CHUYÊN ĐỀ : CÁC PHÉP TU TỪ TỪ VỰNG
- Tiết 78, 91: So sánh
- Tiết 95: Nhân hóa
- Tiết 102: Ẩn dụ
- Tiết 104: Hoán dụ
TIẾT 95, PHẦN B: NHÂN HÓA
Giáo viên: Đoàn Thị Huyền Trang


? Những chú cá heo và những chú chim này có những hành động gì giống với con người? Em hãy đặt câu diễn tả những hành động giống con người ấy.



Hành động: Nhảy múa, nô đùa

Đặt câu:
1. Chú cá heo đang nhảy múa
2.Những chú chim đang nô đùa
3
I. Nhân hóa là gì?
1. Khái niệm
a. Ví dụ
Ông trời
Mặc áo giáp đen
Ra trận
Muôn nghìn cây mía
Múa gươm
Kiến
Hành quân
Đầy đường.
( Trần Đăng Khoa)
TIẾT 95, PHẦN B: NHÂN HÓA
tả
(hoạt động)
tả
(hoạt động)
Trời
gọi
Ông
tả
(hoạt động)
Mặc áo giáp
Ra Trận
Kiến
Hành quân
Múa gươm
Mía
TIẾT 95, PHẦN B: NHÂN HÓA
I. Nhân hóa là gì?
1. Khái niệm:
a. Ví dụ
TIẾT 95, PHẦN B: NHÂN HÓA
Nhân hóa là gì?
1. Khái niệm
a. Ví dụ
Nhân hóa là gọi hoặc tả
con vật, cây cối, đồ vật ... bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người.
Nhìn tranh đặt câu có sử dụng biện pháp nhân hóa
b. Kết luận
Mèo con đang khóc.
Chú heo cười thật đáng yêu.
Ông mặt trời đang cười.
TIẾT 95, PHẦN B: NHÂN HÓA
I. Nhân hóa là gì?
1. Khái niệm:
a. Ví dụ
Nhân hóa là gọi hoặc tả
con vật, cây cối, đồ vật ... bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người.
2. Tác dụng
b. Kết luận

Hãy so sánh 2 cách diễn đạt sau đây, cách diễn đạt nào hay hơn. Vì sao?
Cách 1 hay hơn cách 2 vì cách 1 làm cho cảnh vật được miêu tả sống động, sự vật gần gũi với con người.
Ông trời
Mặc áo giáp đen
Ra trận
Muôn nghìn cây mía
Múa gươm
Kiến
Hành quân
Đầy đường.
( Trần Đăng Khoa )
- Bầu trời đầy mây đen.
- Muôn nghìn cây mía ngả nghiêng, lá bay phấp phới.
- Kiến bò đầy đường.
TIẾT 95, PHẦN B: NHÂN HÓA
I. Nhân hóa là gì?
1. Khái niệm:
a. Ví dụ
Nhân hóa là gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật ... bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả
con người.
2. Tác dụng
b. Kết luận
Làm cho thế giới loài vật, cây cối, đồ vật ...trở nên gần gũi với con người, biểu thị những suy nghĩ, tình cảm của con người.

* Ghi nhớ 1: SGK
Bài tập nhanh: Xác định các sự vật đã được gán cho những hành động của con người trong các câu sau:
a. Núi cao bởi có đất bồi
Núi chê đất thấp, núi ngồi ở đâu
( ca dao)
Tôi đưa tay ôm nước vào lòng
Sông mở nước ôm tôi vào dạ
( Nhớ con sông quê hương – Tế Hanh)
Sông mở nước ôm tôi
Núi chê
núi ngồi
TIẾT 95, PHẦN B: NHÂN HÓA
I. Nhân hóa là gì?
1. Khái niệm:
2. Tác dụng
II. Các kiểu nhân hóa
1. Ví dụ
Từ đó, lão Miệng, bác Tai, cô
Mắt, cậu Chân, cậu Tay lại thân
mật sống với nhau, mỗi người một việc, không ai tị ai cả.
(Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng)
lão, bác, cô,
cậu
Dùng từ gọi người để gọi vật.
MiệngTai, Mắt, Chân, Tay
TIẾT 95, PHẦN B: NHÂN HÓA
I. Nhân hóa là gì?
1. Khái niệm:
2. Tác dụng
II. Các kiểu nhân hóa
Ví dụ
2. Nhận xét
- Dùng từ gọi người để gọi vật
b. Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của quân thù. Tre xung phong vào xe tăng, đại bác. Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín. (Thép Mới )
Tre
Chống lại, xung phong, giữ
Dùng từ chỉ họat động, tính chất của người để chỉ hoạt động, tính chất của vật.
- Dùng từ chỉ hoạt động, tính chất con người để chỉ hoạt động tính chất của vật.
c.Trâu ơi, ta bảo trâu này
Trâu ra ngoài ruộng, trâu cày với ta.
( Ca dao )
Trâu
Trâu ơi, ta bảo trâu, Trâu cày với ta.
- Trò chuyện, xưng hô với vật như với người
* Ghi nhớ 2: SGK / 58
PHÉP NHÂN HÓA
Khái niệm:
Là gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật … bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người.

Dựng t?
v?n g?i
ngu?i d?
g?i v?t .
Trũ chuy?n,
xung hụ v?i
v?t nhu
d?i v?i ngu?i.
Dùng những từ
vốn chỉ hoạt động,
tính chất của người
để chỉ hoạt động,
tính chất của vật.
Tác dụng:
Làm cho thế giới
loài vật, cây cối, đồ vật, …trở nên gần gũi với con người, biểu thị những suy nghĩ, tình cảm của con người.
Các kiểu
nhân hóa
Bài tập nhanh: Chỉ ra các kiểu nhân hóa trong các ví dụ sau:
a. Bồ Các là bác chim ri, chim ri là dì sáo sậu, sáo sậu là cậu sáo đen, sáo đen là em tu hú, tu hú là chú bồ các
( Lao xao- Duy Khán)
=> Dùng những từ vốn gọi người để gọi vật.
b. Con sóng dưới lòng sâu
Con sóng trên mặt nước
Ôi con sóng nhớ bờ
Ngày đêm không ngủ được
( Sóng – Xuân Quỳnh)
=> Dùng những từ vốn chỉ hoạt động, tính chất của người để chỉ hoạt động tính chất của vật.
c. Đã dậy chưa hả trầu?
Tao hái vài lá nhé
Cho bà và cho mẹ
Đừng lụi đi trầu ơi! ( Đánh thức trầu – Trần Đăng Khoa)
=> Trò chuyện, xưng hô với vật như đối với người.

Bác

dì
Cậu
em
chú
sóng nhớ bờ
không ngủ được
hả trâu ?
trâu ơi !
Trò chơi: Ai nhanh hơn?
? Tìm các bài hát về con vật có sử dụng nghệ thuật nhân hóa?
Hãy tìm những từ ngữ chỉ gọi tên, hoạt động, tính chất và cách xưng hô trong đoạn trích sau:
“Có con chim vành khuyên nhỏ. Dáng trông thật ngoan ngoãn quá. Gọi dạ bảo vâng. Lễ phép ngoan nhất nhà. Chim gặp bác Chào Mào, “Chào bác!”. Chim gặp cô Sơn Ca, “Chào cô!”. Chim gặp anh Chích Chòe, “Chào anh!”. Chim gặp chị Sáo Nâu, “Chào chị!”.”
(Con chim Vành Khuyên – Hoàng Vân)
Đáp án:
TIẾT 95, PHẦN B: NHÂN HÓA
I. Nhân hóa là gì?
1. Khái niệm
2. Tác dụng của nhân hóa
II. Các kiểu nhân hóa
III. Luyện tập
Bài tập 1

Bến cảng lúc nào cũng đông vui. Tàu mẹ, tàu con đậu đầy mặt nước. Xe anh, xe em, tíu tít nhận hàng về và chở hàng ra. Tất cả đều bận rộn. (Phong Thu)

