Chương II
CÁC NƯỚC Á, PHI, MĨ LA-TINH TỪ NĂM 1945 ĐẾN NAY
BÀI 3
QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO GIẢI
PHÓNG DÂN TỘC VÀ SỰ TAN RÃ CỦA HỆ THỐNG THUỘC ĐỊA

Chương II

CÁC NƯỚC Á, PHI, MĨ LA-TINH TỪ NĂM 1945 ĐẾN NAY
BÀI 3
QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO GIẢI
PHÓNG DÂN TỘC VÀ SỰ TAN RÃ CỦA HỆ THỐNG THUỘC ĐỊA

Lược đồ hệ thống thuộc địa trên thế giới đầu thế kỉ XX

Chương II

CÁC NƯỚC Á, PHI, MĨ LA-TINH TỪ NĂM 1945 ĐẾN NAY
BÀI 3
QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO GIẢI
PHÓNG DÂN TỘC VÀ SỰ TAN RÃ CỦA HỆ THỐNG THUỘC ĐỊA

VẤN ĐỀ:

  Sau Chiến tranh thế giới thứ II, một cao trào giải phóng dân
tộc đã diễn ra sôi nổi ở Châu Á, châu Phi và Mĩ La-tinh, làm
cho hệ thống thuộc địa của CNĐQ tan rã từng mảng lớn và đi
tới sụp đổ hoàn toàn.Vậy quá trình phát triển của phong trào
giải phóng dân tộc sau CTTG thứ 2 cụ thể như thế nào?

BÀI 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG
DÂN TỘC VÀ SỰ TAN RÃ CỦA HỆ THỐNG THUỘC ĐỊA
Khái quát tình hình các nước
châu Á, châu Phi và Mĩ La-tinh
* Các nước Á, Phi, Mĩ La-tinh là những khu vực
đông dân cư, có nguồn lao động dồi dào, lãnh thổ
rộng lớn và nguồn tài nguyên hết sức phong phú.
- Trước Chiến tranh thế giới hai, hầu hết các nước
trong những khu vực này là thuộc địa hoặc nửa
thuộc địa của các đế quốc Anh, Pháp, Mĩ, Nhật,
Hà Lan,...
- Trong Chiến tranh thế giới hai, một số nước bị
phát xít I-ta-li-a, phát xít Nhật chiếm đóng và nô
dịch. => Mục tiêu: đấu tranh giải phóng dân tộc,
thoát khỏi sự lệ thuộc vào chủ nghĩa đế quốc.

Lược đồ hệ thống thuộc địa
trên thế giới đầu thế kỉ XX

BÀI 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG
DÂN TỘC VÀ SỰ TAN RÃ CỦA HỆ THỐNG THUỘC ĐỊA
Sau khi tìm nội dung bài học và hoàn thành nội dung bảng sau:

S
T
T
1
2
3

Các
giai
đoạn

Đặc điểm

Sự kiện tiêu biểu

BÀI 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG
DÂN TỘC VÀ SỰ TAN RÃ CỦA HỆ THỐNG THUỘC ĐỊA
I. GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 1945 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 60 CỦA THẾ KỈ XX
Sau Chiến tranh thế giới thứ 2, phong trào giải phóng dân tộc ở các nước châu Á, châu
nét mớinổcủa
tràotừng
đấubước
tranh
giảithắng
phóng
tộcchủ
từ nghĩa
sau Chiến
Phi vàNêu
Mĩ La-tinh
ra phong
mạnh mẽ,
giành
lợi,dân
lật đổ
thực dân
cũ và tranh
mới, cụ
thể:
thế
giới thứ hai đến giữa những năm 60 của thế kỉ XX?
Các nước châu Á:
- Đông Nam Á: tiêu biểu In-đô-nê-xi-a (17/8/1945), Việt Nam (2/9/1945) và Lào
(12/10/1945).
- Nam Á: Ấn Độ (1946-1950)

7

Lược đồ
Phong trào
đấu tranh
giành độc lập
của các nước
Á, Phi và Mĩ
La-tinh từ năm
1945 đến giữa
những năm 60
của thế kỉ XX.

