Văn bản:
TÔI ĐI HỌC
- Thanh Tịnh -
I. TÌM HIỂU CHUNG
Thanh Tịnh
1. Tác giả
Thanh Tịnh (1911 -1988 )
Quê ở ngoại ô thành phố Huế.



- Ông vừa là nhà giáo, nhà văn, nhà thơ có sáng tác từ trước năm 1945
- Sáng tác của ông toát lên vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm êm dịu, trong trẻo.
- Ông được Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (năm 2007).
Tác phẩm tiêu biểu
Ngôi kể
Xuất xứ
Bố cục
Thể loại
Mạch cảm xúc
Tình huống truyện
In trong tập
“Quê mẹ” (1941)
- Ngôi thứ nhất.
- Giúp câu chuyện dẫn dắt tự nhiên, linh hoạt. Dòng tâm trạng của nhân vật trở nên chân thực
Truyện ngắn trữ tình
Theo dòng hồi tưởng của nhân vật “tôi” + trình tự thời gian của buổi tựu trường.
Buổi tựu trường đầu tiên trong đời chứa đựng bao kỉ niệm của nhân vật tôi.
Tôi vẫn còn nhớ như in ngày đầu tiên đến truờng. Đó là một buổi sáng mùa thu, lá rụng nhiều, tiết trời se lạnh. Con đừờng đến truờng đối với tôi vỗn đỗi quen thuộc bỗng dưng trở nên lạ lẫm. Trong khoảnh khắc vui suớng pha lẫn hồi hộp, e dè, tôi có những ý nghĩ thật non nớt và ngây thơ. Trong bộ quần áo mới, tôi thấy mình trang trọng và đứng đắn hơn. Lúc tới trường, nghe ba hồi trống, lòng tôi lo sợ vẩn vơ, sợ những điều mới lạ và khó khăn truớc mắt. Những lời nói của ông đốc ấm áp vang lên, khuyến khích những chú chim non vào lớp. Chúng tôi trong phút chốc đã òa khóc, nhung nguời mẹ đã nhẹ nhàng giúp chúng tôi vào lớp. Tôi nhìn bàn ghế, người bạn ngồi kế bên và cảm thấy thân quen dẫu chua bao giờ gặp gỡ. Rồi quàng tay lên bàn, ngoan ngoãn đánh vần dòng chữ thầy giáo viết: "Tôi đi học"...
TÓM TẮT VĂN BẢN
Bố cục: 3 phần
Phần 1: Từ đầu đến “trên ngọn núi”
 Khởi nguồn nỗi nhớ và cảm nhận của “Tôi” trên đường tới trường.
Phần 2: Tiếp đến “được nghỉ ngơi cả ngày nữa”
 Cảm nhận của “Tôi” lúc ở sân trường.
Phần 3: Còn lại
 Cảm nhận của “Tôi” khi ở trong lớp học.
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Khơi nguồn nỗi nhớ
Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm hoang mang của buổi tựu trường.
Tôi không thể nào quên được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng.
Những ý tưởng ấy tôi chưa lần nào ghi lên giấy, vì hồi ấy tôi không biết ghi và ngày nay tôi không nhớ hết. Nhưng mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ lần đầu tiên đến trường, lòng tôi lại tưng bừng rộn rã.
Thời gian: Buổi sáng
cuối thu
Không gian: lá rụng nhiều, mây bang bạc
Hình ảnh: em bé rụt rè cùng mẹ đến trường
=> Những dấu hiệu gần gũi, quên thuộc của tuổi thơ, gợi kỉ niệm ngày đầu tiên đến trường.
Từ láy: Tưng bùng, rộn rã.
So sánh: “Những cảm giác …quang đãng”
=> Làm nổi bật tâm trạng xúc động chân thành của tôi khi nhớ lại kỷ niệm tựu trường.
+ Lá rụng nhiều, những đám mây bàng bạc
+ Mấy em nhỏ rụt rè
- Thời gian: buổi mai đầy sương thu và gió lạnh
- Khung cảnh:
+ Con đường làng dài và hẹp

Liên tưởng
Hiện tại
- Thời gian: Hàng năm cứ vào cuối thu
- Khung cảnh:
Kỉ niệm
- Thời gian: Hàng năm cứ vào cuối thu
Tương đồng
2. Tâm trạng và cảm nhận của nhân vật “tôi”
a. Khi cùng mẹ đến trường
b. Khi ở trong sân trường
c. Khi nghe gọi tên và rời tay mẹ vào lớp
d. Khi ngồi vào chỗ và đón nhận tiết học đầu tiên
Buổi sáng mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh. Mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp. Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên tôi thấy lạ. Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: Hôm nay tôi đi học.
Tôi không lội qua sông thả diều như thằng Quý và không ra đồng nô hò như thằng Sơn nữa.
Trong chiếc áo vải dù đen dài tôi cảm thấy mình trang trọng và đứng đắn.
Dọc đường tôi thấy mấy cậu nhỏ trạc bằng tôi, áo quần tươm tất, nhí nhảnh gọi tên nhau hay trao sách vở cho nhau xem mà tôi thèm. Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi đã bắt đầu thấy nặng. Tôi bặm tay ghì thật chặt, nhưng một quyển vở cũng chì ra và chênh đầu chúi xuống đất. Tôi xóc lên và nắm lại cẩn thận. Mấy cậu đi trước o sách vở thiệt nhiều lại kèm cả bút thước nữa. Nhưng mấy cậu không để lộ vẻ khó khăn gì hết.
Tôi muốn thử sức mình nên nhìn mẹ tôi:
- Mẹ đưa bút thước cho con cầm.
Mẹ tôi cúi đầu nhìn tôi với cặp mắt thật âu yếm:
- Thôi để mẹ nắm cũng được.
Tôi có ngay cái ý kiến vừa non nớt vừa ngây thơ này: chắc chỉ người thạo mới cầm nổi bút thước.
Ý nghĩ thoáng qua trong trí tôi nhẹ nhàng như một làn mây lướt ngang trên ngọn núi.
a. Khi cùng mẹ đến trường
- Con đường….quen đi lại lắm lần…tự nhiên thấy lạ…
- …Lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: Hôm nay tôi đi học.
=> Tình cảm, nhận thức có sự thay đổi, thấy mình đã lớn.
Những thay đổi trong suy nghĩ, hành động của cậu bé trên đường tới trường
- Không lội sông, thả diều, ra đồng nô đùa
- Cảm thấy mình trang trọng và đứng đắn
- Thèm được …; bặm tay ghì thật chặt…
- Quyển vở xệch ra ... chúi xuống đất. Xóc lên và nắm lại cẩn thận;
- Muốn thử sức mình.
- Có ngay ý nghĩ vừa non nớt vừa ngây thơ: Chắc chỉ người thạo mới cầm nổi bút thước
=> Sử dụng nhiều động từ: hình dung rõ ràng tư thế, cử chỉ ngộ nghĩnh ngây thơ đáng yêu của chú bé.
Câu văn đã sử dụng phép so sánh giữa một hiện tượng vô hình là “Ý nghĩ ấy thoáng qua” với một hiện tượng hữu hình đẹp đẽ là “Một làn mây lướt ngang ngọn núi” thể hiện sự hồn nhiên trong sáng của cậu bé trong kỉ niệm lần đầu tới trường.
Phân tích giá trị nghệ thuật của câu văn “Ý nghĩ ấy thoáng qua trong tâm trí tôi nhẹ nhàng như một làn mây lướt ngang trên ngọn núi”.

Bằng những câu văn nhẹ nhàng, từ ngữ gợi cảm, giàu hình ảnh, dòng hồi tưởng được gợi lên hết sức tự nhiên với sự liên tưởng giữa hiện tại và quá khứ. Từ tâm trạng náo nức, tưng bừng rộn rã tác giả nhớ lại cảm xúc, những hình ảnh quen thuộc trên đường cùng mẹ tới trường.
* Khung cảnh sân trường
b. Khi ở sân trường
- Dày đặc cả người
- Người nào quần áo cũng sạch sẽ, gương mặt cũng vui tươi sáng sủa
TRƯỚC KHI ĐI HỌC
HÔM NAY
Là một nơi xa lạ
Cảm tưởng : Nhà trường cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà khác trong làng
Trông xinh xắn, oai nghiêm
=> NT: So sánh thể hiện cảm xúc của cậu học trò nhỏ trước ngôi trường mới với nhiều điều mới lạ, hấp dẫn
* Hình ảnh “tôi” và những cô cậu học trò nhỏ
- Bỡ ngỡ đứng nép bên người thân.
Như con chim con muốn bay, nhưng e sợ.
Ao ước thầm được như những người học trò cũ
Thể hiện khát vọng bay cao khám phá những chân trời tri thức mới của tuổi trẻ trước cánh cửa trường học
Miêu tả sinh động hình ảnh và tâm trạng các em nhỏ lần đầu tới trường
* Sự chuyển biến trong tâm lí của nhân vật “tôi”
Khi có trống thúc: cảm thấy chơ vơ
Khi được gọi tên: quả tim ngừng đập, quên cả mẹ đứng sau, giật mình, lúng túng
Khi sắp hàng vào lớp: thấy nặng nề, dúi đầu vào lòng mẹ khóc nức nở
 Từ láy gợi tả gợi cảm  miêu tả chân thực sự chuyển biến tâm lí của nhân vật - tâm hồn nhạy cảm
 Dấu hiệu trưởng thành trong nhận thức và tình cảm
HÌNH ẢNH ÔNG ĐỐC
Đọc tên từng người
Nhìn với cặp mắt hiền từ và cảm động
Tươi cười nhẫn nại chờ chúng tôi
Ông là người thầy nhân hậu từ tốn bao dung, yêu thương con trẻ hết lòng
 Quí trọng, biết ơn thầy - Người đưa tri thức đến cho thế hệ trẻ
“Tôi” đã cảm nhận sâu sắc về sự lớn lao, thiêng liêng của ngôi trường làng Mĩ Lí, trân trọng sự ngưỡng mộ ân cần, bao dung của ông Đốc. Đồng thời cũng nhận thức về sự tự lập của bản thân trong việc đến trường học tập
KHI VÀO LỚP HỌC
TIÊN HỌC LỄ, HẬU HỌC VĂN
- Mùi hương lạ xông lên
- Hình treo trên tường: Thấy lạ lạ, hay hay
- Bàn ghế, chỗ ngồi: tự lạm nhận là vật riêng của mình
- Cánh chim  một kỉ niệm cũ sống lại
- Mấy người bạn ngồi bên: không cảm thấy xa lạ chút nào
- Âm thanh: Tiếng chim hót, tiếng phấn của thầy…
- Chăm chỉ nhìn thầy viết và lẩm nhẩm đánh vần đọc: Bài viết tập: Tôi đi học
=>Những suy nghĩ, cảm xúc trong sáng, chân thực
=>Tâm hồn yêu thiên nhiên, cảnh vật, yêu bạn bè trường lớp, trân trọng việc học hành=> Tự tin, bước vào buổi học đầu tiên.
“Một con chim con liệng đến đứng đứng bên bờ cửa sổ.... tôi đưa mắt thèm thuồng nhìn theo cánh chim”
“Những tiếng phấn của thầy giáo gạch mạnh trên bảng đen đã đưa tôi về cảnh thật.... lẩm bẩm đánh vần Tôi đi học”...
Một chút buồn khi phải từ giã tuổi thơ, những ngày vui chơi tự do...
Trưởng thành trong nhận thức và việc học hành của bản thân.
Cách kết thúc truyện tự nhiên bất ngờ - Dòng chữ “Tôi đi học” vừa khép lại bài văn vừa mở ra một thế giới mới, một khoảng không gian, thời gian mới, một tâm trạng, tình cảm mới, một giai đoạn mới trong cuộc đời đứa trẻ. Đồng thời dòng chữ đã chốt lại chủ đề bài văn.