Tiết 68

TỪ ẤY
- Tố Hữu

I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
- Tố Hữu (1920 - 2002) tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành, quê ở huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên - Huế.
- Tố Hữu giác ngộ cách mạng năm 1937 và đến tháng 7 năm 1938 được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.
- ¤ng đến với thơ và cách mạng cùng một lúc. Con đường thơ của ông luôn gắn liền và song hành với các chặng đường của cách mạng Việt Nam.
-> Tố Hữu là nhà thơ lớn của dân tộc; là “con chim đầu đàn” của thơ ca cách mạng Việt Nam.

Tố Hữu lúc 17 tuổi Tố Hữu lúc 20 tuổi
Bức chân dung của Tố Hữu
Tố Hữu ở chiến khu Việt Bắc
trong kháng chiến chống Pháp
- Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ cho đến năm 1986, T? H?u luơn tục giữ nhiều chức vụ quan trọng trong bộ máy lãnh đạo nhà nước.
Lễ truy điệu của nhà thơ Tố Hữu
2. Bài thơ
- Vị trí: Bài thơ “Từ ấy” nằm trong phần “Máu lửa” của tập thơ “Từ ấy”
- Hoàn cảnh ra đời: Bài thơ được sáng tác vào tháng 7 năm 1938 khi Tố Hữu tìm đến với lí tưởng của Đảng, ánh sáng của cách mạng và thực sự được đứng vào hàng ngũ của Đảng (lúc đó nhà thơ 18 tuổi).
- Bố cục: Bài thơ chia thành 3 khổ thơ
+ Khổ 1: Niềm say mê, náo nức của nhà thơ khi đón nhận lí tưởng của Đảng. + Khổ 2: Nhận thức mới về lẽ sống của tác giả + Khổ 3: Sự chuyển biến sâu sắc trong tình cảm của nhà thơ.

II. Đọc - hiểu văn bản
1. Khổ 1
- Mở đầu bài thơ, nhà thơ đã kể lại một kỉ niệm không quên trong đời mình:
Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ
Mặt trời chân lí chói qua tim
+ “Từ ấy” là mốc thời gian có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong cuộc đời cách mạng của nhà thơ: được giác ngộ cách mạng và được kết nạp vào Đảng.
+ Các từ ngữ giàu sắc thái biểu cảm: “bừng”: ánh sáng phát ra bất ngờ, đột ngột; “chói”: sự chiếu sáng mạnh mẽ, xuyên suốt .
+ Những hình ảnh ẩn dụ: nắng hạ; Mặt trời chân lí chói qua tim đã cho thấy lí tưởng cách mạng như nguồn sáng mới làm bừng sáng tâm hồn nhà thơ.

-> Cách dùng hình ảnh ẩn dụ đã thể hiện thái độ thành kính, ân tình, biết ơn của nhà thơ với Đảng .
Chính ánh sáng của lý tưởng Đảng đã xua tan màn sương mù của ý thức tiểu tư sản và mở ra trong tâm hồn nhà thơ một chân trời mới của nhận thức, tư tưởng và tình cảm.
=> Như vậy, tác giả đã diễn tả tình cảm chân thành, tha thiết của mình với cách mạng.



- Tác giả đón nhận lí tưởng của Đảng bằng trái tim rạo rực, say mê, sôi nổi:
+ Hình ảnh so sánh: “Hồn tôi” - “vườn hoa lá; Rất đậm hương và rộn tiếng chim” -> thể hiện được một tâm hồn giàu sức sống, tràn ngập niềm vui, niềm say mê, náo nức, sôi nổi trong buổi đầu đón nhận lí tưởng của Đảng.
-> Tố Hữu sung sướng đón nhận lí tưởng đó cũng như cỏ cây đón nhận ánh sáng mặt trời, chính lí tưởng cộng sản đã đem lại sức sống và niềm tin yêu cuộc đời, làm cho cuộc sống có ý nghĩa hơn.
* Tóm lại:
Bằng bút pháp tự sự kết hợp với bút pháp trữ tình, đoạn thơ đã thể hiện tình cảm chân thành và nồng nhiệt của một thanh niên lần đầu tiên được tiếp nhận lý tưởng của Đảng, tìm được hướng đi đúng đắn cho cuộc đời mình.

2. Khổ 2
- Nhà thơ tự nguyện “buộc” lòng mình với mọi người, để hoà nhập cái “tôi” riêng của mình với cái ta chung của mọi người.
+ “Tình trang trải với trăm nơi” có thể hiểu tâm hồn tác giả trải rộng với cuộc đời, tạo ra khả năng đồng cảm sâu xa với mọi người ở khắp nơi .
+ Hai tiếng “hồn khổ” giúp người đọc liên tưởng tới tầng lớp những con người nghèo khổ. Tác giả muốn hoà nhập với cuộc đời chung của nhân dân lao khổ.
+ Hình ảnh ẩn dụ “khối đời” nói lên sức mạnh của tập thể trong mối đoàn kết chặt chẽ .



-> Điều đó thể hiện nhận thức về lẽ sống mới của nhà thơ về mối quan hệ giữa cá nhân - bản thân của nhà thơ với mọi người - với nhân dân, đặc biệt là với những người lao động nghèo khổ.
* Tóm lại, Tố Hữu đã tìm thấy niềm vui và sức mạnh mới không chỉ bằng nhận thức mà còn bằng tình cảm yêu mến và sự giao cảm của trái tim mình với mọi người.
3. Khổ 3
- Khổ thơ thể hiện sự chuyển biến sâu sắc trong tình cảm của Tố Hữu. - Tác giả đã khẳng định mình là người gần gũi, thân thiết, là thành viên của đại gia đình lao khổ.
- Điệp từ là cùng với các từ con, em, anh và số từ ước lệ vạn đã :
+ Nhấn mạnh và khẳng định tình cảm gia đình đầm ấm, thân thiết.
+ Biểu hiện sự đồng cảm, tấm lòng xót thương chân thành của nhà thơ với những kiếp người nghèo khổ.
- Đối tượng để nhà thơ gắn bó là: + “Vạn nhà”: lực lượng đông đảo quần chúng lao khổ
+ Vạn kiếp phôi pha: những kiếp sống mòn mỏi, đáng thương; những con người sống cơ cực, dãi dầu sương gió.
+ “Vạn đầu em nhỏ, Không áo cơm cù bất cù bơ”: những đứa trẻ không nơi nương tựa sống lang thang, đói khổ.
-> Tố Hữu khẳng định mình là con của đại lớn. Cách nói trực tiếp của nhà thơ đã khẳng định ý thức tự giác, niềm tin vững vàng vào cách mạng và sự đồng cảm, yêu thương với những con người lao khổ.
III. Kết luận
- Bằng những hình ảnh thơ tươi sáng, ngôn ngữ giàu nhạc điệu và các biện pháp tu từ ẩn dụ, so sánh...bài thơ đã diễn tả lời tâm nguyện, niềm vui mừng, say mê mãnh liệt, những nhận thức và tình cảm của Tố Hữu khi có ánh sáng của Đảng, lí tưởng cách mạng soi rọi.
* Câu hỏi trắc nghiệm
Câu 1: “Từ ấy” nói về giai đoạn nào trong cuộc đời của nhà thơ:
A. Khi còn niên thiếu
B. Khi bắt đầu làm thơ.
C. Khi tác giả bắt gặp lí tưởng cách mạng
D. Khi bài thơ đầu tiên được đăng báo.

Câu 2: Hai câu thơ:
“Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ
Mặt trời chân lí chói qua tim”
Chủ yếu thể hiện điều gì?
A. Lí tưởng cách mạng là nguồn ánh sáng mới bừng chiếu tâm hồn nhà thơ.
B. Sự lôi cuốn của lí tưởng cách mạng đối với mọi người
C. Tình yêu thiên nhiên của tác giả.
Câu 3: Đọc bài thơ “Từ ấy” ta thấy:
A. Niềm vui mừng, say mê mạnh liệt của Tố Hữu trong buổi đầu gặp gỡ lí tưởng cách mạng.
B. Tác dụng kì diệu của lí tưởng cách mạng với cuộc đời nhà thơ
C. Sự gắn bó tự nguyện, chân thành của nhà thơ với các kiếp đời cần lao trong xã hội
D. Cả A, B, C đều đúng.
* Bài tập
Viết một đoạn văn nói lên cảm nghĩ của anh (chị) về khổ thơ mà mình cho là hay nhất trong bài thơ “Từ ấy” .