LÀO
12/10/1945

Chủ tịch ẤN ĐỘ
Sukarno,
v1946
ị tổ-1950
ng
Hồ Chí Minh
thống sáng lập
In-đô-nê-xi-a

VIỆT NAM
2/9/1945
IN-ĐÔ-NÊ-XI-A
17/8/1945

BÀI 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG
DÂN TỘC VÀ SỰ TAN RÃ CỦA HỆ THỐNG THUỘC ĐỊA
I. GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 1945 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 60 CỦA THẾ KỈ XX
Sau chiến tranh thế giới thứ 2, phong trào giải phóng dân tộc ở các nước châu Á, châu Phi
và Mĩ La-tinh nổ ra mạnh mẽ, từng bước giành thắng lợi, lật đổ chủ nghĩa thực dân cũ và
mới, cụ thể:
Các nước châu Á:
- Đông Nam Á: tiêu biểu In-đô-nê-xi-a (17/8/1945), Việt Nam (2/9/1945) và Lào
(12/10/1945).
- Nam Á: Ấn Độ (1946-1950)
Các nước châu Phi: tiêu biểu là Ai Cập (1952), An-giê-ri (1954 – 1962). Năm1960, có 17
nước châu Phi tuyên bố độc lập và được xem là “Năm châu Phi”.

9

Lược đồ
Phong trào
đấu tranh
giành độc lập
của các nước
Á, Phi và Mĩ
La-tinh từ năm
1945 đến giữa
những năm 60
của thế kỉ XX.

AN-GIÊ-RI
1954 - 1962
AI CẬP
1952

LÀO
12/10/1945
ẤN ĐỘ
1946 -1950

NĂM 1960, 17 NƯỚC
ến LẬP
CHÂU PHI GIÀNHChi
ĐỘC
tranh
Pháp
tại AnGamal Abdel Nasser
giê-ri

VIỆT NAM
2/9/1945
IN-ĐÔ-NÊ-XI-A
17/8/1945

BÀI 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG
DÂN TỘC VÀ SỰ TAN RÃ CỦA HỆ THỐNG THUỘC ĐỊA
I. GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 1945 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 60 CỦA THẾ KỈ XX
Sau chiến tranh thế giới thứ 2, phong trào giải phóng dân tộc ở các nước châu Á, châu Phi
và Mĩ La-tinh nổ ra mạnh mẽ, từng bước giành thắng lợi, lật đổ chủ nghĩa thực dân cũ và
mới, cụ thể:
Các nước châu Á:
- Đông Nam Á: tiêu biểu In-đô-nê-xi-a (17/8/1945), Việt Nam (2/9/1945) và Lào
(12/10/1945).
- Nam Á: Ấn Độ (1946-1950)
Các nước châu Phi: tiêu biểu là Ai Cập (1952), An-giê-ri (1954 – 1962). Năm1960, có 17
nước châu Phi tuyên bố độc lập và được xem là “Năm châu Phi”.
Mĩ la – tinh: Cách mạng Cu-ba thắng lợi (1/1/1959).

Lược đồ
Phong trào
đấu tranh
giành độc lập
của các nước
Á, Phi và Mĩ
La-tinh từ năm
1945 đến giữa
những năm 60
của thế kỉ XX.

AN-GIÊ-RI
1954 - 1962
CU BA
1/1/1959

AI CẬP
1952

LÀO
12/10/1945
ẤN ĐỘ
1946 -1950

VIỆT NAM
2/9/1945
IN-ĐÔ-NÊ-XI-A
17/8/1945

Vì sao khu vực Đông Nam Á là nơi
khởi đầu của phong trào đấu tranh
giải phóng dân tộc trên thế giới?
- Một số nước Đông Nam Á bị phát
xít Nhật chiếm đóng, khi quân Nhật
đầu hàng là cơ hội để các nước giải
phóng dân tộc.
- Giai cấp vô sản, tư sản dân tộc đã
vươn lên nắm ngọn cờ lãnh đạo
nhân dân đấu tranh.
- Nhân dân Đông Nam Á có truyền
thống yêu nước chống ngoại xâm.

