Xác định các biện pháp tu từ trong những câu sau:
Áo chàm đưa buổi phân li
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.
(Tố Hữu)
2. Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa
(Hồ Chí Minh)
3. Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
(Viễn Phương)
=>Hoán dụ
=>So sánh, điệp ngữ
=> Ẩn dụ
Tiết 38:
NÓI QUÁ
Xét ví dụ SGK/101
Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
(Tục ngữ)
Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày
Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần
(Ca dao)
Xét ví dụ SGK/101
“chưa nằm đã sáng
“chưa cười đã tối”
Đêm tháng năm rất ngắn
Ngày tháng mười rất ngắn
- “thánh thót như mưa ruộng cày”
- Mồ hôi chảy rất nhiều, ướt đẫm
Cách nói bình thường, đúng sự thật
Nói quá sự thật
-> Nói quá: phóng đại
Mức độ
Quy mô
Tính chất
Nói quá còn có tên là khoa trương, phóng đại, thậm xưng, cường điệu
Hãy so sánh các câu trong bài tục ngữ, ca dao với các câu đồng nghĩa tương ứng (cách nói bình thường) và cho biết cách nói nào hay hơn? Vì sao?
Tác dụng:
Không sử dụng biện pháp nói quá

Đêm tháng năm rất ngắn
Ngày tháng mười rất ngắn

Mồ hôi chảy rất nhiều, ướt đẫm
Sử dụng biện pháp nói quá

Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.

Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Hay, nhấn mạnh gây ấn tượng
Bình thường, không gây ấn tượng
* Ghi nhớ
Khái niệm:
Nói quá là một biện pháp tu từ phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượng được miêu tả.
Tác dụng:
Nhấn mạnh ý
Gây ấn tượng
Tăng sức biểu cảm cho lời văn
ĐIỀN TỪ THÍCH HỢP ĐỂ CÓ THÀNH NGỮ HOÀN CHỈNH
1. Một nắng…..
3. đổ mồ hôi…
2. Đen….
4. …..…. rùa
5. …… …quỷ hờn
-> nhấn mạnh sự vất vả
-> ngụ ý rất đen
-> nhấn mạnh sự vất vả
-> ngụ ý rất chậm
-> ngụ ý rất xấu
hai sương
như cột nhà cháy
sôi nước mắt
Chậm như
Ma chê
Biện pháp nói quá thường được dùng kèm với biện pháp tu từ so sánh, ẩn dụ, hoán dụ.
QUẢ BÍ KHỔNG LỒ
Hai anh chàng cùng đi qua một khu vườn trồng bí, anh A thấy quả bí to vội kêu lên :
- Chà quả bí to thật!
Anh B cười mà bảo rằng:
- Thế thì lấy gì làm to! Tôi đã từng thấy quả bí to hơn nhiều. Có một lần tôi trông thấy quả bí to bằng cả cái nhà đằng kia kìa!
Anh A nói ngay:
- Thế thì lấy gì làm lạ! Tôi còn nhớ có một lần tôi còn trông thấy cái nồi to bằng cả cái đình làng ta!
Anh B ngạc nhiên hỏi:
- Cái nồi ấy dùng để làm gì mà to vậy?
Anh A giải thích:
- Cái nồi ấy dùng để luộc quả bí anh vừa nói ấy mà.
Anh B biết bạn chế nhạo mình bèn nói lảng sang
chuyện khác. Theo: Truyện cười dân gian
* Phân biệt nói quá và nói khoác
Giống: đều phóng đại quy mô, tính chất, mức độ của sự vật, hiện tượng
Khác:
Nói quá:
Nhằm mục đích nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm (tích cực).
Nói khoác:
Nhằm mục đích làm cho người nghe tin vào những điều không có thực (tiêu cực).
Nối cột A với cột B để có đáp án đúng
Cột B

Trẻ em như búp trên cành…
Ngoài thềm rơi chiếc là đa
Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng.
c. Giấy đỏ buồn không thắm
Mực đọng trong nghiên sầu.
d. Mặt cắt không ra hạt máu.
Cột A

1. Nhân hóa
2. So sánh

3. Nói quá
4. Ẩn dụ
-> Thành quả lao động gian khổ, vất vả, nhọc nhằn -> niềm tin vào bàn tay lao động của con người
a, Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm
(Hoàng Trung Thông, Bài ca vỡ đất)
Bài 1: Tìm biện pháp nói quá và giải thích nghĩa của chúng trong các ví dụ sau:
b, Anh cứ yên tâm, vết thương chỉ sướt da thôi. Từ giờ đến sáng em có thể
đi lên đến tận trời được.
(Nguyễn Minh Châu, Mảnh trăng cuối rừng)
-> Vết thương nhẹ, không đáng bận tâm
c, […] Cái cụ Bá thét ra lửa ấy lại xử nhũn mời hắn vào nhà xơi nước
(Nam Cao, Chí Phèo)
-> Kẻ có uy quyền khiến mọi người khiếp sợ (nhấn mạnh uy quyền của cụ Bá Kiến).
Bài 2 :Điền các thành ngữ sau đây vào chỗ trống/....../ để tạo thành biện pháp tu từ nói quá: Bầm gan tím ruột; Chó ăn đá gà ăn sỏi; Nở từng khúc ruột; Ruột để ngoài da; Vắt chân lên cổ.
a. Ở nơi ............................... thế này, cỏ không mọc nổi nữa là trồng rau trồng cà.
b. Nhìn thấy tội ác của giặc ai ai cũng .........................
c. Cô Nam tính tình sởi lởi,.........................
d. Lời khen của cô giáo làm cho nó ...........................
e. Bọn giặc hoảng hồn .......................... mà chạy.
bầm gan tím ruột
ruột để ngoài da
nở từng khúc ruột
vắt chân lên cổ
chó ăn đá gà ăn sỏi
Bài 3: Đặt câu với các thành ngữ có dùng phép nói quá sau: nghiêng nước nghiêng thành, dời non lấp biển, lấp biển vá trời, mình đồng da sắt, nghĩ nát óc .
a. Cô ấy có vẻ đẹp nghiêng nước nghiêng thành.
b. Đoàn kết có thể tạo ra sức mạnh dời non lấp biển.
c. Anh em trong nhà mà biết yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau thì dù là lấp biển vá trời cũng có thể làm được.
d. Những chiến sĩ mình đồng da sắt đã chiến thắng.
e. Mình nghĩ nát óc mà vẫn chưa giải được bài toán này.