Bài tập 1 ( SGK/58 )
Hãy chỉ ra và nêu tác dụng của phép nhân hóa trong đoạn văn sau:
Bến cảng
Đoạn a: Miêu tả sống động, người đọc dễ hình dung cảnh nhộn nhịp, bận rộn qua đó ta thấy được cảnh vật gần gũi với đời sống con người hơn .
Đoạn b: Miêu tả bình thường qua quan s¸t, ghi chÐp, tường thuËt mét c¸ch kh¸ch quan.
Bài tập 2: Hãy so sánh hai cách diễn đạt trong hai đoạn văn dưới dây
TIẾT 95, PHẦN B: NHÂN HÓA
I. Nhân hóa là gì?
1. Khái niệm
2. Tác dụng của nhân hóa
II. Các kiểu nhân hóa
III. Luyện tập
Bài tập 1

Bài tập 4
Bài tập 4. ( Thảo luận theo bàn)
Hãy cho biết phép nhân hóa trong mỗi đoạn trích dưới đây được tạo ra bằng cách nào và tác dụng của nó như thế nào?
Trò chuyện, xưng hô với vật như đối với người
a. Núi cao chi lắm núi ơi
Núi che mặt trời chẳng thấy người thương!
( Ca dao)
núi ơi
b. Nước đầy và nước mới thì cua cá cũng tấp nập xuôi ngược, thế là bao nhiêu cò, sếu, vạc, cốc, le, sâm cầm, vịt trời, bồ nông, mòng, két ở các bãi sông xơ xác tận đâu cũng bay cả về vùng nước mới để kiếm mồi. Suốt ngày, họ cãi cọ om bốn góc đầm, có khi chỉ vì tranh một mồi tép, có những anh Cò gầy vêu vao ngày ngày bì bõm lội bùn tím cả chân mà vẫn hếch mỏ, chẳng được miếng nào. ( Tô Hoài )
Anh (cò)
( cua, cá) tấp nập
( cò, sếu, vạc, le ... ) cãi cọ om sòm
Từ ngữ vốn chỉ hoạt động, tính chất của của người để chỉ hoạt động, tính chất của vật.
Quan sát bức tranh, em hãy viết một đoạn văn ngắn 8-10 câu tả cảnh làng quê trong đó có sử dụng phép nhân hóa, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả.
Quê hương em là một vùng nông thôn nhưng yên bình và tươi đẹp vô cùng . Buổi sáng, khi ông mặt trời thức dậy, cây cối cũng bừng tỉnh sau một đêm dài ngon giấc. Nắng lên, ngôi làng ven rừng bỗng im lìm tĩnh lặng vì mọi người đã đi làm hết. Chỉ còn những chú cò trắng nhởn nhơ dưới tàng cây rồi đáp cánh xuống hồ nước để ăn bữa điểm tâm. Xa xa,đàn vịt nô đùa nhảy giỡn trên mặt sông. Tất cả khiến cho làng quê giống như một bức tranh sống động, đầy màu sắc.
tươi đẹp vô cùng . Buổi sáng, khi ông mặt trời thức dậy, cây cối cũng bừng tỉnh sau một đêm dài ngon giấc. Nắng lên, ngôi làng ven rừng bỗng im lìm tĩnh lặng vì mọi người đã đi làm hết. Chỉ còn những chú cò trắng nhởn nhơ dưới tàng cây rồi đáp cánh xuống hồ nước để ăn bữa điểm tâm. Xa xa,đàn vịt nô đùa nhảy giỡn trên mặt sông.
làng quê giống như một bức tranh
xa,đàn vịt nô đùa nhảy giỡn trên mặt sông. Tất cả khiến cho làng quê giống như một bức tranh sống động, đầy màu sắc.


5. DẶN DÒ
- Học bài: Học thuộc ghi nhớ SGK/ 57-58
Làm bài tập 5 SGK/59
Dựa vào bức tranh trong phần vận dụng em hãy viết đoạn văn tả cảnh trong đó có sử dụng nghệ thuật nhân hóa.
Chuẩn bị bài: Ẩn dụ

Trân trọng cảm ơn quý thầy cô!