BÀI 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG
DÂN TỘC VÀ SỰ TAN RÃ CỦA HỆ THỐNG THUỘC ĐỊA
I. GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 1945 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 60 CỦA THẾ KỈ XX

Sau chiến tranh thế giới thứ 2, phong trào giải phóng dân tộc ở các nước châu Á, châu Phi
và Mĩ La-tinh nổ ra mạnh mẽ, từng bước giành thắng lợi, lật đổ chủ nghĩa thực dân cũ và
mới, cụ thể:
Các nước châu Á:
- Đông Nam Á: Tiêu biểu In-đô-nê-xi-a (17/8/1945), Việt Nam (2/9/1945) và Lào
(12/10/1945).
- Nam Á: Ấn Độ (1946-1950)
Các nước châu Phi: Tiêu biểu là Ai Cập (1952), An-giê-ri (1954 – 1962). Năm1960, có 17
nước châu Phi tuyên bố độc lập và được xem là “Năm châu Phi”.
Mĩ la – tinh: Tiêu biểu là Cu-ba (1/1/1959).
Như vậy, tới giữa những năm 60 của thế kỉ XX, hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc – thực
dân về cơ bản đã bị sụp đổ. Đến năm 1967, hệ thống thuộc địa chỉ còn 5,2 triệu km2 với 35 triệu
dân, tập trung chủ yếu ở miền Nam châu Phi.

Em có nhận xét gì về phong trào giải phóng
dân tộc từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai?
Phong trào diễn ra sôi nổi, quyết liệt ở hầu hết các thuộc địa của
chủ nghĩa đế quốc từ châu Á, châu Phi đến khu vực Mĩ La-tinh,
lôi cuốn đông đảo các giai cấp và các tầng lớp nhân dân tham
gia, với nhiều hình thức đấu tranh phong phú, trong đó đấu
tranh vũ trang là chủ yếu đã làm tan rã từng mảng rồi dẫn đến
sụp đổ hoàn toàn hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc.

BÀI TẬP
Câu 1. Sự kiện phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh đã tạo thời cơ cho các dân tộc ở
khu vực nào đứng lên đấu tranh giành độc lập?
A. Đông Nam Á.
B. Nam Phi.
A
C. Đông Bắc Á.
D. Mĩ La tinh.
Câu 2. Năm 1960 đã đi vào lịch sử với tên gọi là "Năm châu Phi", vì sao?
A. Có một số nước ở châu Phi được trao trả độc lập.
B. Có phong trào giải phóng dân tộc phát triển sớm nhất, mạnh nhất.

C C. Có 17 nước ở châu Phi tuyên bố độc lập.
D. Châu Phi là "Lục địa mới trỗi dậy".
Câu 3. Cho đến năm 1967, hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa thực dân chỉ còn tập
trung chủ yếu ở khu vực nào?
BB. Nam châu Phi.
A. Đông Nam Á.
C. Nam Mĩ.
D. Mĩ La tinh.

BÀI 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG
DÂN TỘC VÀ SỰ TAN RÃ CỦA HỆ THỐNG THUỘC ĐỊA
I. GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 1945 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 60 CỦA THẾ KỈ XX
II. GIAI ĐOẠN TỪ GIỮA NHỮNG NĂM 60 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 70 CỦA THẾ KỈ XX

Nêutrào
điểm
nổirabật
củaPhi
phong
giải
dân
giữa
những
nămlà60
Phong
diễn
ở châu
nhằmtrào
lật đổ
áchphóng
thống trị
củatộc
BồtừĐào
Nha,
điển hình
đếnlợi
giữa
năm
70 của thế kỉ XX?
thắng
của những
nhân dân
ba nước:
+ Ghi-nê Bít xao (9/1974),
+ Mô-dăm-bích (6/1975)
+ Ăng-gô-la (11/1975)

GHI-NÊ BÍT-XAO
9/1974

ĂNG-GÔ-LA
11/1975
MÔ-DĂM-BÍCH
6/1975

Lược đồ châu Phi

BÀI 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG
DÂN TỘC VÀ SỰ TAN RÃ CỦA HỆ THỐNG THUỘC ĐỊA
I. GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 1945 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 60 CỦA THẾ KỈ XX
II. GIAI ĐOẠN TỪ GIỮA NHỮNG NĂM 60 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 70 CỦA THẾ KỈ XX
Phong trào diễn ra ở châu Phi nhằm lật đổ ách thống trị của Bồ Đào Nha, điển hình là
thắng lợi của nhân dân ba nước:
+ Ghi-nê Bít xao (9/1974),
+ Mô-dăm-bích (6/1975)
+ Ăng-gô-la (11/1975)

Thắng lợi của nhân dân ba nước Ghi-nê Bít-xao, Mô-dăm-bích và Ăng-gô-la đã
Thắng lợi của nhân dân ba nước Ghi-nê Bít-xao, Mô-dăm-bích và Ăng-gô-la
góp phần quan trọng trong việc cổ vũ tinh thần nhân dân các nước thuộc địa, đặc
trong cuộc đấu tranh chống ách thống trị của Bồ Đào Nha, giành độc lập
biệt
nhân
châunhư
Phithế
trong
cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ chủ
dânlàtộc
có ýdân
nghĩa
nào?
quyền của mình.

