PHÉP PHÂN TÍCH
VÀ TỔNG HỢP

VĂN NGHỊ LUẬN
Phép

Phép

Phép

lập luận
giải thích

lập luận
chứng minh

phân tích và
tổng hợp

I. Tìm hiểu phép phân tích và tổng hợp
VĂN BẢN
TRANG PHỤC (SGK tr 9)
Không kể trên đường tuần tra, nơi rừng rậm hay suối sâu,…phải cởi giày ra
đi chân đất, thông thường trong doanh trại hay nơi công cộng, có lẽ không ai
mặc quần áo chỉnh tề mà lại đi chân đất, hoặc đi giày có bít tất đầy đủ nhưng
phanh hết cúc áo, lộ cả da thịt ra trước mặt mọi người.
Người ta nói: “Ăn cho mình, mặc cho người”, có lẽ nhiều phần đúng. Cô gái
một mình trong hang sâu chắc không váy xoè váy ngắn, không mắt xanh môi đỏ,
không tô đỏ chót móng chân móng tay. Anh thanh niên đi tát nước hay câu cá
ngoài cánh đồng vắng chắc không chải đầu mượt bằng sáp thơm, áo sơ-mi là
phẳng tắp … Trang phục không có pháp luật nào can thiệp, nhưng có những quy
tắc ngầm phải tuân thủ, đó là văn hoá xã hội. Đi đám cưới không thể lôi thôi lếch
thếch, mặt nhọ nhem, chân tay lấm bùn. Đi dự đám tang không được mặc áo
quần lòe loẹt, nói cười oang oang.
Người xưa đã dạy: “Y phục xứng kì đức”. Ăn mặc ra sao cũng phải phù hợp
với hoàn cảnh riêng của mình và hoàn cảnh chung nơi công cộng hay toàn xã
hội. Dù mặc đẹp đến đâu, sang đến đâu mà không phù hợp thì cũng chỉ làm trò
cười cho thiên hạ, làm mình tự xấu đi mà thôi. Xưa nay, cái đẹp bao giờ cũng đi
với cái giản dị, nhất là phù hợp với môi trường. Người có văn hoá, biết ứng xử
chính là người biết tự hoà mình vào cộng đồng như thế, không kể hình thức còn
phải đi với nội dung, tức là con người phải có trình độ, có hiểu biết. Một nhà văn
đã nói: “Nếu có cô gái khen tôi chỉ vì bộ quần áo đẹp mà không khen tôi có bộ óc
thông minh thì tôi chẳng có gì đáng hãnh diện”. Chí lí thay!
Thế mới biết, trang phục hợp văn hoá, hợp đạo đức, hợp môi trường mới là
trang phục đẹp.
(Theo Băng Sơn, Giao tiếp đời thường)

MỞ BÀI
(Đoạn 1)

THÂN BÀI
(Đoạn 2,3)

KẾT BÀI
(Đoạn 4)

Vấn đề: Bàn về trang phục ăn mặc như thế nào là đẹp.
ĐV1: Mở bài
Không kể trên đường tuần tra, nơi rừng rậm hay suối sâu,... phải cởi giày ra đi
chân đất, thông thường trong doanh trại hay nơi công cộng, có lẽ không ai mặc áo
quần chỉnh tề mà lại đi chân đất, hoặc đi giày có bít tất đầy đủ nhưng phanh hết cúc
áo, lộ cả da thịt trước mặt mọi người.

MB: Nêu 2 hiện tượng ăn mặc rất phi lí:
- Mặc quần áo chỉnh tề + đi chân đất
- Đi giày, bít tất + phanh cúc áo
Thiếu chỉnh tề, không đồng bộ, trái với quy tắc chung trong
trang phục
 Giới thiệu vấn đề: ăn mặc như thế nào là đẹp.
Nhận xét về vấn đề: ăn mặc chỉnh tề, cụ thể là sự đồng bộ, hài
hòa giữa quần, áo với giày, tất... trong trang phục của con người.

* ĐV 2,3: Thân bài
Người ta nói: “Ăn cho mình, mặc cho người”, có lẽ nhiều phần đúng. Cô gái một
mình trong hang sâu chắc không váy xoè váy ngắn, không mắt xanh môi đỏ, không tô
đỏ chót móng chân móng tay. Anh thanh niên đi tát nước hay câu cá ngoài cánh đồng
vắng chắc không chải đầu mượt bằng sáp thơm, áo sơ-mi là phẳng tắp … Trang phục
không có pháp luật nào can thiệp, nhưng có những quy tắc ngầm phải tuân thủ, đó là
văn hoá xã hội. Đi đám cưới không thể lôi thôi lếch thếch, mặt nhọ nhem, chân tay
lấm bùn. Đi dự đám tang không được mặc áo quần lòe loẹt, nói cười oang oang.
Người xưa đã dạy: “Y phục xứng kì đức”. Ăn mặc ra sao cũng phải phù hợp với
hoàn cảnh riêng của mình và hoàn cảnh chung nơi công cộng hay toàn xã hội. Dù mặc
đẹp đến đâu, sang đến đâu mà không phù hợp thì cũng chỉ làm trò cười cho thiên hạ,
làm mình tự xấu đi mà thôi. Xưa nay, cái đẹp bao giờ cũng đi với cái giản dị, nhất là
phù hợp với môi trường. Người có văn hoá, biết ứng xử chính là người biết tự hoà
mình vào cộng đồng như thế, không kể hình thức còn phải đi với nội dung, tức là con
người phải có trình độ, có hiểu biết. Một nhà văn đã nói: “Nếu có cô gái khen tôi chỉ
vì bộ quần áo đẹp mà không khen tôi có bộ óc thông minh thì tôi chẳng có gì đáng
hãnh diện”. Chí lí thay !
LĐ1: Tranh phục phải tuân thủ những qui tắc ngầm mang tính văn hóa XH.
LĐ2: Tranh phục phải phù hợp với h/c riêng và chung

HOẠT ĐỘNG NHÓM

NHÓM 1: Đoạn văn 2
Người ta nói: “Ăn cho mình, mặc cho người”, có lẽ nhiều phần
đúng. Cô gái một mình trong hang sâu chắc không váy xoè váy
ngắn, không mắt xanh môi đỏ, không tô đỏ chót móng chân móng
tay. Anh thanh niên đi tát nước hay câu cá ngoài cánh đồng vắng
chắc không chải đầu mượt bằng sáp thơm, áo sơ-mi là phẳng tắp …
Trang phục không có pháp luật nào can thiệp, nhưng có những quy
tắc ngầm phải tuân thủ, đó là văn hoá xã hội. Đi đám cưới không
thể lôi thôi lếch thếch, mặt nhọ nhem, chân tay lấm bùn. Đi dự đám
tang không được mặc áo quần lòe loẹt, nói cười oang oang.
Muốn làm sáng tỏ luận điểm chính ở đoạn 2, tác
giả đưa ra lí lẽ, dẫn chứng gì và lập luận ra sao?

HOẠT ĐỘNG NHÓM

NHÓM 2: Đoạn văn 3
Người xưa đã dạy: “Y phục xứng kì đức”. Ăn mặc ra sao cũng
phải phù hợp với hoàn cảnh riêng của mình và hoàn cảnh chung nơi
công cộng hay toàn xã hội. Dù mặc đẹp đến đâu, sang đến đâu mà
không phù hợp thì cũng chỉ làm trò cười cho thiên hạ, làm mình tự xấu
đi mà thôi. Xưa nay, cái đẹp bao giờ cũng đi với cái giản dị, nhất là phù
hợp với môi trường. Người có văn hoá, biết ứng xử chính là người biết
tự hoà mình vào cộng đồng như thế, không kể hình thức còn phải đi với
nội dung, tức là con người phải có trình độ, có hiểu biết. Một nhà văn
đã nói: “Nếu có cô gái khen tôi chỉ vì bộ quần áo đẹp mà không khen
tôi có bộ óc thông minh thì tôi chẳng có gì đáng hãnh diện”. Chí lí thay!
Muốn làm sáng tỏ luận điểm chính của đoạn 3, tác giả
đã đưa ra lí lẽ, dẫn chứng gì và lập luận ra sao?

NHÓM 1: Đoạn văn 2

Dẫn chứng:
Luận điểm1:

- Cô gái một mình trong hang sâu chắc
không váy xoè váy ngắn, không mắt xanh
môi đỏ, không tô đỏ chót móng chân móng
tay.
- Anh thanh niên đi tát nước hay câu cá
ngoài cánh đồng vắng chắc không chải
đầu mượt bằng sáp thơm, áo sơ-mi là
phẳng tắp.

Ăn cho
mình,
mặc cho
người

- Đi đám cưới không thể lôi thôi lếch
thếch, mặt nhọ nhem, chân tay lấm bùn.

- Đi dự đám tang không được mặc áo
quần lòe loẹt, nói cười oang oang.

Lí lẽ

-Trang phục không có pháp luật nào can
thiệp, nhưng có những quy tắc ngầm phải
tuân thủ, đó là văn hoá xã hội.

Phép lập luận chứng minh + từ phủ định, giả thiết.

Tách ra từng trường hợp cho thấy trang phục có quy tắc ngầm :
phải phù hợp với môi trường, công việc, hoàn cảnh.
 PHÂN TÍCH

NHÓM 2: Đoạn văn 3:

Lí lẽ
Luận điểm2:

Y phục
xứng
kì
đức

Lí lẽ

Lí lẽ
Dẫn chứng

Ăn mặc ra sao cũng phải phù hợp với hoàn
cảnh riêng của mình và hoàn cảnh chung nơi
công cộng hay toàn xã hội.
Dù mặc đẹp đến đâu, sang đến đâu mà không
phù hợp thì cũng chỉ làm trò cười cho thiên hạ,
làm mình tự xấu đi mà thôi.
Xưa nay, cái đẹp bao giờ cũng đi với cái giản
dị, nhất là phù hợp với môi trường.
Người có văn hoá, biết ứng xử chính là người
biết tự hoà mình vào cộng đồng. Như thế, không
kể hình thức còn phải đi với nội dung tức là con
người phải có trình độ, có hiểu biết.
Một nhà văn đã nói: “Nếu có cô gái khen tôi chỉ
vì bộ quần áo đẹp mà không khen tôi có bộ óc
thông minh thì tôi chẳng có gì đáng hãnh diện”.

Phép lập luận giải thích + so sánh, đối chiếu
Mở rộng: Điều kiện qui định cái đẹp của trang phục:
- Không phù hợp  làm trò cười..., xấu đi.
- Giản dị, phù hợp, hài hoà với môi trường  Đẹp.

 Phân tích bằng lí lẽ

Đoạn 4 : Kết bài
Thế mới biết, trang phục hợp văn hóa, hợp đạo đức, hợp môi
trường mới là trang phục đẹp.
Thâu tóm các ý trong từng dẫn chứng cụ thể đã nêu
 TỔNG HỢP về qui tắc ăn mặc
Khái quát, chốt lại vấn đề, rút ra cái chung từ những điều
phân tích trên.
- Vị trí: Cuối đoạn văn, cuối một phần văn bản, cuối văn bản.

2. Nhận xét :
- Phép phân tích: Là cách trình bày
từng bộ phận, từng phương diện vấn
đề.
- Phép tổng hợp: là rút ra cái chung
từ những điều đã phân tích.

- Vai trò của phép phân tích và tổng hợp:

+ Phép lập luận phân tích giúp ta hiểu vấn đề
một cách cụ thể , chi tiết qua nhiều khía cạnh,
nhiều góc độ trên nhiều mặt khác nhau.
+ Phép lập luận tổng hợp rút ra cái chung từ
những vấn đề đã phân tích.

3, Ghi nhớ (SGK tr 10)

BÀI TẬP 1

II. Luyện tập:

Chu Quang Tiềm đã phân tích như thế nào để làm sáng tỏ
luận điểm: “Học vấn không chỉ là chuyện đọc sách, nhưng
đọc sách vẫn là một con đường quan trọng của học vấn”?
“Học vấn không chỉ là chuyện đọc sách, nhưng đọc sách vẫn là một con
đường quan trọng của học vấn. Bởi vì học vấn không chỉ là việc cá nhân, mà
là việc của toàn nhân loại. Mỗi loại học vấn đến giai đoạn hôm nay đều là
thành quả của toàn nhân loại nhờ biết phân công, cố gắng tích luỹ ngày đêm
mà có. Các thành quả đó sở dĩ không bị vùi lấp đi, đều là do sách vở ghi
chép, lưu truyền lại. Sách là kho tàng quý báu cất giữ di sản tinh thần nhân
loại, cũng có thể nói đó là những cột mốc trên con đường tiến hoá học thuật
của nhân loại. Nếu chúng ta mong tiến lên từ văn hoá, học thuật của giai
đoạn này, thì nhất định phải lấy thành quả nhân loại đã đạt được trong quá
khứ làm điểm xuất phát. Nếu xoá bỏ hết các thành quả nhân loại đã đạt được
trong quá khứ, thì chưa biết chừng chúng ta đã lùi điểm xuất phát về đến mấy
trăm năm, thậm chí là mấy nghìn năm trước. Lúc đó, dù có tiến lên cũng chỉ
là đi giật lùi, làm kẻ lạc hậu.”

* Luận điểm:
- Học vấn không chỉ là chuyện đọc sách, nhưng đọc sách vẫn là
một con đường quan trọng của học vấn.
* Các luận cứ:
- Học vấn là của nhân loại.
- Học vấn của nhân loại là do sách lưu
truyền lại.
- Sách là kho tàng quý báu tích luỹ mọi thành
tựu mà loài người đã tìm được qua từng thời
đại.
- Nếu chúng ta mong muốn tiến lên từ văn
hoá thì phải lấy thành quả đã đạt được trong
quá khứ làm điểm xuất phát.
- Nếu chúng ta xoá bỏ hết các thành quả
nhân loại đã đạt được trong quá khứ thì
chúng ta đã lùi điểm xuất phát đến mấy
nghìn năm.

Tác giả nêu ra
luận điểm cơ bản
làm tiền đề cho
lập luận

Dùng giả thiết
để phân tích
làm sáng rõ cho
luận điểm.

Bài tập 1:
- Học vấn không phải là của cá nhân mà là
của nhân loại Thành quả của nhân loại
Sách lưu truyền lại Sách là kho tàng quí
báu cất giữ di sản tinh thần nhân loại Tiến
lên từ văn hoá, học thuật phải lấy thành quả
nhân loại làm điểm xuất phát Xoá bỏ sẽ trở
thành kẻ đi giật lùi, lạc hậu.

Bài tập 2:

Lí do phải chọn sách để đọc

Sách nhiều khiến người
ta không chuyên sâu,
đọc sách theo kiểu liếc
qua, tuy rất nhiều nhưng
đọng lại thì rất ít. Từ đó
nảy sinh thói hư danh,
nông cạn.

Sách nhiều dễ khiến người
đọc lạc hướng. Đọc tham
nhiều mà không vụ thực
chất thì sẽ lãng phí thời gian
và sức lực bởi những cuốn
sách vô bổ, bỏ lỡ những
cuốn sách quan trọng, cơ
bản.

BÀI TẬP VẬN DỤNG
Từ những lí do phải chọn sách trên, em
hãy viết phần tổng hợp cho vấn đề đã nêu?

* Bài tập 2
+ Nêu cách chọn sách đọc.
- Do sách nhiều, - Do sức người có hạn
- Sách có loại chuyên môn có loại thường thức, chúng liên
quan nhau.
* Bài tập 3
+ Phân tích tầm quan trọng của việc đọc sách.
Đọc ít mà kĩ còn hơn đọc nhiều mà qua loa
- Không đọc thì không có điểm xuất phát.
- Đọc sách là con đường ngắn nhất để tiếp cận tri thức.
- Đọc không chọn lọc thì không có hiệu quả.

Bài tập 4: Vai trò của phân tích trong lập luận
Vai trò của phân tích trong lập luận:
- Rất cần thiết trong lập luận, vì có qua sự
phân tích (lợi - hại; đúng – sai), thì các kết
luận rút ra mới có sức thuyết phục

TIẾT 104: PHÉP PHÂN TÍCH VÀ TỔNG HỢP
I. Tìm hiểu về phép phân tích và tổng hợp

II. Luyện tập
Bài tập 1:
- Học vấn không phải là của cá nhân mà là
của nhân loại Thành quả của nhân loại
Sách lưu truyền lại Sách là kho tàng
quí báu cất giữ di sản tinh thần nhân loại
Tiến lên từ văn hoá, học thuật phải lấy
thành quả nhân loại làm điểm xuất phát
Xoá bỏ sẽ trở thành kẻ đi giật lùi, lạc
hậu.

1. Tìm hiểu ví dụ (Sgk)
2. Nhận xét :
- Phép phân tích: Là cách trình bày từng
bộ phận, từng phương diện vấn đề.
- Phép tổng hợp: là rút ra cái chung từ
những điều đã phân tích.
-Vai trò của phép phân tích và tổng hợp:
+ Phép lập luận phân tích giúp ta hiểu vấn
đề một cách cụ thể , chi tiết qua nhiều khía
cạnh, nhiều góc độ trên nhiều mặt khác
nhau.
+ Phép lập luận tổng hợp rút ra cái chung
từ những vấn đề đã phân tích.
3. Kết luận: Ghi nhớ ( Sgk)
Bài tập 4
Vai trò của phân tích trong lập luận.
- Rất cần thiết trong lập luận, vì có qua
sự phân tích lợi, hại- đúng, sai, thì các
kết luận rút ra mới có sức thuyết phục

Bài tập 2 +3
+ Nêu cách chọn sách đọc.
- Do sách nhiều, - Do sức người có hạn
- Sách có loại chuyên môn có loại thường
thức, chúng liên quan nhau
+ Phân tích tầm quan trọng của việc đọc
sách.
Đọc ít mà kĩ còn hơn đọc nhiều mà qua loa
-Không đọc thì không có điểm xuất phát.
-Đọc sách là con đường ngắn nhất để tiếp
cận tri thức.
-Đọc không chọn lọc thì không có hiệu
quả.
 

•

• Học bài, hoàn thành bài tập
• Chuẩn bị bài mới: Luyện tập phép phân tích và tổng hợp.
1- Đọc đoạn văn a và b (SGK/11):
+ Đoạn văn a tác giả đã chỉ ra những cái hay nào? Nêu những luận cứ
để làm rõ cái hay trong thơ Nguyễn Khuyến qua bài thơ “Thu điếu”.
+ Đoạn văn b tác giả đã dùng phép lập lụân nào? Phân tích các bước
lập luận của tác giả?
2- Phân tích bản chất của lối học đối phó để nêu những tác hại của nó?
3- Phân tích các lí do khiến mọi người phải đọc sách.
4- Viết đoạn văn tổng hợp những điều đã phân tích trong câu 2 và câu 3.