10

CHÀO MỪNG CÁC
THẦY CÔ GIÁO VỀ DỰ
GIỜ THĂM LỚP 8B

10

Tiết 39:

NÓI GIẢM NÓI TRÁNH

I- Nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh

VD1:

Những từ ngữ in đậm trong các đoạn trích sau đây có nghĩa
gì? Tại sao người viết, người nói lại dùng cách diễn đạt đó?
- Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi sẽ đi gặp cụ
Các Mác, Cụ Lê-nin và các vị cách mạng đàn anh khác, thì
đồng bào cả nước, đồng chí trong Đảng và bầu bạn khắp nơi đều
khỏi cảm thấy đột ngột.
(Hồ Chí Minh, Di chúc)
- Bác đã đi rồi sao, Bác ơi !
Mù thu đang đẹp, nắng xanh trời.
(Tố Hữu, Bác ơi!)
-Lượng con ông Độ đây mà… Rõ tội nghiệp, về đến nhà thì bố mẹ
chẳng còn.
(Hồ Phương, Thư nhà)

I- Nói giảm nói tránh và tác dụng của nói giảm nói tránh
VD 2: Vì sao trong câu văn sau đây, tác giả dùng từ bầu sữa mà không dùng các từ ngữ
khác cùng nghĩa ?
Phải bé lại lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ, để
bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người
mẹ có một dịu êm vô cùng. (Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

VD 3: So sánh hai cách nói sau đây, cho biết cách nói nào nhẹ nhàng tế nhị hơn đối với người
nghe.
- Con dạo này lười lắm.
- Con dạo này không được chăm chỉ lắm.

VD 4: Vì sao trong câu văn sau đây, tác giả dùng từ thi thể mà không dùng một từ ngữ khác
cùng nghĩa ?
- Ngày mồng một đầu năm hiện lên trên thi thể em bé ngồi giữa những bao diêm trong đó
có một bao đã đốt hết nhẵn.
(Cô bé bán diêm, An-đéc-xen)

VD 1:
a. Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng
khi tôi sẽ đi gặp cụ Các Mác, cụ Lênin và các vị cách mạng đàn anh
khác, thì đồng bào cả nước, đồng chí
trong Đảng và bầu bạn khắp nơi điều
khỏi cảm thấy đột ngột.
(Hồ Chí Minh, Di chúc)
b. Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời
(Tố Hữu, Bác ơi)
c. Lượng con ông Độ đây mà....Rõ tội
nghiệp, về đến nhà thì bố mẹ chẳng còn
(Hồ Phương, Thư nhà)

Đều
n ói
về c
ái
chết

Tránh gây
cảm giác quá
đau buồn

* Thằng bé chạy mất từ năm ngoái .
* Các cụ đã khuất núi cả rồi.
* Hai bà cháu đã về chầu thượng đế.
(An-đéc-xen)
*

Bác Dương thôi đã thôi rồi

Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta
(Nguyễn Khuyến)
*

Đã ngừng đập, một trái tim .
Đã ngừng đập ,một cánh chim đại bàng.
(Thu Bồn)

* Bỗng lòe chớp đỏ
Thôi rồi , Lượm ơi !
(Tố Hữu)

VD 2: Phải bé lại lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay
người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một dịu
êm vô cùng. Bầu sữa: bộ phận cho em bé bú => Tránh gây cảm giác thô tục, thiếu lịch sự.
Trong trường hợp này còn thể hiện tình cảm thân thương trìu mến của bé Hồng đối với mẹ




VD 3: - Con dạo này lười lắm.
- Con dạo này không được chăm chỉ lắm.

=> Con dạo này không được chăm chỉ lắm là cách nói nhẹ nhàng, tế nhị hơn.
hơn

VD 4: - Ngày mồng một đầu năm hiện lên trên thi thể em bé ngồi giữa những bao diêm trong đó có một
bao đã đốt hết nhẵn.
(Cô bé bán diêm, An-đéc-xen)

Thi thể : xác chết
=> Tránh gây cảm giác ghê sợ.

