NGỮ VĂN 8
Giáo viên: TRƯƠNG NGUYỄN BĂNG CHÂU
Năm học: 2019 - 2020
1. Nêu các quan hệ ý nghĩa giữa các vế của câu ghép.
2. Xác định quan hệ ý nghĩa giữa các vế câu trong câu ghép dưới đây:
Tuy rét vẫn kéo dài, mùa xuân đã đến bên bờ sông Lương.
Nguyên nhân
Điều kiện
Tương phản
Tăng tiến
Lựa chọn
Bổ sung
Tiếp nối
Đồng thời
Giải thích
1. Quan hệ ý nghĩa giữa các vế của câu ghép:
2. Tuy rét vẫn kéo dài, mùa xuân đã đến bên bờ sông Lương.
 Quan hệ tương phản
TIẾNG VIỆT 8
Dấu ngoặc đơn
và dấu hai chấm
Tiết 51:
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
I. Dấu ngoặc đơn
1. Ví dụ:
a) Đùng một cái, họ (những người bản xứ) được phong cho cái danh hiệu tối cao là “chiến sĩ bảo vệ công lí tự do”.
(Nguyễn Ái Quốc, Thuế máu)

b) Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây (ba khía là một loại còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon).
(Theo Đoàn Giỏi, Đất rừng phương Nam)

c) Lí Bạch (701 – 762), nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường, tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới năm tuổi, gia đình về định cư ở làng Thanh Liên, huyện Xương Long thuộc Miên Châu (Tứ Xuyên).
(Ngữ văn 7, tập 1)
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
a) Đùng một cái, họ (những người bản xứ) được phong cho cái danh hiệu tối cao là “chiến sĩ bảo vệ công lí tự do”.
(Nguyễn Ái Quốc, Thuế máu)
 Phần giải thích nhằm làm rõ họ ngụ ý chỉ ai.
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
b) Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây (ba khía là một loại còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon).
(Theo Đoàn Giỏi, Đất rừng phương Nam)
 Thuyết minh về một loài động vật 
c) Lí Bạch (701 – 762), nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường, tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới năm tuổi, gia đình về định cư ở làng Thanh Liên, huyện Xương Long thuộc Miên Châu (Tứ Xuyên). (Ngữ văn 7, tập 1)
 Phần bổ sung thêm thông tin về năm sinh, năm mất của nhà thơ (701-762) và phần cho biết thêm Miên Châu thuộc tỉnh nào (Tứ Xuyên).
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
a) Đùng một cái, họ được phong cho cái danh hiệu tối cao là “chiến sĩ bảo vệ công lí tự do”.
(Nguyễn Ái Quốc, Thuế máu)

b) Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây (Theo Đoàn Giỏi, Đất rừng phương Nam)

c) Lí Bạch , nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường, tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới năm tuổi, gia đình về định cư ở làng Thanh Liên, huyện Xương Long thuộc Miên Châu .
(Ngữ văn 7, tập 1)
(những người bản xứ)
(ba khía là một loại còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ, làm mắm xe ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon)
(701 – 762)
(Tứ Xuyên)
 Bỏ phần trong dấu ngoặc đơn thì nghĩa không thay đổi.
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
I. Dấu ngoặc đơn
1. Ví dụ:
Dấu ngoặc đơn dùng để dánh dấu phần chú thích (giải thích, thuyết minh, bổ sung thêm).
2. Kết luận:
* LƯU Ý
1. Nam Cao sinh năm 1915 (?)-1951 nhưng có tài liệu ghi năm sinh của ông là 1917.  Tỏ ý nghi ngờ.
2. Một thế kỷ văn minh khai hóa (!) của thực dân cũng không làm ra được một tấc sắt. Tre vẫn còn vất vả mãi với người.
(Thép Mới, Cây tre Việt Nam)
 Tỏ ý mỉa mai
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
II. Dấu hai chấm
1. Ví dụ:
- Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang…
 Đánh dấu (báo trước) lời đối thoại của Dế Mèn và Dế Choắt.
- Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.
Dế Choắt nhìn tôi mà rằng:
a) Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn khoăn. Tôi phải bảo:
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
II. Dấu hai chấm
1. Ví dụ:
b) Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất.
Người xưa có câu:

(Thép Mới, Cây tre Việt Nam)
 Đánh dấu (báo trước) lời dẫn trực tiếp.
“Trúc dẫu cháy, đốt ngay vẫn thẳng”. Tre là thẳng thắn, bất khuất.

Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
II. Dấu hai chấm
1. Ví dụ:
c) Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ. Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng chúng tôi đang có sự thay đổi lớn:
(Thanh Tịnh, Tôi đi học)
 Đánh dấu (báo trước) phần giải thích lí do thay đổi tâm trạng của tác giả trong ngày đầu tiên đi học.
hôm nay tôi đi học.
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
II. Dấu hai chấm
1. Ví dụ:
Dấu hai chấm dùng để:
Đánh dấu (báo trước) phần giải thích, thuyết minh cho một phần trước đó.
Đánh dấu (báo trước) lời dẫn trực tiếp (dùng với dấu ngoặc kép) hay lời đối thoại (dùng với dấu gạch ngang).
2. Kết luận:
Luật chơi:
- Chia lớp thành 2 nhóm (A và B). Mỗi nhóm cử đại diện chọn các ô trái cây (câu hỏi). Lần lượt đại diện từng nhóm sẽ trả lời (thời gian là 30s). Mỗi câu trả lời đúng đạt 10đ.
- Nếu hết thời gian 30s mà đại diện nhóm không trả lời được thì chuyển quyền trả lời câu hỏi cho nhóm còn lại. Mỗi câu trả lời đúng đạt 5đ.
TRÁI CÂY MAY MẮN
Trò chơi :
TRÁI CÂY MAY MẮN
Cho biết công dụng của dấu ngoặc đơn trong câu sau:
Người ta cấm hút thuốc ở tất cả những nơi công cộng, phạt nặng những người vi phạm (ở Bỉ, từ năm 1987, vi phạm lần thứ nhất phạt 40 đô la, tái phạm phạt 500 đô la).
(Nguyễn Khắc Viện, Ôn dịch thuốc lá)
 Đánh dấu phần bổ sung thêm
Dấu hai chấm trong đoạn văn sau có công dụng gì?
Hôm sau Lão Hạc sang nhà tôi. Vừa thấy tôi, lão báo ngay:
- Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ!
- Cụ bán rồi ?
- Bán rồi ! Họ vừa bắt xong.
(Nam Cao, Lão Hạc)
→ Ñaùnh daáu (baùo tröôùc) lôøi ñoái thoaïi.
Trong ñoaïn vaên sau, daáu ngoaëc ñôn coù coâng duïng gì?
Hai baøi thô “Caûnh khuya” vaø “Raèm thaùng gieâng” ñöôïc Baùc Hoà vieát ôû chieán khu Vieät Baéc trong nhöõng naêm ñaàu cuûa cuoäc khaùng chieán choáng Phaùp (1946-1954).
→ Đaùnh daáu phaàn boå sung theâm.
Ô MAY MẮN
Phaàn naøo trong caâu sau coù theå cho vaøo trong daáu ngoaëc ñôn?
Thảo, lôùp tröôûng 8B, haùt raát hay.
→ Coù theå cho vaøo trong daáu ngoaëc ñôn phaàn naèm giöõa hai daáu phaåy.
Thảo (lôùp tröôûng 8B) haùt raát hay.
Ô MAY MẮN
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
I. Dấu ngoặc đơn
II. Dấu hai chấm
III. Luyện tập
Nhóm 1+2:
Bài tập 1 – Giải thích công dụng của dấu ngoặc đơn.
Nhóm 3+4:
Bài tập 2 – Giải thích công dụng của dấu hai chấm.
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
III. Luyện tập
1a. Qua các cụm từ “tiệt nhiên” (rõ ràng, dứt khoát như thế, không thể khác), “định phận tại thiên thư” (định phận tại sách trời), “hành khan thủ bại hư” (chắc chắn sẽ nhận lấy thất bại), hãy nhận xét về giọng điệu của bài thơ.
(Ngữ văn 7, tập một)
 Đánh dấu phần giải thích ý nghĩa của các cụm từ tiệt nhiên, định phận tại thiên thư, hành khan thủ bại hư.
Bài tập 1: Giải thích công dụng của dấu ngoặc đơn.
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
1b. Chiều dài của cầu là 2290m (kể cả phần cầu dẫn với chính nhịp dài và mười nhịp ngắn).
(Thúy Lan, Cầu Long Biên – chứng nhân lịch sử)
 Đánh dấu phần thuyết minh
1c. Để văn bản có tính liên kết, người viết (người nói) phải làm cho nội dung của các câu, các đoạn thống nhất và gắn bó chặt chẽ với nhau; đồng thời, phải biết kết nối các câu, các đoạn bằng những phương tiện ngôn ngữ (từ, câu,…) thích hợp.
(Ngữ văn 7, tập một)
Đánh dấu phần bổ sung.
Đánh dấu phần thuyết minh
III. Luyện tập
Bài tập 1: Giải thích công dụng của dấu ngoặc đơn.
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
III. Luyện tập
2a. Nhưng họ thách nặng quá:


(Nam cao, Lão Hạc)
 Đánh dấu (báo trước) phần giải thích cho ý: họ thách nặng quá.
Bài tập 2: Giải thích công dụng của dấu hai chấm.
nguyên tiền mặt phải một trăm đồng bạc, lại còn cau, còn rượu… cả cưới nữa thì mất đến cứng hai trăm bạc.
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
III. Luyện tập
 Đánh dấu (báo trước) lời đối thoại (của Dế Choắt nói với Dế Mèn) và phần thuyết minh nội dung mà Dế Choắt khuyên Dế Mèn.
Bài tập 2: Giải thích công dụng của dấu hai chấm.
2b.
Tôi không ngờ Dế Choắt nói với tôi một câu như thế này:
- Thôi, tôi ốm yếu quá rồi, chết cũng được. Nhưng trước khi nhắm mắt, tôi khuyên anh:
ở đời mà có thói hung hăng, bậy bạ, có óc mà không biết nghĩa, sớm muộn gì rồi cũng mang vạ vào mình đấy.
Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
III. Luyện tập
 Đánh dấu (báo trước) phần thuyết minh cho ý: đủ màu là những màu nào.
Bài tập 2: Giải thích công dụng của dấu hai chấm.
2c. Rồi một ngày mưa rào. Mưa giăng giăng bốn phía. Có quãng nắng xuyên xuống biển, óng ánh đủ màu:
xanh lá mạ, tím phớt, hồng, xanh biếc,…
(Vũ Tú Nam, Biển đẹp)
Hướng dẫn tự học
Nắm rõ công dụng của dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm.
Viết đoạn văn với chủ đề tự chọn, trong đó có sử dụng dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm.
Chuẩn bị: Dấu ngoặc kép.
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
III. Luyện tập
Bài tập 3:
Tiếng Việt có những đặc sắc của một thứ tiếng đẹp, một thứ tiếng hay. Nói thế có nghĩa là nói rằng tiếng Việt là một thứ tiếng hài hoà về mặt âm hưởng, thanh điệu mà cũng rất tế nhị, uyển chuyển trong cách đặt câu. Nói thế cũng có nghĩa là nói rằng tiếng Việt có đầy đủ khả năng để diễn đạt tình cảm, tư tưởng của người Việt Nam và để thoả mãn cho yêu cầu của đời sống văn hoá nước nhà qua các thời kì lịch sử.
(Đặng Thai Mai,
Tiếng Việt, một biểu hiện hùng hồn của sức sống dân tộc)
:
:
A
B
Phong Nha gồm hai bộ phận: động khô và động nước
Phong Nha gồm hai bộ phận (động khô và động nước)
Thay được, vì nghĩa cơ bản không thay đổi.
Phong Nha gồm: động khô và động nước.
Phong Nha gồm (động khô và động nước)
Không thay được, vì ý nghĩa cơ bản thay đổi (không rõ nghĩa)
Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Tiết 51:
III. Luyện tập
Bài tập 4: