đọc lưu loát, trôi chảy các bài ca dao ( thể lục bát).
– Diễn cảm với giọng tâm tình nhẹ nhàng...
- Ở đâu năm cửa nàng ơi
Sông nào sáu khúc nước chảy xuôi một dòng?
Sông nào bên đục, bên trong?
Núi nào thắt cổ bồng mà có thánh sinh?
Đền nào thiêng nhất xứ Thanh
Ở đâu mà lại có thành tiên xây?
…
- Thành Hà Nội năm cửa chàng ơi
Sông Lục Đầu sáu khúc nước chảy xuôi một dòng.
Nước sông Thương bên đục bên trong,
Núi Đức Thánh Tản thắt cổ bồng lại có thánh sinh.
Đền Sòng thiêng nhất xứ Thanh
Ở trên tỉnh Lạng có thành tiên xây.
Tiết 10: NHỮNG CÂU HÁT
VỀ TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG, ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI
Bài 1:
Theo em, bài ca dao 1
có thể chia làm
mấy phần?
- Bài ca dao có 2 phần.
Phần 1 là lời của ai?
Phần 2 là lời của ai?
+ Phần 1: câu hỏi của chàng trai
+ Phần 2: lời đáp của cô gái
Bài ca dao được viết theo
hình thức gì?
- Hình thức đố đáp
II. Đọc- hiểu văn bản
Vũ Hải
8
HỎI
ĐÁP
Ở đâu năm cửa
Tiết 10: NHỮNG CÂU HÁT
VỀ TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG, ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI
Ô QUAN CHƯỞNG XƯA

VÀ NAY
Long Thành bao quản nắng mưa
Cửa Ô Quan Chưởng bây giờ còn đây.
( Ca dao )
Vũ Hải
HỎI
ĐÁP
Ở đâu năm cửa
Sông nào sáu khúc
Tiết 10: NHỮNG CÂU HÁT
VỀ TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG, ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI
SÔNG LỤC ĐẦU
Vũ Hải
Vũ Hải
Hỏi
Đáp
Ở đâu năm cửa
Sông nào sáu khúc
Sông nào bên đục, bên trong
Núi nào thắt cổ bồng
Tiết 10: NHỮNG CÂU HÁT
VỀ TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG, ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI
SÔNG THƯƠNG
BÊN ĐỤC BÊN TRONG
NÚI ĐỨC THÁNH TẢN
ĐỀN THỜ ĐỨC THÁNH TẢN
Vũ Hải
Vũ Hải
HỎI
ĐÁP
Ở đâu năm cửa
Sông nào sáu khúc
Sông nào bên đục, bên trong
Núi nào thắt cổ bồng
Đền nào thiêng nhất.. Thanh
Tiết 10: NHỮNG CÂU HÁT
VỀ TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG, ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI
Vũ Hải
ĐỀN SÒNG – Nơi thờ Liễu Hạnh công chúa
Vũ Hải
Vũ Hải
Vũ Hải
HỎI
ĐÁP
Ở đâu năm cửa
Sông nào sáu khúc
Sông nào bên đục, bên trong
Núi nào thắt cổ bồng
Đền nào thiêng nhất.. Thanh
Ở đâu…có thành tiên xây
Tiết 10: NHỮNG CÂU HÁT
VỀ TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG, ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI
LẠNG SƠN
Vũ Hải
THÀNH LẠNG SƠN
Vũ Hải
Thảo luận nhóm
? Nội dung của lời hát đối là gì? Theo bạn, có điều gì thú vị trong cách hỏi của chàng trai?
Chàng trai và cô gái dùng những địa danh và đặc điểm từng địa danh để hỏi đáp.
Vì đây là thể loại hát đố, một hình thức để trai gái thử tài nhau. Các địa danh trong bài đều là những địa danh có đặc điểm lịch sử văn hóa nổi bật.
HỎI
ĐÁP
Rất hóm hỉnh, bí hiểm. Chàng trai đã chọn được nét tiêu biểu của từng địa danh để hỏi
Rất sắc sảo, những nét đẹp riêng về thành quách, đền đài, sông núi của mỗi miền quê đều được “nàng” thông tỏ
Tiết 10: NHỮNG CÂU HÁT
VỀ TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG, ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI
Bài 1:
Qua phần hỏi, ta thấy chàng trai là
một người như thế nào?
Qua phần đáp, cô gái đã thể hiện mình là
một người như thế nào?
Qua phần đối đáp, cô gái và chàng trai
đều thể hiện một tình cảm chung, đó là gì?
=> Cả cô gái và chàng trai đều có niềm tự hào và tình yêu tha thiết đối với quê hương, đất nước; thể hiện sự hiểu biết về kiến thức địa lí, lịch sử bằng hình thức đố đáp.
“Đây là thể loại đối đáp thường gặp trong ca dao trữ tình giao duyên cổ truyền Việt Nam. Có lời hỏi của bên nam (nữ) và lời đáp của bên nữ (nam) xoay quanh một chủ đề về sản vật hoặc về cảnh giàu đẹp của quê hương, đất nước. Mối quan hệ giữa người hỏi và người đáp có khi lạ, khi quen nhưng cả hai bên đều lịch sự, tế nhị, duyên dáng và đều thông minh khi hỏi cũng như khi trả lời.”
“Hát đối đáp thường mang hình thức hát đố: Một bên là câu đố - lời thách đố ; một bên là lời đáp, lời giải. Hình thức vui chơi, ca hát lý thú này thường diễn ra có khi giữa buổi trồng khoai, gặt lúa, có khi lại trong đêm trăng sáng, bên cổng làng, dưới gốc đa già, trai xóm trên với gái xóm dưới, râm ran, ríu rít, không dứt tiếng hát, tiếng cười. Đó là sinh hoạt văn hóa tinh thần độc đáo của cư dân người Việt.”
- Em đố anh : Sông nào là sông sâu nhất ?
Núi nào là núi cao nhất nước ta ?
Anh mà giảng được cho ra
Thì em kết nghĩa giao hòa cùng anh.

Tìm những bài ca dao đối đáp tương tự
- Em hỏi thì anh xin trả lời :
Sâu nhất là sông Bạch Đằng
Ba lần giặc đến, ba lần giặc tan
Cao nhất là núi Lam Sơn
Có ông Lê Lợi trong ngàn bước ra
Anh đà giảng được cho ra
Em mau kết nghĩa giao hòa cùng anh.
Tiết 10: NHỮNG CÂU HÁT
VỀ TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG, ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI
Bài 4:
Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng, mênh mông bát ngát,
Đứng bên tê đồng, ngó bên ni đồng, bát ngát mênh mông.
Thân em như chẽn lúa đòng đòng,
Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai.
II. Đọc- hiểu văn bản
4. Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng, mênh mông bát ngát,
Đứng bên tê đồng, ngó bên ni đồng, bát ngát mênh mông.
=> Đứng ở phía nào nhìn, ngắm cũng thấy cánh đồng bát ngát mênh mông. Làm tăng thêm sự rộng lớn ngút ngàn của cánh đồng.Thể hiện sự sống căng tràn, tốt tươi của cánh đồng đang thì con gái.
? Những nét đặc biệt ấy
có tác dụng, ý nghĩa gì?
Hai dòng thơ đầu bài 4 có
những gì đặc biệt về từ ngữ?
"ni","tê" là tiếng
của miền nào?Có
nghĩa gì?
Hai dòng thơ đầu có cấu trúc đặc biệt về từ ngữ:Dòng thơ 12 tiếng thay vì 6 tiếng và 8 tiếng (lục, bát) mà chúng ta vẫn thường gặp ở các bài ca dao khác.
Tác giả sử dụng biện
pháp nghệ thuật gì trong
hai câu ca dao?
+ Đứng bên ni đồng – Đứng bên tê đồng  Điệp từ và đối.
+ Mênh mông bát ngát – Bát ngát mênh mông  Đảo từ ngữ và điệp từ.
- Sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật: đối xứng, điệp từ, đảo từ ngữ, từ láy.
Thân em như chẽn lúa đòng đòng,
Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai.
Hai câu cuối được
sử dụng biện pháp nghệ
thuật gì? Tác dụng?
Phép so sánh kết hợp từ láy: hình dung ra cô gái như chẽn lúa đòng đòng trong buổi sáng mai vừa thể hiện sự trẻ trung đầy sức sống và sự tinh khôi thanh khiết, lại vừa rất duyên dáng mảnh mai của người con gái.
- Sự hài hòa giữa con người và cảnh vật một cách tuyệt đẹp, cánh đồng trù phú mênh mông, lòng người phơi phới rạo rực.
Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng, mênh mông bát ngát,
Đứng bên tê đồng, ngó bên ni đồng, bát ngát mênh mông.
Thân em như chẽn lúa đòng đòng,
Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai.

