Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Là là thành phần có trong câu nhưng không có nhiệm vụ biểu đạt ngữ nghĩa của câu.
Biên soạn và thực hiện: Ninh Thị Loan, Trường THCS Cẩm Phúc
KIỂM TRA BÀI CŨ
Chọn đáp án đúng !
Ý nào sau đây nhận xét không đúng về khởi ngữ ?
A/ Khởi ngữ là thành phần đứng trước chủ ngữ.
B/ Khởi ngữ nêu lên đề tài được nói đến trong câu.
C/ Có thể thêm một số quan hệ từ trước khởi ngữ.
D/ Khởi ngữ là thành phần không thể thiếu trong câu.
KIỂM TRA BÀI CŨ
Hãy chuyển phần in đậm trong câu sau đây thành khởi ngữ.
- Anh ấy làm bài cẩn thận lắm .

- Về làm bài thì anh ấy cẩn thận lắm .
a. Ví dụ
“ Với lòng mong nhớ của anh, chắc anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh.”
(Chiếc lược ngà – Nguyễn Quang Sáng)
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
I. CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
1. THÀNH PHẦN TÌNH THÁI
b. Nhận xét: Từ chắc là thành phần nào của câu, có tác dụng gI?
“chắc” là thành phần tình thái, thể hiện thái độ của người viết.
c. Kết luận
Là thành phần biệt lập giúp thể hiện thái độ, cách nhìn nhận vấn đề, cảm xúc của người nói, người viết. Thể hiện qua các từ ngữ sau với mức độ tin cậy tăng dần: Dường như/ hình như/ Có vẻ như/ Có lẽ/ Chắc là/ Chắc hẳn/ Chắc chắn.
d. Bài tập.
Bài tập 1 : Trong các từ ngữ sau đây, từ ngữ nào có độ
tin cậy cao nhất ?
A Chắc
B Chắc hẳn
C Chắc là
D Chắc chắn
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
I. CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Bài tập 2: Xác định thành phần tình thaí trong các câu sau:Ví dụ:
- Hình như trời sắp đổ cơn mưa to.
=> Hình như thể hiện sự không chắc chắn về việc trời mưa.
- Hôm nay chắc chắn Minh sẽ đến lớp, bạn ấy nói với mình như vậy
=> Từ “chắc chắn” thể hiện sự khẳng định của người nói về khả năng xảy ra ở mức rất cao của một sự việc nào đó
1. THÀNH PHẦN TÌNH THÁI
2. THÀNH PHẦN CẢM THÁN
a. Ví dụ: Các câu văn, từ in đậm
1. “Ồ, sao độ ấy vui thế.” (Làng – Kim Lân)
2. “Trời ơi, chỉ còn năm phút.” (Lặng lẽ Sa Pa – Nguyễn)
b. Nhận xét: Các từ in đậm dùng làm gì trong câu?
1. “Ồ, sao độ ấy vui thế.”
2. “Trời ơi, chỉ còn năm phút.”
Tù ôi, trời ơi dùng bộc lộ cảm xúc- Thành phần cảm thán
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
I. CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
1. THÀNH PHẦN TÌNH THÁI
2. THÀNH PHẦN CẢM THÁN
a. Ví dụ: Các câu văn, từ in đậm
1. “Ồ, sao độ ấy vui thế.” (Làng – Kim Lân)
2. “Trời ơi, chỉ còn năm phút.” (Lặng lẽ Sa Pa – Nguyễn)
b. Nhận xét: Các từ in đậm dùng làm gì trong câu?
1. “Ồ, sao độ ấy vui thế.”
2. “Trời ơi, chỉ còn năm phút.”
Tù ôi, trời ơi dùng bộc lộ cảm xúc vui, hoặc buồn, lo lắng
c. Kết luận; Thành phần cảm thán được dùng để bộc lộ tâm lí của người nói (vui, buồn, mừng, giận,…).
d. Bài tập

