Trường THCS Trường Sa
Chào mừng các em đến với lớp học trực tuyến
Giáo viên: Nguyễn Thị Hằng Thu
KIỂM TRA BÀI CŨ.
1. Thế nào là nói quá? Nêu tác dụng của nói quá?
2. Trong các câu sau câu nào có sử dụng biện pháp tu từ nói quá?
a. Lớp em chú ý nghe cô giảng bài.
b. Bao giờ cây cải làm đình
Gỗ lim thái nghém thì mình lấy ta.
c. Bài văn của bạn viết dỡ quá đi thôi!
d. Bài văn của bạn viết chưa được hay lắm!
ĐÁP ÁN:
Nói quá là biện pháp tư từ phóng đại, quy mô tính chất của sự sự vật, sự việc, hiện tượng được miêu tả để nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm.
Mở đầu
Em hãy liệt kê những câu ca dao tục ngữ về khuyên nhủ mọi người về cách nói năng đúng mực:
Những câu ca dao tục ngữ về khuyên nhủ mọi người về cách nói năng đúng mực:
- Chim khôn kêu tiếng rảnh rang
Người khôn nói tiếng dịu dàng dễ nghe
- Học ăn, học nói, học gói, học mở
- Lời nói chẳng mất tiền mua
Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau
Tuần 10,Tiết 41

NÓI GIẢM NÓI TRÁNH
Nói giảm nói tránh
Tiết 41:

I. Nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh :
a. Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi sẽ đi gặp cụ Các Mác, cụ Lê-nin và các vị cách mạng đàn anh khác, thì đồng bào cả nước, đồng chí trong đảng và bầu bạn khắp nơi điều khỏi cảm thấy đột ngột.
(Hồ Chí Minh, Di chúc)
b. Bác đã đi rồi sao, Bác ơi !
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời.
(Tố Hữu, Bác ơi)
c. Lượng con ông Độ đây mà....Rõ tội nghiệp, về đến nhà thì bố mẹ chẳng còn.
(Hồ Phương, Thư nhà)
1.Tìm hiểu ví dụ: Sgk/108,109
a)…đi gặp cụ Các Mác, cụ Lê-nin và các vị cách mạng đàn anh khác…
b) đi
c) chẳng còn
Dùng những từ ngữ có sắc thái giảm nhẹ để tránh gây cảm giác quá đau buồn, nặng nề, ghê sợ.
CÁI CHẾT
- Ví dụ 1:
Các từ in đậm màu đỏ trong
các đoạn trích có ý nghĩa gì?
Tại sao người nói (người viết)
lại dùng cách diễn đạt đó?
1. Bỗng lòe chớp đỏ
Thôi rồi Lượm ơi !
( Lượm – Tố Hữu )
2. Trước kia, khi bà chưa về với Thượng đế chí nhân bà cháu ta đã từng sung sướng biết bao !
( Cô bé bán diêm – An-đéc-xen )
3. Hôm sau lão Hạc sang nhà tôi. Vừa thấy tôi, lão báo ngay:
Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ !
( Lão Hạc – Nam cao )
Những câu trong thơ văn nói về cái chết có sử dụng cách
diễn đạt tránh sự thật phũ phàng, giảm sự đau xót như:
Ví dụ:

Tiết 41:

I. Nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh
1.Tìm hiểu ví dụ: Sgk/107,108
- Ví dụ 2:
VD2:
Phải bé lại lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một dịu êm vô cùng.
(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

bầu sữa
dùng cách diễn đạt tế nhị để tránh sự thô tục, thiếu lịch sự.
VD3:
a. Con dạo này lười lắm.
b.Con dạo này không được chăm chỉ cho lắm.
- Ví dụ 3:
Cách nói ở câu (b) tế nhị, nhẹ nhàng hơn và người nghe dễ tiếp thu hơn.
Nói giảm nói tránh
Tại sao trong câu văn tác giả lại dùng từ bầu sữa mà không dùng từ ngữ nào khác?
Em hãy so sánh hai cách nói sau đây, cách nói nào nhẹ nhàng, tế nhị hơn đối với người nghe?

Tiết 41:

I. Nói giảm nói tránh và tác
dụng của nói giảm nói tránh
1.Tìm hiểu v í dụ: Sgk/107,108
- Ví dụ 2:
bầu sữa
dùng cách diễn đạt tế nhị để tránh sự thô tục, thiếu lịch sự.
- Ví dụ 3:
Cách nói ở câu (b) tế nhị, nhẹ nhàng hơn và người nghe dễ tiếp thu hơn.
Em hiểu thế nào là nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh?
Nói giảm nói tránh
- Ví dụ 1:
a)…đi gặp cụ Các Mác, cụ Lê-nin và các vị cách mạng đàn anh khác…
b) đi
c) chẳng còn
CÁI CHẾT
Dùng những từ ngữ có sắc thái giảm nhẹ để tránh gây cảm giác quá đau buồn, nặng nề, ghê sợ.
2.Ghi nhớ:
-Khái niệm:Nói giảm nói tránh là một biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển.
-Tác dụng: Tránh gây cảm giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng nề,tránh thô tục thiếu lịch sự .
BÀI TẬP NHANH
Ông cụ chết rồi.
Viết lại những câu sau theo hướng nói giảm nói tránh
Cô ấy xấu thật!
Cậu còn kém lắm!
An không sống được lâu nữa đâu chị ạ!
Ông cụ chết rồi.
Cô ấy xấu thật!
Cậu còn kém lắm!
An không sống được lâu nữa đâu chị ạ!
Ông cụ đã từ trần rồi.
Cô ấy không được xinh lắm
Cậu cần cố gắng nhiều hơn nhé!
An bị nặng thế thì không được lâu nữa đâu chị ạ!
TÌNH HUỐNG 1
Trong một cuộc họp lớp kiểm điểm bạn Hải hay đi học muộn:
Lan nói: “Từ nay cậu không được đi học muộn nữa vì như vậy không những ảnh hưởng đến việc rèn luyện đạo đức của bản thân cậu mà còn ảnh hưởng đến phong trào thi đua của lớp.”
Bạn Trinh cho rằng Lan nói như vậy là quá gay gắt, chỉ nên nhắc nhở bạn Hải là : "Cậu nên đi học đúng giờ.”
Em đồng tình với ý kiến nào? Vì sao?
TÌNH HUỐNG 2
Tình cờ, em chứng kiến một vụ ăn trộm và được mời ra tòa làm chứng. Trong trường hợp này, em có nói giảm nói tránh không? Vì sao?
LƯU Ý
Những tình huống giao tiếp không nên sử dụng cách nói giảm nói tránh:
- Trường hợp cần thiết phải nói thẳng, nói đúng mức độ sự thật.
- Khi cần thông tin chính xác, trung thực trong văn bản hành chính, văn bản khoa học.
Tiết 41:

I. Nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh
1. Tìm hiểu v í dụ: sgk/107,108
2. Ghi nhớ: sgk/ 108
3. Các cách nói giảm nói tránh
Nói giảm nói tránh
NỐI ngữ liệu với cách nói giảm nói tránh tương ứng
Ông cụ chết rồi.
 Ông cụ đã từ trần rồi.
Cô ấy xấu thật!
 Cô ấy không được xinh lắm
Cậu còn kém lắm!  Cậu cần cố gắng nhiều hơn nhé!
An không sống được lâu nữa đâu chị ạ!  An bị nặng thế thì không được lâu nữa đâu chị ạ!
Nói trống (nói tỉnh lược)
Dùng từ đồng nghĩa
Nói vòng
Phủ định từ trái nghĩa
Cách 1
Cách
2
Cách
3
Cách
4
 Dùng Từ đồng nghĩa (Đặc biệt là T.H.Việt)
 Dùng cách nói Phủ định từ trái nghĩa
 Dùng cách nói vòng
Dùng cách Nói trống (Nói tỉnh lược)
BÀI TẬP NHANH
Cho biết những câu sau viết theo cách nói giảm nói tránh nào?
Bạn cần phải chăm học hơn.
Ông ấy chỉ nay mai thôi.
Ông cụ đã qui tiên rồi.
Bài thơ của anh chưa được hay lắm.
Bạn cần phải chăm học hơn.
Ông ấy chỉ nay mai thôi.
Ông cụ đã qui tiên rồi.
Bài thơ của anh chưa được hay lắm.
Dùng cách nói vòng
Dùng cách nói trống (tỉnh lược)
Dùng từ đồng nghĩa
Dùng cách nói phủ định từ trái nghĩa
Tiết 41:

I. Nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh
1. Tìm hiểu v í dụ: sgk/107,108
2. Ghi nhớ: sgk/ 108
3. Các cách nói giảm nói tránh
- Dùng các từ ngữ đồng nghĩa đặc biệt là từ Hán - Việt.
- Dùng cách nói phủ định từ ngữ trái nghĩa.
- Dùng cách nói vòng.
- Dùng cách nói trống (tỉnh lược).




Nói giảm nói tránh
Hãy quan sát tranh minh hoạ trên màn hình và dùng phép nói giảm nói tránh để diễn đạt lại các câu trong những tình huống sau và cho biết ở mỗi tình huống đó, em đã sử dụng cách nói giảm nói tránh nào?
Anh cút ra khỏi nhà tôi ngay!
Anh không nên ở đây nữa!
TÌNH HuỐNG 1
NÓI GIẢM NÓI TRÁNH BẰNG CÁCH NÓI PHỦ ĐỊNH TỪ TRÁI NGHĨA
Bệnh tình con ông nặng lắm chắc sắp chết rồi!
Bệnh tình con ông chắc chẳng còn được bao lâu nữa.
TÌNH HUỐNG 2.
Nói giảm nói tránh bằng cách nói trống (tỉnh lược).
Nói giảm nói tránh bằng cách dùng từ Hán Việt đồng nghĩa
Những đứa trẻ này bố mẹ chết hết rồi, thật đáng thương
Những đứa trẻ mồ côi này thật đáng thương
Cấm trẻ con vào đó
Các cháu vào đó rất nguy hiểm, dễ bị tai nạn
Nói giảm nói tránh bằng cách nói vòng
Nói giảm nói tránh bằng cách phủ định từ trái nghĩa
Giọng hát của bạn chua loét.
Giọng hát của bạn chưa được ngọt ngào lắm.
Bác sỹ pháp y đang mổ xác chết.
Bác sỹ pháp y đang phẫu thuật tử thi.
Nói giảm nói tránh bằng cách dùng từ Hán Việt đồng nghĩa
Con Rùa nó bò lật ngửa cũng còn nhanh hơn cậu đó.
Cậu chạy nhanh hơn chút nữa là được rồi.
Nói giảm nói tránh bằng cách nói vòng
II.LUYỆN TẬP