Bài 4 là lời của ai?
Người ấy muốn biểu hiện
tình cảm gì?

=> Đây có lẽ là lời của người con gái; đi thăm đồng một buổi sáng mai, vừa ngắm nhìn cánh đồng tươi đẹp mênh mông vừa nghĩ tới mình với niềm vui rạo rực của tuổi thanh xuân.
Nhưng cũng có một số ý kiến cho rằng đây là lời của chàng trai, chàng trai đang nói về cánh đồng và cô gái đẹp trẻ trung đầy sức sống.
Ý kiến này cũng có cơ sở song chưa thật hợp lý lắm. Bởi vì cụm từ “Thân em như” thường là dùng để người con gái tự nói về mình.
Ví dụ như: - Thân em như tấm lụa đào.
- Thân em như miếng cau khô.
- Thân em như hạt mưa sa.


Em có biết cách hiểu nào
khác về bài ca này và có đồng
ý với cách hiểu ấy không?
Vì sao?


Bức tranh hoàn chỉnh về vẻ đẹp của người con gái trên cánh đồng lúa quê hương mênh mông bát ngát. Bài ca dao thể hiện tình yêu, lòng tự hào, ý tình kết bạn tinh tế và sâu sắc.

Tiết 10: NHỮNG CÂU HÁT
VỀ TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG, ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Sử dụng kết cấu lời hỏi đáp, lời chào mời, lời nhắn gửi..., thường gợi nhiều hơn tả.
- Có giọng điệu tha thiết, tự hào.
- Cấu tứ đa dạng, độc đáo.
- Sử dụng thể thơ lục bát và lục bát biến thể...
2. Ý nghĩa
Ca dao bồi đắp thêm tình cảm cao đẹp của con người đối với quê hương đất nước.
* Ghi nhớ: SGK/40.
Vũ Hải
Sai
hay
Đúng
Vũ Hải
Sai
hay
Đúng
Vũ Hải
Sai
hay
Đúng
Vũ Hải
Sai
hay
Đúng
Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người thường gợi nhiều hơn tả, hay nhắc đến tên núi, tên sông, tên vùng đất với những nét đặc sắc về hình thể, cảnh trí, lịch sử, văn hóa của từng địa danh. Đằng sau những câu hỏi, lời đáp, lời mời, lời nhắn gửi và các bức tranh phong cảnh là tình yêu chân chất, tinh tế và lòng tự hào đối với con người và quê hương, đất nước.
Học thuộc các bài ca dao đã học.

2.Sưu tầm các bài ca dao cùng hệ thống.
3.Soạn bài Ca dao về quê hương đất nước
DẶN DÒ
Sưu tầm một số bài ca dao khác có
nội dung tương tự.
Soạn bài : Từ láy
Xem và trả lời các câu hỏi SGK/41 44
XIN CHÀO TẠM BIỆT