BÀI 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG
DÂN TỘC VÀ SỰ TAN RÃ CỦA HỆ THỐNG THUỘC ĐỊA
I. GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 1945 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 60 CỦA THẾ KỈ XX
II. GIAI ĐOẠN TỪ GIỮA NHỮNG NĂM 60 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 70 CỦA THẾ KỈ XX
II. GIAI ĐOẠN TỪ GIỮA NHỮNG NĂM 70 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 90 CỦA THẾ KỈ XX
- Phong trào diễn ra dưới hình thức đấu tranh xóa bỏ chế độ phân biệt chủng tộc

Phong trào giải phóng dân tộc từ giữa những năm 70 đến giữa những năm
(A-pác-thai) ở châu Phi. Tiêu biểu là cuộc đấu tranh của Rô-đê-di-a, Tây Nam Phi
90 và
củaCộng
thế kỉ
cóPhi.
điểm gì đáng lưu ý?
hòaXX
Nam

Em hiểu như thế nào về
chủ nghĩa A-pác-thai?
“A-pác-thai” có nghĩa là “sự tách
biệt chủng tộc”. Đây là một chính
sách của chính quyền thiểu số người
da trắng nhằm phân biệt chủng tộc
và đối xử dã man với người da đen ở
một số nước miền Nam châu Phi. Ở
Cộng hòa Nam Phi, nhà cầm quyền
da trắng đã ban bố trên 70 đạo luật
phân biệt đối xử và tước bỏ quyền
làm người của người da đen và da
màu, quyền bóc lột được ghi vào
hiến pháp nước này. Liên hợp quốc
coi A-pác-thai là “một tội ác của
nhân loại”.

Lược đồ châu Phi

Người da đen ở CH Nam Phi bị đối xử phân biệt

Xử tử các tội phạm da đen

Phong trào chống chủ nghĩa Apacthai ở CH Nam Phi

BÀI 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG
DÂN TỘC VÀ SỰ TAN RÃ CỦA HỆ THỐNG THUỘC ĐỊA
I. GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 1945 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 60 CỦA THẾ KỈ XX
II. GIAI ĐOẠN TỪ GIỮA NHỮNG NĂM 60 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 70 CỦA THẾ KỈ XX
III. GIAI ĐOẠN TỪ GIỮA NHỮNG NĂM 70 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 90 CỦA THẾ KỈ XX
- Phong trào diễn ra dưới hình thức đấu tranh xóa bỏ chế độ phân biệt chủng tộc (A-pácthai) ở châu Phi. Tiêu biểu là cuộc đấu tranh của Rô-đê-di-a, Tây Nam Phi và Cộng hòa
Nam Phi.
- Đến đầu những năm 90 của thế kỉ XX, chế độ phân biệt chủng tộc hoàn toàn bị xóa bỏ.

“A-pác-thai” có nghĩa là “sự
tách biệt chủng tộc”. Đây là một
chính sách của chính quyền thiểu
số người da trắng nhằm phân biệt
chủng tộc và đối xử dã man với
người da đen ở một số nước miền
Nam châu Phi. Ở Cộng hòa Nam
Phi, nhà cầm quyền da trắng đã
ban bố trên 70 đạo luật phân biệt
đối xử và tước bỏ quyền làm
người của người da đen và da
màu, quyền bóc lột được ghi vào
hiến pháp nước này. Liên hợp
quốc coi A-pác-thai là “một tội
ác của nhân loại”.

DIM-BA-BU-Ê
Năm 1980

NA-MI-BI-A
Năm 1990

CH NAM PHI
Năm 1993

Lược đồ châu Phi

27

Câu hỏi: Hiện nay chế độ phân biệt
chủng tộc còn tồn tại không?

BÀI 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG
DÂN TỘC VÀ SỰ TAN RÃ CỦA HỆ THỐNG THUỘC ĐỊA
I. GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 1945 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 60 CỦA THẾ KỈ XX
II. GIAI ĐOẠN TỪ GIỮA NHỮNG NĂM 60 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 70 CỦA THẾ KỈ XX
III. GIAI ĐOẠN TỪ GIỮA NHỮNG NĂM 70 ĐẾN GIỮA NHỮNG NĂM 90 CỦA THẾ KỈ XX
- Phong trào diễn ra dưới hình thức đấu tranh xóa bỏ chế độ phân biệt chủng tộc (A-pácthai) ở châu Phi. Tiêu biểu là cuộc đấu tranh của Rô-đê-di-a, Tây Nam Phi và Cộng hòa
Nam Phi.
- Đến đầu những năm 90 của thế kỉ XX, chế độ phân biệt chủng tộc hoàn toàn bị xóa bỏ.
=> Như vậy, hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc đã bị sụp đổ hoàn toàn. Lịch
sử các dân tộc Á, Phi, Mĩ La-tinh bước sang một chương mới.
- Nhiệm vụ của các nước Á, Phi, Mĩ La-tinh: củng cố nền độc lập dân tộc, xây dựng và
phát triển đất nước nhằm khắc phục tình trạng đói nghèo, lạc hậu đã kéo dài từ bao đời nay.

PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

GIAI ĐOẠN TỪ NĂM
1945 ĐẾN GIỮA NHỮNG
NĂM 60 CỦA THẾ KỈ XX

PHONG TRÀO
PHÁT TRIỂN MẠNH
Ở CÁC NƯỚC
Á, PHI, MĨ LA-TINH

GIAI ĐOẠN TỪ GIỮA
NĂM 60 ĐẾN GIỮA
NHỮNG NĂM 70 CỦA
THẾ KỈ XX

GIAI ĐOẠN TỪ GIỮA
NĂM 70 ĐẾN GIỮA
NHỮNG NĂM 90 CỦA
THẾ KỈ XX

XÓA BỎ
SỰ THỐNG TRỊ
CỦA THỰC DÂN
BỒ ĐÀO NHA

XÓA BỎ CHẾ ĐỘ
PHÂN BIỆT CHỦNG
TỘC A-PAC-THAI

HỆ THỐNG THUỘC ĐỊA CỦA CHỦ NGHĨA THỰC DÂN SỤP ĐỔ HOÀN TOÀN

BÀI TẬP
STT

Các giai
đoạn

1

Từ năm 1945
đến giữa những
năm 60 của thế
kỉ XX

2

Từ giữa những
năm 60 đến giữa
những năm 70
của thế kỉ XX

3

Từ giữa những
năm 70 đến giữa
những năm 90
của thế kỉ XX

Đặc điểm

Sự kiện tiêu biểu

BÀI TẬP
STT

Đặc điểm

Sự kiện tiêu biểu

1

Từ năm 1945 đến
giữa những năm
60 của thế kỉ XX

Đấu tranh nhằm đập
tan hệ thống thuộc
địa của chủ nghĩa
đế quốc

- Đông Nam Á: Các nước In-đô-nê-xi-a, Việt nam và Lào tuyên bố
độc lập (1945)
- Cuộc đấu tranh lan sang Nam Á, Bắc Phi
- Nhiều nước giành độc lập: Ấn Độ, Ai Cập, An-giê-ri…
- Năm 1960, 17 nước ở châu Phi tuyên bố độc lập
- 1/1/1959, Cu Ba giành thắng lợi
 Tới giữa những năm 60 của thế kỉ XX, hệ thống thuộc địa của chủ
nghĩa thực dân cơ bản sụp đổ.

2

Từ giữa những
năm 60 đến giữa
những năm 70 của
thế kỉ XX

Đấu tranh nhằm lật
đổ ách thống trị của
Bồ Đào Nha

Ba nước giành được độc lập:
- Ghi-nê Bít-xao (9/1974)
- Mô-dăm-bích (6/1975)
- Ăng-gô-la (11/1975)

Đấu tranh nhằm xóa
bỏ chế độ A-pácthai

- Người da đen đấu tranh ngoan cường và bền bỉ
 Người da trắng tuyên bố phá bỏ chế độ phân biệt chủng tộc.
+ Năm 1980, Rô-đê-di-a (Cộng hòa Dim-ba-bu-ê)
+ Năm 1990, Tây Nam Phi (Cộng hòa Na-mi-bi-a)
+ Năm 1993, Cộng hòa Nam Phi
 Hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc sụp đổ hoàn toàn.

3

Các giai đoạn

Từ giữa những
năm 70 đến giữa
những năm 90 của
thế kỉ XX