CHÀO CÁC EM HỌC SINH
LỚP 8 THÂN MẾN
Trường:
GV:
CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP: TỰ SỰ
Thời gian thực hiện: 06 tiết
- Tôi đi học
- Trong lòng mẹ
- Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Bố cục của văn bản
Bài hát: Đi học
Nhạc: Bùi Đình Thảo
Thơ: Hoàng Minh Chính
Tiết 1, 2: TÔI ĐI HỌC
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
- Thanh Tịnh (1911 - 1988) tên khai sinh là Trần Văn Ninh, quê ở Thừa Thiên - Huế.
- Sáng tác của ông toát lên vẻ đằm thắm, tình cảm trong trẻo, êm dịu.

Tác phẩm tiêu biểu
Tiết 1, 2: TÔI ĐI HỌC
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
2. Tác phẩm
- Truyện ngắn “Tôi đi học” đậm chất hồi kí, in trong tập truyện “Quê mẹ” (1941)

1. Truyện kể theo ngôi thứ nhất. Ngôi kể này giúp cho người kể chuyện dễ dàng bộc lộ cảm xúc, tình cảm của mình một cách chân thực nhất.
2. “Tôi” là nhân vật chính. Vì mọi sự việc đều được kể từ sự cảm nhận của nhân vật này.
- P1: Từ đầu đến “trên ngọn núi”: Cảm nhận của nhân vật “tôi” trên đường đến trường.
- P2: Tiếp theo đến “cả ngày nữa”: Cảm nhận của nhân vật “tôi” lúc ở sân trường.
- P3: Còn lại: Cảm nhận của nhân vật “tôi” trong lớp học.
- Theo trình tự thời gian: truyện được kể theo dòng hồi tưởng từ hiện tại nhớ về quá khứ;
- Theo trình tự không gian: trên đường đến trường → sân trường Mĩ Lí → trong lớp học
- Trình tự diễn biến tâm trạng nhân vật.
Tôi, mẹ, ông đốc, các bậc PH, thầy giáo, những cậu học trò.
Cảm xúc và tâm trạng của nhân vật  tôi trong buổi tựu trường đầu tiên. => Xuyên suốt toàn bộ tác phẩm là những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường qua hồi tưởng của tác giả. Đó cũng chính là chủ đề của tác phẩm.
- Không xây dựng cốt truyện (không có cốt truyện) với các sự kiện nhân vật để phản ánh những xung đột xã hội.
- Xoay quanh tình huống “Tôi đi học” là những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trường: Bộc lộ tâm trạng của nhân vật “tôi”.
 Văn phong của Thanh Tịnh đậm chất trữ tình (Văn bản tự sự nhưng giàu giá trị biểu cảm).
=> Tự sự đậm chất trữ tình
- Kiểu văn bản: tự sự
- PTBĐ: tự sự, miêu tả, biểu cảm
Tiết 1, 2: TÔI ĐI HỌC
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
2. Tác phẩm
3. PTBĐ
Tự sự, miêu tả, biểu cảm
4. Bố cục: 3 phần

P1: Từ đầu đến “trên ngọn núi”: Cảm nhận của nhân vật “tôi” trên đường đến trường.

P2: Tiếp theo đến “cả ngày nữa”: Cảm nhận của nhân vật “tôi” lúc ở sân trường.

P3: Còn lại: Cảm nhận của nhân vật “tôi” trong lớp học.
=> Theo dòng hồi tưởng của nv “tôi” từ hiện tại nhớ về quá khứ (thời gian).
Tiết 1, 2: TÔI ĐI HỌC
Tìm hiểu chung
Tìm hiểu văn bản
1. Khơi nguồn kỉ niệm

H: Trong toàn bộ tác phẩm, kỉ niệm về buổi tựu trường đầu tiên của nhân vật  “tôi” được miêu tả ở những thời điểm nào?
- Khi cùng mẹ trên đường tới trường.
- Lúc ở sân trường, xếp hàng vào lớp
- Khi ngồi trong lớp học.
H: Kỉ niệm về buổi tựu trường được khơi nguồn từ thời điểm, thời gian, không gian nào?
Tiết 1, 2: TÔI ĐI HỌC
Tìm hiểu chung
Tìm hiểu văn bản
1. Khơi nguồn kỉ niệm

- Thời điểm gợi nhớ: cuối thu.
-Thời gian: buổi mai đầy sương thu và gió lạnh.
- Không gian: trên con đường làng dài và hẹp.
H: Hình ảnh nào đã gợi lên trong lòng “tôi” kỉ niệm về ngày đầu tiên đi học? Vì sao nỗi nhớ buổi tựu trường đầu tiên lại được khơi nguồn từ hình ảnh ấy?
Tiết 1, 2: TÔI ĐI HỌC
Tìm hiểu chung
Tìm hiểu văn bản
1. Khơi nguồn kỉ niệm

- Thời điểm gợi nhớ: cuối thu.
-Thời gian: buổi mai đầy sương thu và gió lạnh.
- Không gian: trên con đường làng dài và hẹp.
- Cảnh thiên nhiên: Lá rụng nhiều, mây bàng bạc.
- Cảnh sinh hoạt: mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ.
=> Thời điểm vào cuối thu, tín hiệu báo ngày khai trường hằng năm, gợi liên tưởng tương đồng tự nhiên giữa hiện tại và quá khứ.
H: Tìm từ ngữ diễn tả tâm trạng của nhân vật tôi khi nhớ lại những kỉ niệm đó? Những từ đó thuộc từ loại gì? Tác dụng?
Tâm trạng: nao nức, mơn man, tưng bừng rộn rã => Từ láy, rút ngắn khoảng thời gian giữa quá khứ và hiện tại, làm cho người đọc thấy chuyện đã xảy ra từ bao năm mà như mới vừa xảy ra.
H: Để diễn tả tâm trạng đó, nhà văn Thanh Tịnh đã sử dụng BPNT gì? Câu văn nào cho biết điều đó? Tác dụng?
 Hình ảnh so sánh, nhân hóa đặc sắc
Tiết 1, 2: TÔI ĐI HỌC
Tìm hiểu chung
Tìm hiểu văn bản
Khơi nguồn kỉ niệm
Diễn biến tâm trạng của nhân vật “tôi” trong ngày tựu trường

- Con đường: tự nhiên thấy lạ, cảnh vật thay đổi.
- Cảm thấy trang trọng và đứng đắn
- Nâng niu mấy quyển vở, bặm tay ghì thật chặt, muốn thử sức cầm bút.
- Ý nghĩ: non nớt, ngây thơ, chỉ người thạo mới cầm nổi bút thước:
+ Ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi nhẹ nhàng như 1 làn mây lướt ngang trên ngọn núi.
- Chi tiết chân thực, hình ảnh so sánh đẹp, giàu chất thơ diễn tả tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ pha lẫn niềm thích thú của nhân vật “tôi”
- Sân trường: dày đặc người, xinh xắn, oai nghiêm.
+ Cảm thấy: lo sợ vẩn vơ.
+ Họ như con chim con đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ
=> thể hiện khát vọng khám phá chân trời tri thức
- Khi xếp hàng, nghe gọi tên và rời tay mẹ: chơ vơ, lúng túng, dềnh dàng, run run, giật mình và lúng túng, như quả tim ngừng đập, khóc nức nở, thấy xa mẹ.
- Chi tiết chân thực, hình ảnh so sánh đẹp, giàu chất thơ diễn tả tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ pha lẫn niềm thích thú của nhân vật “tôi”
- Mùi hương lạ, thấy lạ với bức hình treo trên tường
- Lạm nhận bàn ghế, chỗ ngồi là của mình
- Không hề thấy xa lạ với người bạn mới ngồi bên, quyến luyến.
- Nhìn theo cánh chim, kn cũ sống lại
- Chăm chỉ nhìn thầy viết và lẩm nhẩm đánh vần đọc:
Bài viết tập: Tôi đi học
- Tự sự kết hợp với m.tả, thể hiện sự thích thú, cảm giác xốn xang, vừa lạ vừa quen với mọi vật, với người bạn ngồi bên và thể hiện sự tự tin, nghiêm túc khi bước vào giờ học.
=> Với việc sử dụng hàng loạt các từ láy, hình ảnh so sánh đặc sắc, đoạn trích đã diễn tả tinh tế diễn biến tâm trạng của nhân vật “tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên. “Tôi” đã cảm nhận sâu sắc về sự lớn lao, thiêng liêng của ngôi trường làng Mĩ Lí, đồng thời cũng nhận thức về sự tự lập của bản thân trong việc đến trường học tập.
Tiết 1, 2: TÔI ĐI HỌC
Tìm hiểu chung
Tìm hiểu văn bản
Khơi nguồn kỉ niệm
Diễn biến tâm trạng của nhân vật “tôi” trong ngày tựu trường
Cử chỉ, thái độ của người lớn (ông đốc, thầy giáo, phụ huynh)

3. Cử chỉ, thái độ của người lớn (ông đốc, thầy giáo, phụ huynh)

H: Tìm chi tiết kể, tả về cử chỉ, thái độ của người lớn?
Mẹ: âu yếm nắm tay, nhìn âu yếm, vuốt tóc.
Phụ huynh: Vỗ về yêu thương, chuẩn bị quần áo sạch sẽ cho con, tiếng dạ ran đáp lại ông đốc.
Ông đốc:
+ Nhìn học trò với cặp mắt hiền từ và cảm động
+ Tươi cười nhẫn nại chờ lũ học trò.
- Thầy giáo: gương mặt tươi cười, đón học sinh trước cửa lớp.
H: Em có nhận xét gì về những cử chỉ, thái độ đó?
=> Thể hiện tấm lòng thương yêu, sự quan tâm và tinh thần trách nhiệm của gia đình và nhà trường đối với thế hệ trẻ.
III. Tổng kết: Ghi nhớ: (SGK/9)
1. Nghệ thuật:
- Có sự kết hợp hài hòa giữa tự sự, miêu tả và biểu cảm với những rung động tinh tế.
- NT miêu tả tinh tế, chân thực diễn biến tâm trạng của nv “tôi” trong ngày đầu tiên đi học.
- Ngôn ngữ trong sáng, giàu hình ảnh, giàu nhạc điệu và chất thơ; hình ảnh so sánh độc đáo.
Kết cấu theo dòng hồi tưởng.
2. Nội dung:
Trong cuộc đời mỗi con người, kỉ niệm trong sáng của tuổi học trò, nhất là buổi tựu trường đầu tiên được ghi nhớ mãi.
Hướng dẫn về nhà
1. Sưu tầm những văn bản, câu thơ viết về chủ đề gia đình và nhà trường đã học.
2. Ghi lại những ấn tượng, cảm xúc của bản thân về một ngày tựu trường mà em nhớ nhất.
3. Chuẩn bị bài: Trong lòng mẹ