BÀI 1. PHÁP LUẬT VÀ ĐỜI SỐNG
(3 tiết)
BÀI 1. PHÁP LUẬT VÀ ĐỜI SỐNG
01
02
03
KHÁI NIỆM PHÁP LUẬT
BẢN CHẤT - MỐI QUAN HỆ GIỮA PHÁP LUẬT VÀ ĐẠO ĐỨC
VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT
1. KHÁI NIỆM PHÁP LUẬT
a/ Pháp luật là gì?
Vì sao cần có pháp luật?
ban hành
đảm bảo thực hiện
Hệ thống các quy tắc xử sự chung (những việc: được làm, phải làm và không được làm)
do Nhà nước ban hành
bảo đảm thực hiện bằng quyền lực Nhà nước.
“ Không có con đê pháp luật án ngữ thì tự do chỉ là một dòng sông phá hoại” (J.B. Say)
1. KHÁI NIỆM PHÁP LUẬT
b/ Các đặc trưng cơ bản của pháp luật
Hãy cho ví dụ 01 hành vi vi phạm pháp luật?
Căn cứ vào đâu em cho rằng những hành vi đó vi phạm pháp luật?
Nội qui nhà trường, đạo đức: giống và khác pháp luật ntn?
* TÍNH QUI PHẠM PHỔ BIẾN
- Những qui định mang tính khuôn mẫu, chuẩn mực cho hành vi: tính Qui phạm.
(Mỗi qui định của pháp luật = một QTXS = một QPPL)
- Áp dụng nhiều nơi, nhiều lần, nhiều người, trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội: tính phổ biến.
- Vậy Pháp luật áp dụng nhiều lần có đồng nghĩa với việc nó sẽ tồn tại mãi mãi không? vì sao? cho ví dụ?
- Nước ta đã có bao nhiêu bản Hiến pháp?
* TÍNH QUYỀN LỰC, BẮT BUỘC CHUNG
Do Nhà nước ban hành.
Đảm bảo thực hiện bằng quyền lực nhà nước.
Cơ sở hình thành
Tính chất
Hình thức thể hiện
Phương thức bảo đảm thực hiện
Do Nhà nước ban hành. 
Từ thực tế cuộc sống, nhận thức của con người qua các thế hệ.
Bắt buộc
Không bắt buộc, tự nguyện
Văn bản QPPL (HP, Luật, NQ, Chỉ thị, Thông tư,...)
Ca dao, tục ngữ, thành ngữ...
Giáo dục, thuyết phục, cưỡng chế.
Dựa vào sự tự giác, dư luận xh
VB qui phạm pháp luật
1/ VB có đặc điểm gì thì mới được xem là VBQPPL?
2/ Để người dân xem, hiểu và thực hiện đòi hỏi VBQPPL đó phải được viết ntn?
Hiểu chưa?
OK
*TÍNH XÁC ĐỊNH CHẶT CHẼ VỀ HÌNH THỨC
Hình thức thể hiện: VBQPPL
Do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành.
Diễn đạt chính xác, dễ hiểu, một nghĩa.
VBQPPL
(CQNN cấp trên)
VBQPPL
(CQNN cấp dưới)
phù hợp
phù hợp
Hiến pháp năm 2013 đã nêu rõ: “Nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế thị trường với nhiều hình thức sở hữu nhiều thành phần kinh tế; kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo. Các thành phần kinh tế đều là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh theo pháp luật. Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện để doanh nhân, doanh nghiệp và cá nhân, tổ chức khác đầu tư, sản xuất, kinh doanh; phát triển bền vững các thành phần kinh tế, góp phần xây dựng đất nước. Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức đầu tư sản xuất, kinh doanh được pháp luật bảo hộ và không bị quốc hữu hóa” (Điều 51, Hiến pháp năm 2013)
Dựa vào các quy định nền tảng đó, hàng loạt các đạo luật, bộ luật mới về kinh tế - dân sự - lao động lần lượt ra đời (điều mà trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung bao cấp không thể có), như Bộ Luật Dân sự (năm 1995, 2005, 2015); Bộ Luật Lao động (năm 1995, 2003, 2006, 2012), Luật Doanh nghiệp (năm 1999, 2003, 2006, 2014), Luật Đầu tư (năm 2005, 2014), Luật Thương mại (năm 1997, 2005), Luật Việc làm (năm 2013), Luật Đất đai (năm 2003, 2013), Luật Phá sản (năm 2004, 2014), Luật Kinh doanh bất động sản (năm 2014), Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của các Luật về thuế (năm 2016), Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt sửa đổi (năm 2014) và hàng chục đạo luật, bộ luật khác
Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật
CÁC ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT
Phân biệt QPPL và các QPXH khác
Phân biệt QPPL và QP đạo đức
Thể hiện tính thống nhất của pháp luật
Tính qui phạm phổ biến
Tính quyền lực, bắt buộc chung
Xác định chặt chẽ về hình thức
2. BẢN CHẤT CỦA PHÁP LUẬT
a. Bản chất giai cấp của pháp luật.
Pháp luật do Nhà nước, đại diện cho giai cấp cầm quyền ban hành và bảo đảm thực hiện.
Các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành phù hợp với ý chí của giai cấp cầm quyền nhằm giữ gìn trật tự xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích của Nhà nước.
b. Bản chất xã hội của pháp luật.
+ Pháp luật bắt nguồn từ xã hội;
+ Do các thành viên của xã hội thực hiện;
+ Vì sự phát triển của xã hội.
XÁC ĐỊNH BẢN CHẤT CỦA PHÁP LUẠT TRONG CÁC VÍ DỤ SAU
1/Canada - Cho con ngồi xe tập đi
 Năm 2004, Canada quyết định xóa sổ xe tập đi khỏi danh mục những sản phẩm trẻ em được cho phép tại nước này, với lý do chiếc xe sẽ làm trì trệ khả năng di chuyển và sự phát triển trí óc của trẻ nhỏ, chưa kể lại còn vô cùng nguy hiểm.
Các ông bố bà mẹ cố tình đặt con vào xe tập đi sẽ phải nộp phạt 100.000 USD và ngồi "bóc lịch" nửa năm.
2/ Eboli, Ý - Vừa hôn nhau vừa lái xe
Các cặp đôi yêu nhau nên biết tiết chế khi lái xe tại Eboli. Hành động vừa "trao đổi chất" vừa lái xe là vô cùng nguy hiểm, vừa gây chối mắt vừa có khả năng gây tai nạn. Các cặp đôi có hành động coi thường nhãn quan và tính mạng người xung quanh này sẽ phải đối mặt với khoản phạt là 584 Euro (khoảng 14 triệu đồng).
3/ Người Pháp và việc lái xe bên phải đường
Thời kỳ đó, ở Pháp có sự phân biệt giai cấp rõ ràng khi quy định đi lại bên chiều nào trên đường. Giới quý tộc đánh xe bên trái đường, buộc dân thường đi bên phải đường. Khi cách mạng nổ ra năm 1789 và với tuyên ngôn Nhân quyền năm 1791, giới quý tộc đồng ý với quy định đi lại bên phải đường nhằm tránh sự chú ý của dư luận vào mình.
. Napoleon đã dùng quyền lực của mình buộc quân đội, người dân Pháp đi bên phải đường. Sau này, thắng lợi từ các cuộc chiến tranh của Napoleon đã mang luật đi bên phải đường đến các nước như Thuỵ Sĩ, Đức, Ý, Ba Lan và Tây Ban Nha.
4/ Người Anh và qi định đi bên trái đường
Từ thế kỷ XIV và XV, khi nước Anh và một số nước khác còn chưa có ô tô và xe đạp, người ta đi lại bằng ngựa, hoặc đi bộ.
Các hiệp sỹ, các nhà quý tộc giàu có khi đi đường thường đeo kiếm bên mình. Thông thường người ta đều thuận dùng tay phải nên kiếm được đeo bên trái thân mình để khi cần có thể tiện tay rút kiếm ra ngay. Còn khi bị kẻ địch tấn công từ phía trước mặt thì bên trái đường sẽ tiện cho việc đỡ đòn và tấn công kẻ địch hơn. Vì lý do đó mà ở Anh và một số nước mấy trăm năm nay người ta đều đi bên trái đường
3. Mối quan hệ giữa pháp luật với kinh tế, chính trị và đạo đức
c/ Mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức:
Điều 70 khoản 2, luật Hôn nhân và gia đình 2014: Con cái “Có bổn phận yêu quý, kính trọng, biết ơn, hiếu thảo, phụng dưỡng cha mẹ, giữ gìn danh dự, truyền thống tốt đẹp của gia đình”.
Điều 105, luật Hôn nhân và gia đình 2014: “Anh, chị, em có quyền, nghĩa vụ thương yêu, chăm sóc, giúp đỡ nhau; có quyền, nghĩa vụ nuôi dưỡng nhau trong trường hợp không còn cha mẹ hoặc cha mẹ không có điều kiện trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con”
Điều 16, Hiến pháp 2013:
“1. Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật.
2. Không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội.”
3. Mối quan hệ giữa pháp luật với kinh tế, chính trị và đạo đức
c/ Mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức:
- Trong qúa trình xây dựng pháp luật, Nhà nước luôn cố gắng đưa những quy phạm đạo đức có tính phổ biến, phù hợp với sự phát triển và tiến bộ xã hội vào trong các quy phạm pháp luật.
- Công bằng, bình đẳng, tự do, lẽ phải: chính những giá trị cơ bản nhất của pháp luật và giá trị đạo đức cao cả mà con người luôn hướng tới.
4. Vai trò của pháp luật trong đới sống XH
a/ Pháp luật là phương tiện để Nhà nước quản lý XH
Nhờ có pháp luật mà Nhà nước:
- Phát huy được quyền lực của mình.
- Kiểm tra, kiểm soát được các hoạt động trong phạm vi lãnh thổ của mình.
Lợi ích của Pháp luật
1/ Điều chỉnh hành vi của con người theo một khuôn khổ phù hợp với thực tiễn
Chỉ có pháp luật mới mang tính bắt buộc thực hiện, như vậy pháp luật phù hợp với thực tiễn sẽ góp phần điều chỉnh hành vi của mọi người theo một khuôn khổ nhất định phù hợp với đạo đức.
Pháp luật mang tính bắt buộc để tạo nên sự tự do, nghĩa là bắt buộc mọi người phải tôn trọng quyền tự do của người khác nếu ai ngăn cản thì phải gánh lấy chế tài từ pháp luật.
Ví dụ: Nếu không có pháp luật thì không ai có thể trừng trị những kẻ trộm cắp, giết người, … nên lợi ích và quyền tự do của công dân bị xâm phạm.
2/ Bảo vệ người yếu thế
Trong xã hội nào cũng tồn tại những người có trình độ hiểu biết khác nhau nên người hiểu biết kém dễ bị người hiểu biết cao lừa dối hoặc cưỡng ép gây hại. Bởi vậy, pháp luật là công cụ góp phần ngăn chặn sự việc này.
Ví dụ: Trong hợp đồng pháp luật tôn trọng sự thỏa thuận của các bên, tuy nhiên cũng chặn việc thỏa thuận nhằm gây hại cho bên kia (như là cho vay nặng lãi, trái với thuần phong mỹ tục…).
3/ Thiết lập nên sự công bằng
Sự bất công luôn hiện diện ở bất kỳ đâu (vì nhiều lý do khác nhau), chính vì vậy pháp luật ra đời nhằm thiết lập nên sự công bằng.
Ví dụ: Pháp luật luôn có những chính sách ưu tiên cho người nghèo, dân tộc thiểu số, những người không được may mắn trong cuộc sống … để từ đó họ có điều kiện ngang bằng với những người có điều kiện khác.
4. Vai trò của pháp luật trong đới sống XH
- Thông qua các qui định trong các luật và văn bản dưới luật, pháp luật xác lập quyền của công dân trong các lĩnh vực của đời sống XH.
- Căn cứ vào các qui định này CD thực hiện quyền của mình.
b/ Pháp luật là phương tiện để CD bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình
- Quy định rõ cách thức để CD thực hiện các quyền, yêu cầu Nhà nước bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi bị xâm phạm.