Môn: Ngữ văn 8
Giáo viên: Trần Thị Ngọc Loan

KIỂM TRA MIỆNG:

?Thế nào là nói quá?Nêu tác dụng của nói quá? Cho ví dụ minh họa?

TUẦN :13-TIẾT :50

NÓI GIẢM NÓI TRÁNH


I. Nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh:

1. Ví dụ 1: (SGK/107-108)

b. Bác đã đi rồi sao, Bác ơi !
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời.
(Tố Hữu, Bác ơi!)
c. Lượng con ông Độ đây mà... Rõ tội nghiệp, về đến nhà thì bố mẹ chẳng còn.
(Hồ Phương, Thư nhà)

a. Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi sẽ đi gặp cụ Các -mác, cụ Lê-nin và các vị cách mạng đàn anh khác, thì đồng bào cả nước, đồng chí trong Đảng và bầu bạn khắp nơi đều khỏi cảm thấy đột ngột.
(Hồ Chí Minh, Di chúc)


a. …đi gặp các cụ Các-các, Lê- nin và các vị cách mạng đàn anh khác.
b. …đi
c. …chẳng còn
Đều nói về cái chết
 Giảm nhẹ, tránh gây cảm giác quá đau buồn.
2. Ví dụ 2:
“Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng.”
(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

=>Dùng cách diễn đạt tế nhị (theo lối hoán dụ) để tránh sự thô tục, thiếu lịch sự.
a. Con dạo này lười lắm.
b. Con dạo này không được chăm chỉ lắm.
3.Ví dụ 3:
(a) Cách nói thẳng, nghe có vẻ nặng nề, căng thẳng.
(b) Cách nói tế nhị, nhẹ nhàng.
Nói giảm nói tránh là biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển, tránh gây cảm giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng nề; tránh thô tục, thiếu lịch sự.
Nói giảm = uyển ngữ
Nói tránh = khinh ngữ ,nhã ngữ
*Ghi nhớ (sgk/108)

- Ngày mồng một đầu năm hiện lên thi thể em bé ngồi giữa những bao diêm…
(trích Cô bé bán diêm, An- đéc-xen)


- Thi thể= xác chết
=>Tránh gây cảm giác ghê sợ, hàm ý xót xa, thương cảm với số phận của cô bé bán diêm trước sự lạnh lùng ,vô cảm của người đời.


Cách B:

Cách A:

Bài văn này bạn phân tích chưa được hay lắm.

Bài văn này bạn phân tích dở quá.

2. Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ! (Lão Hạc, Nam Cao)



2. Cậu Vàng bị giết rồi ông giáo ạ!
3. Anh cần phải cố gắng hơn nữa.
3. Anh còn kém lắm.
4. Lão làm bộ đấy! Thật ra lão chỉ tâm ngẩm thế nhưng cũng ra phết chứ chẳng vừa đâu. (Lão Hạc, Nam Cao)
4. Lão làm bộ đấy! Thật ra lão chỉ tâm ngẩm thế nhưng cũng tham ra phết chứ chẳng vừa đâu.
Trong hai cách diễn đạt sau, cách nào có sử dụng biện pháp tu từ nói giảm nói tránh:


Cách B:

Cách A:

Bài thơ này chưa được hay lắm.

Bài thơ này dở quá.

2. Ông cụ đã từ trần lúc 8 giờ sáng.



2. Ông cụ đã chết lúc 8 giờ sáng.
3. Anh cần phải cố gắng hơn nữa.
4. Lão làm bộ đấy! Thật ra lão chỉ tâm ngẩm thế nhưng cũng ra phết chứ chẳng vừa đâu.
4. Lão làm bộ đấy! Thật ra lão chỉ tâm ngẩm thế nhưng cũng tham ra phết chứ chẳng vừa đâu.
Trong hai cách diễn đạt sau, cách diễn đạt nào có sử dụng biện pháp tu từ nói giảm nói tránh:

=>Dùng từ đồng nghĩa
=> Dùng cách nói vòng
=> Dùng cách nói trống (tỉnh lược)
3. Anh còn kém lắm.
Tình huống 1
* Trong một cuộc họp lớp kiểm điểm bạn Hải hay đi học muộn, bạn Lan nói: “Từ nay cậu không được đi học muộn nữa vì như vậy không những ảnh hưởng đến việc rèn luyện đạo đức của bản thân cậu mà còn ảnh hưởng đến phong trào thi đua của lớp”. Bạn Trinh cho rằng Lan nói như vậy là quá gay gắt, chỉ nên nhắc nhở bạn Hải: “Cậu nên đi học đúng giờ ”. Em đồng tình với ý kiến nào? Vì sao?
=>Đồng tình ý kiến bạn Lan. Vì phê bình thẳng thắn như vậy sẽ giúp bạn nghiêm túc sửa sai.
Tình huống 2
An và Thành gây gổ đánh nhau trong giờ ra chơi . Em là người được chứng kiến sự việc đó. Khi thấy thầy cô gọi hai bạn lên giải quyết và hỏi em sự việc diễn ra như thế nào?
Trong trường hợp này em có sử dụng biện pháp nói giảm nói tránh không? Vì sao?
=> Không nói giảm nói tránh như vậy sẽ rất bất lợi vì không có thông tin chính xác để điều tra.
Các trường hợp không nên sử dụng nói giảm nói tránh.
Khi cần phê bình nghiêm khắc, phải nói thẳng, nói đúng sự thật.
Khi cần thông tin khách quan, chính xác, trung thực (biên bản, báo cáo).
*Lưu ý:
II. Luyện tập

Bài tập 1: Điền các từ ngữ nói giảm nói tránh sau đây vào chỗ trống: đi nghỉ, khiếm thị, chia tay nhau, có tuổi, đi bước nữa.
a. Khuya rồi, mời bà..............
đi nghỉ.
b. Cha mẹ em........................từ ngày em còn rất bé, em về ở với bà ngoại.
chia tay nhau
c. Đây là lớp học cho trẻ em..............
khiếm thị.
d. Mẹ đã .......... rồi, nên chú ý giữ gìn sức khoẻ.
có tuổi
e.Cha nó mất, mẹ nó......................, nên chú nó rất thương nó.
đi bước nữa
Bài tập 2: Trong mỗi cặp câu dưới đây, câu nào có sử dụng cách nói giảm nói tránh?
a1. Anh phải hoà nhã với bạn bè!
a2. Anh nên hoà nhã với bạn bè!
b1. Anh ra khỏi phòng tôi ngay!
b2. Anh không nên ở đây nữa!
c1. Xin đừng hút thuốc trong phòng học!
c2. Cấm hút thuốc trong phòng học!
d1. Nó nói như thế là thiếu thiện chí.
d2. Nó nói như thế là ác ý.
e1. Hôm qua em hỗn với anh, em xin anh thứ lỗi.
e2. Hôm qua em có lỗi với anh, em xin anh thứ lỗi.
BÀI TẬP BỔ SUNG
a. Đây là ngôi trường của những trẻ em tàn tật.
b. Các chiến sĩ đã chết để bảo vệ quê hương.
c. Kiến thức toán của em còn kém lắm!
d. Bác sỹ pháp y đang mổ xác chết.
Đây là ngôi trường của những trẻ em khuyết tật.
Các chiến sĩ đã hi sinh để bảo vệ quê hương.
Kiến thức toán của em còn chưa tốt, cần cố gắng hơn.
.
Bác sỹ pháp y đang phẫu thuật tử thi.
Hãy chuyển các cách diễn đạt sau đây thành cách diễn đạt có sử dụng nói giảm nói tránh?
TỔNG KẾT

Hãy quan sát tranh minh họa trên màn hình và dùng cách nói giảm nói tránh để diễn đạt lại các câu trong những tình huống sau và cho biết ở mỗi tình huống đó, em đã sử dụng cách nói giảm nói tránh nào?
Anh cút ra khỏi đây ngay!
Anh không nên ở đây nữa!
TÌNH HuỐNG 1 .
Nói giảm nói tránh bằng cách phủ định từ ngữ trái nghĩa
Những đứa trẻ này bố mẹ chết hết rồi, thật đáng thương!
Những đứa trẻ mồ côi này thật đáng thương!
Nói giảm nói tránh bằng cách dùng từ đồng nghĩa
Bệnh tình ông ấy nặng lắm chắc sắp chết rồi!
Tình trạng của ông ấy chắc chẳng còn được bao lâu nữa.
TÌNH HUỐNG 4
Nói giảm nói tránh bằng cách nói trống.
*Đối với bài học tiết này:
- Học thuộc ghi nhớ (SGK).
Hoàn thiện các bài tập.
- Viết một đoạn hội thoại có sử dụng nói giảm nói tránh.
- Sưu tầm một số câu thơ, câu văn có sử dụng phép nói giảm nói tránh.
*Đối với bài học tiết sau:
-Chuản bị bài “Luyện nói văn tự sự kết hợp miêu tả biểu cảm ”
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC