N G Ữ V Ă N

8

KIỂM TRA BÀI CŨ
1. Nhận định nào sau đây nói đúng nhất mục đích của văn bản
thuyết minh?
A. Đem đến cho con người tri thức văn học nghệ thuật mà con người
chưa hề biết.
B
B. Đem lại cho con người những tri thức chính xác, khách quan về sự
vật, hiện tượng để có thái độ, hành động đúng đắn.
C. Đem lại cho con người những tri thức mới lạ chưa bao giờ biết đến
D. Đem lại cho con người những tri thức tiêu biểu nhất để con người
làm theo.
2. Ngôn ngữ sử dụng trong văn bản thuyết minh có đặc điểm gì?
A. Có tính hình tượng, giàu giá trị biểu cảm
B. Có tính đa nghĩa và giàu cảm xúc.
C
C. Có tính chính xác, rõ ràng, chặt chẽ và hấp dẫn
D. Có tính cá thể và giàu hình ảnh

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

2

0

2

2

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH



I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh

1. Quan sát, học tập, tích lũy tri thức để làm bài văn thuyết minh:
a. vd: Đọc lại các văn bản: Cây
dừa Bình Định(1), Tại sao lá cây có
màu xanh lục(2), Huế(3), Khởi
nghĩa Nông Văn Vân(4), Con giun
đất(5).
(1): Về sự vật.

(2): Về Khoa học.
(3): Văn hoá xã hội.
(4): Về Lịch sử.
(5): Về Sinh học.

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
? Làm thế nào để có các tri thức ấy?
- Để có các tri thức phải quan sát, tìm hiểu ,học tập …sự vật hiện
tượng cần thuyết minh.
?Vai trò của quan sát , học tập , tham quan ở đây như thế nào ?
- Quan sát: Tìm hiểu đối tượng về: Màu sắc, hình dáng, kích thước, đặc
điểm, tính chất...
- Học tập:Tìm hiểu đối tượng trong sách báo, tài liệu...
- Tham quan: Tìm hiểu đối tượng bằng cách trực tiếp ghi nhớ bằng các giác
quan, ghi chép những số liệu...
=>Nắm bắt được bản chất, đặc trưng của sự vật, hiện tượng.

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
? Bằng tưởng tượng, suy luận, có thể có tri thức để làm bài
văn thuyết minh được không?
Không, vì như thế không xác thực, không có tính thuyết phục
cao
?Vậy , muốn có tri thức để làm tốt bài văn thuyết minh , ta phải
làm gì ?
* Muốn có tri thức để làm bài văn thuyết minh:
- Phải quan sát, tìm hiểu sự vật hiện tượng cần thuyết minh.
- Nắm bắt được bản chất, đặc trưng của sự vật, hiện tượng.

Tiết 55 - Tập làm văn
TIẾT
57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

I.Tìm hiểu các phương pháp thuyết
Quan sát, tìm
Tra cứu tài liệu
minh.
hiểu đối tượng
1. Quan sát, học tập, tích lũy tri thức để
làm bài văn thuyết minh
a. Ví dụ (SGK)
Tri thức
b. Nhận xét:
thuyết minh
- Quan sát, học tập, tích lũy, tra cứu,
phân tích tài liệu.
- Chính xác, thực tế, tránh kiểu tưởng
Phân tích
tượng, suy diễn.
Vai trò: nắm bắt được bản chất đặc
trưng của sự vật, tránh sa vào trình bày
Thao tác quan trọng trong việc
tạo lập văn bản thuyết minh
các biểu hiện không tiêu biểu không
quan trọng.

*Ghi nhớ 1 (SGK/trang 128)

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
2. Phương pháp thuyết minh:
Ví dụ:
Huế là một trong những trung tâm văn hoá, nghệ thuật lớn của Việt Nam.
- Đối tượng thuyết minh: Huế (A)
- Đặc điểm của đối tượng thuyết minh: một trong những…(B)

Nông Văn Vân là tù trưởng dân tộc Tày, giữ chức tri châu Bảo Lạc(Cao Bằng).

- Đối tượng thuyết minh: Nông Văn Vân (A)
- Đặc điểm của đối tượng thuyết minh: tù trưởng…(B)
Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích.

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích

 Vai trò và đặc điểm: Quy sự vật được định nghĩa và
chỉ ra đặc điểm,công dụng riêng.

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Quan sát, học tập, tích lũy tri thức để làm bài văn
thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích
b/ Phương pháp liệt kê

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Các yêu cầu để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích
b/ Phương pháp liệt kê
* Ví dụ : Sgk/127
C©y dõa cèng hiÕn tÊt c¶ cña c¶i cña mình cho con ng­êi: th©n
c©y lµm m¸ng, l¸ lµm tranh, cäng l¸ chÎ nhá lµm v¸ch, gèc dõa
già lµm châ ®å x«i, nư­íc dõa ®Ó uèng, ®Ó kho c¸, kho thÞt, nÊu
canh, lµm n­ưíc m¾m....
(Cây dừa Bình Định)

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
Th©n lµm m¸ng
L¸ lµm tranh
Cäng l¸ chÎ nhá lµm v¸ch
Gèc dõa giµ lµm châ ®å x«i
N­ưíc dõa ®Ó uèng, ®Ó kho c¸, kho
thÞt, nÊu canh, lµm n­íc m¾m
- KÓ ra lÇn l­ưît c¸c c«ng dông cña
c©y dõa.
- Lµm næi bËt tÝnh chÊt cña sù vËt.

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Các yêu cầu để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích
b/ Phương pháp liệt kê
* Ví dụ : Sgk/127
- Cách làm: Kể ra lần lượt các đặc điểm tính chất
của sự vật theo một trình tự nào đó.
- Tác dụng: Giúp người đọc hiểu sâu sắc, toàn
diện và có ấn tượng về nội dung được thuyết
minh.

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Quan sát, học tập, tích lũy tri thức để làm bài văn
thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích
b/ Phương pháp liệt kê

 Tác dụng: Giúp người đọc hiểu sâu sắc, toàn diện và
có ấn tượng về nội dung thuyết minh.

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Quan sát, học tập, tích lũy tri thức để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích
b/ Phương pháp liệt kê
Ví dụ:
Ngày nay, đi các nước phát triển ,đâu đâu cũng nổi lên chiến
dịch chống thuốc lá .Người ta cấm hút thuốc ở tất cả những
nơi công cộng, phạt nặng những người vi phạm (ở Bỉ, từ năm
1987,vi phạm lần nhất phạt 40 đô la, tái phạm 500 đô la).
Phương pháp nêu ví dụ

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Quan sát, học tập, tích lũy tri thức để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích
b/ Phương pháp liệt kê
c/ Phương pháp nêu ví dụ

Vai trò: Các ví dụ cụ thể có tác dụng thuyết phục người đọc, khiến người
đọc tin.

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
Ví dụ:
Các nhà khoa học cho biết trong không khí, dưỡng khí chiếm 20% thể tích,
thán khí chiếm 3%. Nếu không có bổ sung thì trong vòng 500 năm con
người và động vật sẽ dùng hết số dưỡng khí ấy, đồng thời số thán khí không
ngừng gia tăng. Vậy vì sao đến nay dưỡng khí vẫn còn? Đó là nhờ thực vật.
Thực vật khi quang hợp hút thán khí và nhả ra dưỡng khí. Một héc-ta cỏ mỗi
ngày có khả năng hấp thụ 900 kg thán khí và nhả ra 600 kg dưỡng khí. Vì
thế trồng cây xanh và thảm cỏ trong thành phố có ý nghĩa cực kỳ to lớn.
(Nói về cỏ)
Phương pháp dùng số liệu (con số).

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Quan sát, học tập, tích lũy tri thức để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích
b/ Phương pháp liệt kê
c/ Phương pháp nêu ví dụ
d/ Phương pháp dùng số liệu (con số)

 Tác dụng: Số liệu phải chính xác, độ tin cậy cao, có cơ sở thực tế.

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Quan sát, học tập, tích lũy tri thức để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
Ví dụ:
Ôn dịch thuốc lá đe dọa sức khỏe và tính mạng của loài
A

người còn nặng hơn cả AIDS.
B

A: Đối tượng cần đối chiếu.
B: Đối tượng đối chiếu.
Phương pháp so sánh.

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh
1. Quan sát, học tập, tích lũy tri thức để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích.
b/ Phương pháp liệt kê
c/ Phương pháp nêu ví dụ
d/ Phương pháp dùng số liệu (con số)
e/ Phương pháp so sánh
 Tác dụng: Đối chiếu hai hoặc hơn hai sự vật để làm nổi
bật tính chất của đối tượng thuyết minh.

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
HUÕ
HuÕ lµ mét trong những trung t©m văn ho¸, nghÖ thuËt lín cña
ViÖt Nam. HuÕ lµ mét thµnh phè ®Ñp. HuÕ ®Ñp cña thiªn nhiªn ViÖt
Nam. HuÕ ®Ñp th¬. HuÕ ®Ñp cña những con ®ư­êng s¸ng t¹o, anh
dòng.
HuÕ lµ sù kÕt hîp hµi hoµ cña nói, s«ng vµ biÓn. Chóng ta cã thÓ lªn
nói B¹ch M· ®Ó ®ãn giã biÓn. Tõ ®Ìo H¶i V©n m©y phñ, chóng ta
nghe tiÕng sãng biÓn rì rµo. Tõ ®©y, buæi s¸ng chóng ta cã thể lªn
Trư­êng S¬n, buæi chiÒu t¾m biÓn ThuËn An vµ ban ®ªm ngñ thuyÒn
trªn s«ng H­ư¬ng.
HuÕ ®Ñp víi c¶nh s¾c s«ng nói. S«ng Hư­¬ng ®Ñp như­ mét d¶i lôa
xanh bay l­ưîn trong tay nghÖ sÜ móa. Nói

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
Ngù Bình như­ cái yªn ngùa næi bËt trªn nÒn trêi trong xanh cña HuÕ. ChiÒu
®Õn, những chiÕc thuyÒn nhá nhÑ nhµng l­ưít trªn dßng n­ưíc hiÒn dÞu cña
s«ng H­¬ng. Những m¸i chÌo thong th¶ bu«ng, những giäng hß HuÕ ngät
ngµo bay l­ưîn trªn mÆt sãng, trªn những ngọn c©y thanh trµ, ph­ưîng vÜ.
HuÕ cã những c«ng trình kiÕn tróc næi tiÕng ®­îc Liªn Hîp Quèc xÕp vµo
h¹ng di s¶n văn ho¸ thÕ giíi. HuÕ næi tiÕng víi c¸c lăng tÈm cña c¸c vua
NguyÔn, víi chùa Thiªn Mô, chïa Tróc L©m, víi ®µi Väng C¶nh, ®iÖn Hßn
ChÐn, chî Đ«ng Ba....
HuÕ ®­ưîc yªu vì những s¶n phÈm ®Æc biÖt cña mình. HuÕ lµ thµnh phè cña
những m¶nh v­ưên xinh ®Ñp.

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
Những hoa, c©y c¶nh, những v­ưên chÌ, v­ên c©y ăn qu¶ cña s«ng H­ư¬ng xanh
mư­ít như­ những viªn ngäc. Những chiÕc nãn HuÕ lµm cho c¸c c« g¸i HuÕ ®Ñp
h¬n, duyªn d¸ng h¬n.
HuÕ cßn næi tiÕng víi những mãn ăn mµ chØ riªng HuÕ míi cã.
HuÕ cßn lµ thµnh phè ®Êu tranh kiªn cư­êng. Th¸ng T¸m năm 1945, HuÕ ®· ®øng
lªn cïng c¶ nư­íc, chÕ ®é phong kiÕn ngµn năm sôp ®æ d­ưíi ch©n thµnh HuÕ.
HuÕ ®Ñp vµ th¬ ®· ®i vµo lÞch sö cña những thµnh phè anh hïng.
(DÉn theo TiÕng ViÖt thùc hµnh)

Huế đẹp bởi các mặt:
* Cảnh

sắc thiên nhiên: - Sự kết hợp hài hoà của núi, sông, biển .
- Đẹp với cảnh sắc sông, núi ...

Huế đẹp bởi các mặt:
* Nhiều công trình kiến trúc nổi tiếng

Huế đẹp bởi các mặt:
* LÞch sö ®Êu tranh vµ con ng­ưêi : Thµnh phè ®Êu tranh kiªn c­ưêng.

Huế đẹp bởi các mặt:
* ĐÆc s¾c :- Những s¶n phÈm ®Æc biÖt: v­ên, nãn, c« g¸i HuÕ ...
- Những mãn ăn.

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

Hiểu đầy
đủ, cụ thể
toàn diện
về Huế
“đối tượng
đa dạng,
nhiều cá
thể, nhiều
bộ phận,
nhiều
mặt…”

+ Cảnh sắc thiên nhiên:
- Sự kết hợp hài hoà của núi, sông, biển .
- Đẹp với cảnh sắc sông, núi ...
+ Nhiều công trình kiến trúc:
- Có những công trình kiến trúc nổi tiếng.
+ Đặc sắc:
- Những sản phẩm đặc biệt: vườn, nón, cô
gái Huế ...
- Những món ăn.
+ Lịch sử đấu tranh và con người:
Thành phố đấu tranh kiên cường.

Phương pháp phân loại, phân tích.

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

I. Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh

1. Quan sát, học tập, tích lũy tri thức để làm bài văn thuyết minh:
2. Phương pháp thuyết minh:
a/ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích.

b/ Phương pháp liệt kê
c/ Phương pháp nêu ví dụ
d/ Phương pháp dùng số liệu (con số)
e/ Phương pháp so sánh
g/ Phương pháp phân loại, phân tích
 Tác dụng: Đối với những sự vật đa dạng, người ta chia ra
từng loại để trình bày. Đối với sự vật có nhiều bộ phận, người
ta chia ra từng bộ phận để thuyết minh.
* Ghi nhớ SGK/128.

TIẾT 57,58 – TẬP LÀM VĂN:
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
BÀI TẬP 1: SGK/128

Tác giả bài “Ôn dịch thuốc lá” đã nghiên cứu, tìm hiểu rất nhiều để nêu lên yêu
cầuchống nạn hút thuốc lá. Em hãy chỉ ra phạm vi tìm hiểu vấn đề thể hiện trong bài viết.
1/ Kiến thức của một bác sĩ:
+ Khói thuốc lá có nhiều chất độc, thấm vào cơ thể, gây ho hen, viêm phế quản.
+ Khói thuốc thấm vào máu, không cho chúng tiếp cận ô-xi.
+ Khói
thuốc
lá gây
thưquan
vòmsát
họng,
ung thư
phổi…
2/ Kiến
thức
của ung
người
đời sống
xã hội:
Hiểuni-cô-tin
một nét trong
tâm lí:thuốc
cho rằng
húthuyết
thuốcáplátăng
là văn
sangmạch,
trọng;nhồi máu cơ tim…
++Chât
lá làm
cao,minh,
tắc động
+ Hút thuốc thuốc lá ảnh hưởng tới những người không hút;
+ Ảnh hưởng đến thai nhi; nêu gương xấu.
3 / Kiến thức của một người có tâm huyết đối với các vấn đề xã hội và bức xúc:
+ So sánh việc hút thuốc ở Việt Nam với các nước Âu, Mỹ;
+ Tình hình chống hút thuốc lá ở các nước đang phát triển.

Nối cụm từ ở cột A với cụm từ ở cột B để hoàn thiện câu:
A

B

1- Phương pháp
nêu định nghĩa

a- lần lượt chỉ ra các đặc điểm, tính chất của đối tượng
thuyết minh theo một trình tự nhất định, giúp người đọc
hình dung ra đối tượng thuyết minh.

2- Phương pháp
liệt kê

b- dẫn ra các con số cụ thể để thuyết minh, làm cho văn
bản thêm tin cậy

3- Phương pháp
dùng số liệu

c- chia đối tượng ra từng loại, từng mặt để thuyết
minh làm cho đối tượng trở nên cụ thể, rõ ràng hơn

4- Phương pháp
so sánh

d- chỉ ra bản chất của đối tượng thuyết minh bằng lời
văn ngắn gọn, chính xác.

5- Phương pháp
phân loại

e- đối chiếu hai hoặc hơn hai sự vật để làm nổi bật tính
chất đối tượng thuyết minh.

TROØ CHÔI TÌM OÂ CHÖÕ MAY MAÉN

1
4

2

5

3

6

Câu 1:
Haõy keå teân 6 phöông phaùp thuyeát minh
ñaõ hoïc trong baøi hoâm nay?
ÑAÙP AÙN:
Phöông phaùp neâu ñònh nghóa, giaûi thích;
phöông phaùp lieät keâ; phöông phaùp neâu ví
duï; phöông phaùp duøng soá lieäu; phöông phaùp
so saùnh; phöông phaùp phaân tích, phaân loaïi.

Câu 2:
Để làm tốt bài văn thuyết minh, cần phải
làm gì?
ÑAÙP AÙN:
Quan sát, học tập, tích lũy tri thức…

Ô chữ may mắn:
Bạn nhận được ánh mắt ngưỡng mộ từ các
bạn trong lớp và nhận được một tràng vỗ tay
động viên, cổ vũ

Ô chữ may mắn:
Bạn nhận được ánh mắt ngưỡng mộ từ các
bạn trong lớp và nhận được một tràng vỗ tay
động viên, cổ vũ

Câu 3:
Để làm tốt bài văn thuyết minh, cần phải
làm gì?
ÑAÙP AÙN:
Quan sát, học tập, tích lũy tri thức…

Câu 4:
Để làm tốt bài văn thuyết minh, cần phải
làm gì?
ÑAÙP AÙN:
Quan sát, học tập, tích lũy tri thức…

1. Phương pháp nêu định nghĩa
2. Phương pháp liệt kê
Phương
ph¸p
thuyÕt
minh

3. Phương pháp nêu ví dụ
4. Phương pháp dùng số liệu
5. Phương pháp so sánh
6. Phương pháp phân loại, ph©n tích

BẢNG HỆ THỐNG CÁC PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
Phương pháp thuyết minh

Hình thức- yêu cầu

Tác dụng

1. Nêu định nghĩa, giải
thích

- Kiểu câu trần thuật A là B
+ A: Đối tượng cần thuyết minh.
+ B: Tri thức về đối tượng
+ là: biểu thị sự phán đoán

2.Liệt kê

-Kiểu câu: Câu có nhiều vế câu, có nhiều vị ngữ
- Kể ra những thuộc tính, biểu
hiện cùng loại.
- Phần liệt kê được đánh dấu bởi dấu hai chấm.
- Kết hợp nhiều loại dấu câu: dấu phẩy, dấu hai chấm, dấu - Giúp người đọc hiểu sâu sắc,
toàn diện về đối tượng.
chấm phẩy, dấu ba chấm

3. Nêu ví dụ.

* Nêu ví dụ: Từ ví dụ thường đặt trong dấu ngoặc đơn..
*Dùng số liệu: Dùng các con số, số liệu chính xác.
*Yêu cầu:Khách quan, chính xác, tin cậy, sát hợp, tiêu biểu

- Đối tượng thuyết minh có độ tin
cậy cao.

5. So sánh

-So sánh hai đối tượng có cùng thuộc tính

- Nhằm làm nổi bật đối tượng
thuyết minh.

6. Phân tích, phân loại

- Chia ra từng bộ phận, từng mặt, khía cạnh, từng thuộc tính
của đối tượng để thuyết minh

- Giúp người đọc hiểu dần từng
mặt, từng khía cạnh của đối tượng,
từ đó có cái nhìn tổng thể toàn
diện về đối tượng.

4. Dùng số liệu

- Giúp người đọc có khái niệm và
hình dung được đối tượng (là ai, là
gì)