1.Bài tập:1(SGK):
a / Khuya rồi, mời bà..........................
b / Cha mẹ em..........................từ ngày em còn rất bé, em về ở với bà ngoại.
c / Đây là lớp học cho trẻ em.....................
d / Mẹ đã ..................rồi, nên chú ý giữ gìn sức khoẻ.
e / Cha nó mất, mẹ nó......................, nên chú nó rất thương nó.
đi nghỉ
chia tay nhau
khiếm thị
có tuổi
đi bước nữa
Tiết 41: Nói giảm nói tránh
Điền các từ ngữ nói giảm nói tránh sau đây vào chỗ trống: đi nghỉ, khiếm thị, chia tay nhau, có tuổi, đi bước nữa.
a1/ /Anh phải hoà nhã vớí bạn bè!
c1/Xin đừng hút thuốc trong phòng học!
c2/Cấm hút thuốc trong phòng học!
a2/ Anh nên hoà nhã với bạn bè!
2. Bài tập2(SGK):
Trong mỗi cặp câu dưới đây, câu nào có sử dụng cách nói giảm nói tránh?
Tiết 41: Nói giảm nói tránh


1. Các chiến sĩ đã chết để bảo vệ quê hương.
2. Kiến thức toán của em còn yếu.
3. Bác sĩ pháp y đang mổ xác chết.
Các chiến sĩ đã hy sinh để bảo vệ quê hương.
Kiến thức toán của em còn chưa tốt, cần cố gắng hơn.
.
Bác sĩ pháp y đang phẫu thuật tử thi.
BT Thêm: Hãy chuyển các cách diễn đạt sau đây thành cách diễn đạt có sử dụng cách nói giảm nói tránh?

Câu nói sau có vận dụng biện pháp nói giảm nói tránh không?
“Con Rùa nó bò lật ngửa cũng còn nhanh hơn cậu đó.”
Đố vui có thưởng
ĐÁP ÁN:
- Câu nói trên không có sử dụng biện pháp nói giảm nói tránh (thiếu lịch sự khi giao tiếp, xem thường bạn, coi bạn như con rùa chậm chạp).
.
Tìm từ ngữ thể hiện biện pháp tu từ nói giảm nói tránh trong câu thơ sau?
Đã ngừng đập, một trái tim
Đã ngừng đập, một cánh chim đại bàng.
(Thu Bồn)
ĐÁP ÁN:
“Ngừng đập”
CÂU HỎI
ĐÁP ÁN:
+ Có 4 cách
- Dùng từ đồng nghĩa
- Dùng cách nói vòng
- Dùng cách nói trống ( tỉnh lược)
- Dùng cách nói phủ định từ trái nghĩa
CÂU HỎI

- Có mấy cách nói giảm nói tránh? Nêu rõ các cách?
Hoạt động 4: Vận dụng

Viết một đoạn văn (từ 5 đến 7 câu) về chủ đề tự chọn trong đó có sử dụng biện pháp tu từ nói giảm, nói tránh.
Đoạn văn tham khảo
Đất nước ta trải qua hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước. Đó là truyền thống từ xa xưa đã có. Trải qua biết bao thăng trầm lịch sử mới có ngày hôm nay."Độc lập-Tự do", hai từ ấy thật thiêng liêng quá, có lẽ rằng không ai có thể biết được cái giá phải trả cho nó lớn như thế nào. Biết bao thế hệ, lớp lớp lên đường nhập ngũ để rồi chiến đấu và hy sinh. Các anh đã ngã xuống vì tự do hòa bình của dân tộc.
THÔNG ĐIỆP CUỘC SỐNG
Nhiệm vụ: Xây dựng + Diễn đoạn hội thoại ngắn, có sử dụng phép nói giảm nói tránh  Thông điệp
Lễ phép với người lớn tuổi
Hướng dẫn về nhà
* Đối với bài cũ
- Học thuộc phần ghi nhớ
- Hoàn thành bài tập còn lại.
- Sưu tầm các đoạn văn, bài thơ có sử dụng biện pháp nói giảm nói tránh.
- Vẽ sơ đồ tư duy chủ đề các biện pháp tu từ: Nói giảm nói tránh.*
Hướng dẫn chuẩn bị cho bài sau:
Luyện nói kể chuyện theo ngôi kể kết hợp với miêu tả và biểu cảm.