a) Cuộc đời con người :
- Thời đại: cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX
- Quê hương: Quỳnh Đôi – Quỳnh Lưu – Nghệ An
- Gia đình
mẹ - vợ lẽ của Hồ Phi Diễn
cha là Hồ Phi Diễn
- Một số nét tiêu biểu về cuộc đời, con người
+ Thuở nhỏ: nổi tiếng là thông minh, cá tính
+ Lớn lên: sắc sảo, giao thiệp rộng, có tài thơ văn
+ Đường tình duyên lận đận, trắc trở (hai lần lấy chồng đều làm vợ lẽ)
Người thông minh, có tài sắc nhưng cuộc đời có nhiều éo le, ngang trái
TỰ TÌNH (Bài II)
- Hồ Xuân Hương -
I. TÌM HIỂU CHUNG :
1. Tác giả : (chưa rõ năm sinh , năm mất)
b) Sự nghiệp văn học :
- Số lượng tác phẩm
+ Khoảng trên 40 bài thơ Nôm tương truyền là của Hồ Xuân Hương
+ Tập “Lưu hương ký”
24 bài thơ chữ Hán
26 bài thơ chữ Nôm
- Nét nổi bật trong sáng tác :
+ Sự thông cảm, xót thương cho người phụ nữ
+ Trân trọng, đề cao người phụ nữ
+ Nhà thơ, trào phúng – trữ tình
+ Đậm chất văn học dân gian từ đề tài, cảm hứng đến ngôn ngữ, hình tượng
=> BÀ CHÚA THƠ NÔM
2. Tác phẩm
- Xuất xứ: nằm trong chùm thơ “Tự tình” gồm 3 bài (chữ Nôm)
- Thể loại: thất ngôn bát cú Đường luật
- Bố cục: 4 phần (Đề - thực – luận – kết)
Nỗi niềm trống trải, cô đơn
Buồn tủi, chua xót trước thực tại phũ phàng
Thái độ phản kháng quyết liệt
Tâm trạng chán chường, tủi hờn
- Mạch cảm xúc của bài thơ =>
“Đêm khuya văng vẳng trống canh dần
Trơ cái hồng nhan với nước non”
1. Hai câu đề :
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
- Đêm khuya: thời gian khoảng sau 0 giờ => không gian rất tỉnh mịch , vắng lặng
- Trống canh : báo thời gian ( canh 1 đánh 1 tiếng…canh 5 đánh 5 tiếng… )
- Dồn : động từ => dồn dập => bước đi của thời gian( có thể từ canh 1 đến canh 5….)
- Văng vẳng: âm thanh từ xa vọng lại , nghe rất rõ
- Trơ : động từ => trơ trọi, một mình, lẻ loi , cô đơn => nghệ thuật đảo ngữ
-Nghệ thuật đối lập:
Cái hồng nhan( nhan sắc) >< nước non.( cuộc đời)
(1 cá thể nhỏ bé) >< ( vũ trụ bao la,)
Điều này nói lên sự nhỏ bé,cô đơn của thân phận nhà thơ trước cuộc đời đầy sóng gió.
Với nghệ thuật đảo ngữ , đối lập : Hai câu thơ là nỗi lòng của HXH , bà cảm nhận được bước đi của thời gian , bộc lộ tâm trạng xót xa, khao khát tình yêu hạnh phúc của mình trong đêm khuya thanh vắng
2. Hai câu thực:
“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh
Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn”
- Chén rượu:
HXH tìm đến rượu giải sầu trong đêm khuya
- Hương đưa:
Mùi thơm của rượu
- Say lại tỉnh:
Say thể xác => tỉnh tâm hồn
- Vầng trăng:
Nghệ thuật ẩn dụ => HXH
- Bóng xế:
Trăng sắp lặn => HXH sắp già rồi
- Khuyết chưa tròn :
Tình duyên không trọn vẹn
Đêm khuya , buồn nên HXH tìm đến rượu để giải sầu , càng uống càng say lại càng tỉnh và càng sầu hơn . Tỉnh và nhận ra rằng tuổi xuân mình sắp qua rôi mà con đường tình duyên không trọn vẹn như mong ước.
3. Hai câu luận :
“Xiên ngang mặt đất rêu từng đám
Đâm toạc chân mây đá mấy hòn”
( tả cảnh nhưng ngụ tình. Cảnh, người có sự tương giao)
-Nghệ thuật :
Đối
Xiên ngang
Đâm toạc
Mặt đất
Chân mây
Rêu từng đám
Đá mấy hòn
Đảo ngữ
Động từ mạnh
-Tác dụng :
+ Động từ mạnh:
Xiên ngang
Đâm toạc
=> Tả cảnh thiên nhiên kì lạ phi thường, đầy sức sống, mãnh liệt: Muốn phá phách, tung hoành = > cá tính Hồ Xuân Hương: Mạnh mẽ, quyết liệt, tìm mọi cách vượt lên số phận.
+ Nghệ thuật đối + đảo ngữ:
=> Sự phẫn uất của thân phận rêu đá, cũng là sự phẫn uất, phản kháng của tâm trạng nhân vật trữ tình.
4. Hai câu kết :
“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại
Mảnh tình san sẻ tí con con”
“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại
- Ngán
Chán ngán, ngán ngẩm
Vì: “xuân đi xuân lại lại”
+ Xuân (1): tuổi xuân của con người
+ Xuân (2): mùa xuân của thiên nhiên
+ Lại ( 1) :
thêm một lần nữa
+ Lại ( 2) :
sự trở lại , đến (trái nghĩa với đi)
=> Nhà thơ chán ngán khi nhận ra quy luật khắc nghiệt của thời gian -> cứ thêm một lần sự trở lại của mùa xuân là đồng nghĩa với sự ra đi của tuổi xuân
Mảnh tình san sẻ tí con con”
Mảnh tình
San sẻ
tí
con con
Nhỏ bé
chia sẻ
Ít ỏi
Không thể nhỏ hơn
-> Nghệ thuật tăng tiến: nhấn mạnh sự nhỏ bé dần của mảnh tình.
- Nhịp thơ: 2/2/1/2 -> câu thơ bị cắt nát. Cái vụn nát đó chính là cái tình cảm mà người phụ nữ nhận được.
=> Hai câu thơ là : Tâm trạng chán chường, buồn tủi ,khát vọng hạnh phúc và cũng là nỗi lòng của HXH nói riêng và người phụ nữ trong XHPH nói chung.
III. TỔNG KẾT
1. Nội dung
Tâm trạng buồn tủi, số phận éo le của người phụ nữ
Khát vọng hạnh phúc của người phụ nữ
2. Nghệ thuật
Sử dụng từ ngữ đặc sắc
Xây dựng hình ảnh thơ gợi cảm, độc đáo
DẶN DÒ
- Học thuộc lòng bài thơ
- Học ghi nhớ
Chuẩn bị: CÂU CÁ MÙA THU
Nguyễn Khuyến