VD 1:a. Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi sẽ đi
gặp cụ Các Mác, cụ Lê-nin và các vị cách mạng đàn anh
Tránh gây
khác,thì đồng bào …….điều khỏi cảm thấy đột ngột.
cảm giác quá
b. Bác đã đi rồi sao, Bác ơi! …
đau buồn
c. ….Rõ tội nghiệp, về đến nhà thì bố mẹ chẳng còn
VD 2: Phải bé lại lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay
người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một dịu êm
vô cùng. => Tránh gây cảm giác thô tục, thiếu lịch sự.


VD 3: - Con dạo này lười lắm.
- Con dạo này không được chăm chỉ lắm.

=> Con dạo này không được chăm chỉ lắm là cách nói nhẹ nhàng, tế nhị hơn.
hơn

VD 4: - Ngày mồng một đầu năm hiện lên trên thi thể em bé ngồi giữa
những bao diêm trong đó có một bao đã đốt hết nhẵn.

=> Tránh gây cảm giác ghê sợ.

So sánh sự khác nhau của hai biện pháp tu từ nói quá
và nói giảm nói tránh.
NÓI QUÁ

NÓI GIẢM NÓI TRÁNH

Biện pháp tu từ - Biện pháp tu từ diễn
phóng đại quy mô, đạt tế nhị, uyển
tính chất của sự vật, chuyển.
sự việc .
-

- Tránh gây cảm giác
- Nhấn mạnh, gây ấn quá đau buồn, ghê sợ,
tượng, tăng giá trị nặng nề; tránh thô tục,
biểu đạt
thiếu lịch sự

Thảo luận nhóm bàn ( 2 phút)
Hãy chỉ ra và nêu tác dụng của cách nói giảm nói
tránh trong đoạn trích sau:
a. Hôm sau, lão Hạc sang nhà tôi. Vừa thấy tôi, lão
bảo ngay:
- Cậu Vàng đi đời rồi ông Giáo ạ!
b. Lão làm bộ đấy! Thật ra thì lão chỉ tâm
ngẩm thế ,nhưng cũng ra phết chứ chả vừa
đâu: lão vừa xin tôi một ít bả chó…
(Nam Cao, Lão Hạc)

CËu Vµng
bị giết

Gây cảm giác
ghê sợ
với người
nghe.

Nói giảm nói tránh

Không gây
cảm giác
ghê sợ
với người
nghe.

đi đời

Hàm ý xót
xa, luyến tiếc
và đượm
chút
mỉa mai...

Lão Hạc
gian ra phết
Gây cảm giác
Nặng nề,
khó chịu
với người
nghe.

Nói giảm nói tránh

Không gây
cảm giác
ghê sợ
với người
nghe.

ra phết
Thể hiện
thái độ
nhã nhặn ,
lịch sự
,tôn trọng
người nghe.

Trong hai cách diễn đạt sau, cách nào có sử
dụng biện pháp tu từ nói giảm nói tránh:
Cách B:

Cách A:
1.

Bài văn này bạn phân
tích dở quá.

2. Cậu Vàng bị giết rồi ông
giáo ạ!

. Anh còn kém lắm.
4. Lão làm bộ đấy! Thật ra
lão chỉ tâm ngẩm thế nhưng
cũng tham ra phết chứ
chẳng vừa đâu.

1.

Bài văn này bạn phân tích chưa
được hay lắm.

2. Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ!
(Lão Hạc, Nam Cao)
3. Anh cần phải cố gắng hơn nữa.
4. Lão làm bộ đấy! Thật ra lão chỉ tâm
ngẩm thế nhưng cũng ra phết chứ
chẳng vừa đâu.
(Lão Hạc, Nam Cao)

Trong hai cách diễn đạt sau, cách diễn đạt nào
có sử dụng biện pháp tu từ nói giảm nói tránh và nói
giảm nói tránh bằng cách nào?:
1.

Cách A:
Bức tranh này dở quá.

2. Ông cụ đã chết lúc 8 giờ
sáng!

3. Anh còn kém lắm.

1.

Cách B:
Bức tranh này chưa được đẹp lắm.

2. Ông cụ đã từ trần lúc 8 giờ sáng!
3. Anh cần phải cố gắng hơn nữa.

4. Lão làm bộ đấy! Thật ra 4. Lão làm bộ đấy! Thật ra lão chỉ tâm
lão chỉ tâm ngẩm thế nhưng ngẩm thế nhưng cũng ra phết chứ
chẳng vừa đâu.
cũng tham ra phết chứ
chẳng vừa đâu.

T×nh huèng 1

* Trong một cuộc họp lớp kiểm điểm bạn Hải hay đi
học muộn, bạn Lan nói: “Từ nay cậu không được đi học
muộn nữa vì như vậy không những ảnh hưởng đến việc
rèn luyện đạo đức của bản thân cậu mà còn ảnh hưởng
đến phong trào thi đua của lớp”. Bạn Trinh cho rằng
Lan nói như vậy là quá gay gắt, chỉ nên nhắc nhở bạn
Hải: “Cậu nên đi học đúng giờ ”. Em đồng tình với ý
kiến nào? Vì sao?

=>Đồng tình ý kiến bạn Lan. Vì phê
bình thẳng thắn như vậy sẽ giúp bạn
nghiêm túc sửa sai.

Tình huống 2
An và Thành gây gổ đánh nhau trong giờ ra chơi .
Em là người được chứng kiến sự việc đó. Khi thấy
thầy cô gọi hai bạn lên giải quyết và hỏi em sự việc
diễn ra như thế nào?
Trong trường hợp này em có sử dụng biện pháp nói
giảm nói tránh không? Vì sao?
=> Không .Vì nói giảm nói tránh như vậy sẽ rất bất lợi ,
vì không có thông tin chính xác để điều tra.

3. Lưu ý:
a. Các cách nói giảm nói tránh
b. Các trường hợp không nên sử dụng nói giảm nói
tránh.
-

-

Khi cần phê bình nghiêm khắc, phải nói
thẳng, nói đúng sự thật.
Khi cần thông tin khách quan, chính xác,
trung thực (biên bản, báo cáo).

HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI (2 PHÚT)
Cho các tình huống sau đây, tình huống nào không nên dùng
cách nói giảm nói tránh ?

1.
2.

3.
4.
5.

Thông tin về sự thật đau buồn
Có bạn lười học ảnh hưởng đến thi đua của lớp khuyên bảo
nhiều lần mà vẫn không nghe.
Thầy Hiệu trưởng nhận xét ưu, nhược điểm trong buổi chào cờ.
Khi góp ý với người lớn tuổi.
Khi tòa án luận tội các bị cáo bị phạm tội.

BÀI TẬP BỔ SUNG

Hãy chuyển các cách diễn đạt sau đây thành
cách diễn đạt có sử dụng nói giảm nói tránh?

a. Đây là ngôi trường của những trẻ em tàn tật.

Đây là ngôi trường của những trẻ em khuyết tật.
b. Các chiến sĩ đã chết để bảo vệ quê hương.
Các chiến sĩ đã hi sinh để bảo vệ quê hương.
c. Kiến thức toán của em còn kém lắm!
Kiến thức toán của em còn chưa tốt, cần cố gắng hơn.
.
d. Bác sỹ pháp y đang mổ xác chết.
Bác sỹ pháp y đang khám nghiệm tử thi.

II. Luyện tập:
Bài tập 1(SGK/108):
Điền các từ ngữ nói giảm nói tránh sau đây vào chỗ trống:
đi nghỉ, khiếm thị, chia tay nhau, có tuổi, đi bước nữa.

đi nghỉ
- Khuya rồi, mời bà..............
chia tay nhau ngày em còn rất bé, em
- Cha mẹ em.........................từ
về ở với bà ngoại.
khiếm thị
- Đây là lớp học cho trẻ em.................
có tuổi
- Mẹ đã ................rồi,
nên chú ý giữ gìn sức khoẻ.
đi bước nữa nên chú nó rất
- Cha nó mất, mẹ nó......................,
thương nó.

Bài tập 2(SGK/108):Trong mỗi cặp câu dưới đây, câu nào có sử
dụng cách nói giảm nói tránh.

- Anh phải hòa nhã với bạn bè!
Anh nên hòa nhã với bạn bè!
-Anh ra khỏi phòng tôi ngay!
Anh không nên ở đây nữa!
- Xin đừng hút thuốc trong phòng!
Cấm hút thuốc trong phòng!
- Nó nói như thế là thiếu thiện chí.
Nó nói như thế là ác ý.
- Hôm qua em hỗn với anh, em xin anh thứ lỗi.
Hôm qua em có lỗi với anh, em xin anh thứ lỗi.

Bài 3: SGK/109 Yêu cầu: Mỗi bạn đặt 2 cặp câu đánh
giá, trong đó có 1 câu sử dụng biện pháp nói giảm
nói tránh theo mẫu sau:
Bài thơ của anh dở lắm
-> Bài thơ của anh chưa được hay lắm.

Bµi tËp bổ sung
Hãy quan sát tranh minh họa trên màn hình
và dùng cách nói giảm nói tránh để diễn đạt lại
các câu trong những tình huống sau và cho
biết ở mỗi tình huống đó, em đã sử dụng cách
nói giảm nói tránh nào?

Anh cút ra
khỏi nhà
tôi ngay !

Tình huống 1

Anh không
nên ở đây
nữa !

TÌNH HUỐNG 2

Những đứa trẻ
này bố mẹ chết
hết rồi, thật đáng
thương.

Những đứa trẻ
mồ côi này thật
đáng thương.

Bệnh tình ông ấy
nặng lắm chắc sắp
chết rồi!

TÌNH HUỐNG 4

Tình trạng của
ông ấy chắc chẳng
còn được bao lâu
nữa.

2

1

3

7

8
4

6

5

Chúc mừng bạn, bạn được bông hoa điểm
mười.

- Câu nói sau có vận dụng biện pháp nói giảm nói tránh
không?
“Con Rùa nó bò lật ngửa cũng còn nhanh hơn cậu đó.”

ĐÁP ÁN:
- Câu nói trên không sử dụng ( thiếu lịch sự khi giao
tiếp, xem thường bạn, coi bạn như con rùa chậm chạp ).

Cho biết câu nói sau có sử dụng biện
pháp nói giảm nói tránh không?
Bỗng lòe chớp đỏ
Thôi rồi, Lượm ơi!

ĐÁP ÁN:
Thôi rồi => Chỉ cái chết

- Nói giảm nói tránh là gì ? Nêu tác dụng của
nói giảm nói tránh ?
ĐÁP ÁN:
-Nói giảm nói tránh là một biện pháp tu từ
dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển
-Tác dụng :
+ Giảm nhẹ sự đau buồn
+ Tránh thô tục thiếu lịch sự.
+ Tránh nặng nề. ghê sợ,…

.
-Tìm từ ngữ thể hiện biện pháp tu từ nói giảm nói tránh
trong câu thơ sau?
Đã ngừng đập, một trái tim
Đã ngừng đập, một cánh chim đại bàng.
(Thu Bồn)

ĐÁP ÁN:
“Ngừng đập”

- Nói giảm nói tránh là gì ? Nêu tác dụng của
nói giảm nói tránh ?
ĐÁP ÁN:
-Nói giảm nói tránh là một biện pháp tu từ
dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển
-Tác dụng :
+ Giảm nhẹ sự đau buồn
+ Tránh thô tục thiếu lịch sự.
+ Tránh nặng nề. ghê sợ,…

Nếu em là người làm nhân chứng ở tòa trong một sự
việc nào đó. Em có nói giảm nói tránh không? Vì sao?
ĐÁP ÁN:
- Em không nói giảm nói tránh
- Vì nói như vậy không đúng với sự thật
làm ảnh hưởng đến việc xét xử của sự việc đó.

Chúc mừng bạn, bạn được bông hoa điểm
mười.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
* Bài tập: Viết một đoạn văn ngắn
trong đó có sử dụng biện pháp tu từ
nói giảm nói tránh.
* Soạn bài câu ghép