Bài 1 :Câu nào sau đây có sử dụng thành phần
biệt lập cảm thán ?
A Tôi rất yêu gia đình.
B Ôi, bạn ấy giống như một thiên thần vậy.
C Hình như mọi thứ đều tốt đẹp lên.
D Bầu trời đẹp quá !
Bài 2 : Câu văn nào sau đây có sử dụng thành phần
biệt lập tình thái ?
A Ôi, khuôn mặt bạn ấy rất dễ thương. .
B Ồ, sao mà độ ấy vui thế.
C Hình như mọi thứ nơi đây đều thay đổi..
D Than ôi, sao cuộc đời tôi khổ thế này.
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
I. CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
1. THÀNH PHẦN TÌNH THÁI
2. THÀNH PHẦN CẢM THÁN
Bài 3: Xác định thành phần cảm thán trong các câu sau
a. Chà, con gái mẹ Hoa khéo tay quá nhỉ, còn biết giúp mẹ nấu cơm cơ đấy.
“Chà” bộc lộ sự ngợi khen, ngạc nhiên của người nói
b.Trời ơi, con mèo phá hỏng bộ sáp màu tớ mới mua rồi.
“Trời ơi” thể hiện sự ngỡ ngàng, tiếc nuối của người nói
c.Chao ôi, bầu trời hôm nay mới trong xanh làm sao!
“Chao ôi” thể hiện sự ngạc nhiên của người nói
3. THÀNH PHẦN GỌI ĐÁP
a. Ví dụ: Các câu văn
1. “Này, bác có biết mấy hôm nay súng nó bắn ở đâu mà nghe rát thế không?”
2. “Thưa ông, chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ.”(Làng – Kim Lân)
b. Nhận xét
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
I. CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
1. THÀNH PHẦN TÌNH THÁI
2. THÀNH PHẦN CẢM THÁN
3.THÀNH PHẦN GỌI ĐÁP
a. Ví dụ: Các câu văn
1.“Này, bác có biết mấy hôm nay súng nó bắn ở đâu mà nghe rát thế không?”
2. “Thưa ông, chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ.”(Làng – Kim Lân)
b. Nhận xét các từ in đậm dung để làm gì?
1 “Này, bác có biết mấy hôm nay súng nó bắn ở đâu mà nghe rát thế không?”
2. “Thưa ông, chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ.”(Làng – Kim Lân)
“Này” → gọi (tạo lập quan hệ giao tiếp).
“Thưa ông” → đáp (duy trì quan hệ giao tiếp
c. Kết luận
Thành phần gọi – đáp được dùng để tạo lập hoặc để duy trì quan hệ giao tiếp.
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
I. CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
1. THÀNH PHẦN TÌNH THÁI
2. THÀNH PHẦN CẢM THÁN
3.THÀNH PHẦN GỌI ĐÁP
a. Ví dụ: Các câu văn
b. Nhận xét các từ in đậm dùng để làm gì?
1 “Này, bác có biết mấy hôm nay súng nó bắn ở đâu mà nghe rát thế không?”
2. “Thưa ông, chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ.”(Làng – Kim Lân)
“Này” → gọi (tạo lập quan hệ giao tiếp).
“Thưa ông” → đáp (duy trì quan hệ giao tiếp
c. Kết luận
Thành phần gọi – đáp được dùng để tạo lập hoặc để duy trì quan hệ giao tiếp.
d. Bài tập
Bài tập 1 :Tìm thành phần gọi - đáp trong đoạn trích sau đây và cho biết từ nào được dùng để gọi, từ nào được dùng để đáp. Quan hệ giữa người gọi và người đáp là quan hệ gì (trên – dưới hay ngang hàng, thân hay sơ)?
Này , bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn. Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ vào thúc sưu, không có, họ lại đánh trói thì khổ. Người ốm rề rề như thế, nếu lại phải một trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn hồn.


Vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ. Nhưng để cháo nguội, cháu cho nhà cháu ăn lấy vài húp cái đã. Nhịn suông từ sáng hôm qua tới giờ còn gì . (Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

Này
Vâng
- > Thành phần gọi-đáp: Quan hệ giữa người gọi và người đáp là quan hệ trên – dưới .
dùng để gọi
- Thành phần gọi - đáp :
dùng để đáp
- Thành phần gọi - đáp :
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
3.THÀNH PHẦN GỌI ĐÁP
d. Bài tập
Bài tập 2 -SGK.Tìm thành phần gọi – đáp trong câu ca dao sau và cho biết lời gọi – đáp đó hướng đến ai.
Bầu ơi thương lấy bí cùng,
Tuy rằng khác giống, nhưng chung một giàn.
-Thành phần gọi đáp: Bầu ơi ( hướng tới tất cả các thành viên trong cộng đồng người Việt)
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
d. Bài tập
Bài tập 2: Xác định thành phần gọi dáp trong các câu sau
Minh ơi, tớ trả cậu cái bút này!
->“ơi” từ dùng dể goi, là thành phần ngoài câu
2. “Hỡi cô tát nước bên đàng/ Sao cô múc ánh trăng vàng đổ đi”
-> Hỡi là từ dùng để gọi, thành phần ngoài câu
4. THÀNH PHẦN PHỤ CHÚ
a. Ví dụ: Câu văn
“Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh – và cũng là đứa con duy nhất của anh, chưa đầy một tuổi.” (Chiếc lược ngà)
b.Nhận xét: Thành phần sau dấu gạch ngang và trước dấu phẩy dùng để làm gì trong câu
và cũng là đứa con duy nhất của anh” là thành phần phụ chú. → Chú thích làm rõ ý cho cụm từ “đứa con gái đầu lòng của anh”.
c. Kết luận: Thành phần phụ chú được dùng để bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính của câu.
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
4. THÀNH PHẦN PHỤ CHÚ
a. Ví dụ: Câu văn
“Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh – và cũng là đứa con duy nhất của anh, chưa đầy một tuổi.” (Chiếc lược ngà)
b.Nhận xét: Thành phần sau dấu gạch ngang và trước dấu phẩy dung để làm gì trong câu
và cũng là đứa con duy nhất của anh” là thành phần phụ chú. → Chú thích làm rõ ý cho cụm từ “đứa con gái đầu lòng của anh”.
c. Kết luận: Thành phần phụ chú được dùng để bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính của câu.
- Vị trí của thành phần phụ chú trong câu – Dấu hiệu nhận biết
1.Đặt giữa hai dấu gạch ngang
VD: Giáo dục tức là giải phóng. Nó mở ra cánh cửa dẫn đến hòa bình, công bằng và công lí. Những người nắm giữ chìa khóa của cánh cửa này – các thầy, cô giáo, các bậc cha mẹ, đặc biệt là những người mẹ – gánh một trách nhiệm vô cùng quan trọng, bởi vì …
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
4. THÀNH PHẦN PHỤ CHÚ
c. Kết luận: Thành phần phụ chú được dùng để bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính của câu.
- Vị trí của thành phần phụ chú trong câu – Dấu hiệu nhận biết
1.Đặt giữa hai dấu gạch ngang – giữa câu
VD: Giáo dục tức là giải phóng. Nó mở ra cánh cửa dẫn đến hòa bình, công bằng và công lí. Những người nắm giữ chìa khóa của cánh cửa này – các thầy, cô giáo, các bậc cha mẹ, đặc biệt là những người mẹ – gánh một trách nhiệm vô cùng quan trọng, bởi vì …
2. Đặt giữa hai dấu phẩy- giữa câu
VD: Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi cũng buồn lắm.
3. Đặt giữa hai dấu ngoặc đơn – cuối câu
VD: Cô bé nhà bên (có ai ngờ)
Cũng vào du kích
4. Đặt sau dấu hai chấm
Rồi một ngày mưa rào. Mưa giăng giăng bốn phía. Có quãng nắng xuyên xuống biển, óng ánh đủ màu : xanh lá mạ, tím phớt, hồng, xanh biếc…
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
4. THÀNH PHẦN PHỤ CHÚ
d. Bài tập
Bài 3+4 SGK : Tìm thành phần phụ chú trong các đoạn trích sau và cho biết chúng bổ sung điều gì. Chúng liên quan với các từ ngữ nào?
a. Chúng tôi, mọi người – kể cả anh, đều tưởng con bé sẽ đứng yên đó thôi
b) Giáo dục tức là giải phóng. Nó mở ra cánh cửa dẫn đến hoà bình, công bằng và công lí. Những người nắm giữ chìa khoá của cánh cửa này – các thầy, cô giáo, các bậc cha mẹ, đặc biệt là những người mẹ - gánh một trách nhiệm vô cùng quan trọng, bởi vì cái thế giới mà chúng ta ………………….
c) Bước vào thế kỉ mới, muốn “sánh vai cùng các cường quốc năm châu” thì chúng ta sẽ phải lấp đầy hành trang bằng những điểm mạnh, vứt bỏ những điểm yếu. Muốn vậy thì khâu đầu tiên, có ý nghĩa quyết định là hãy làm cho lớp trẻ - những người chủ thực sự của đất nước trong thế kỉ tới – nhận ra điều đó, quen dần với những thói quen tốt đẹp ngay từ những việc nhỏ nhất.

Bài tập 3+4SGK – Gợi ý
Thành phần phụ chú
Từ ngữ liên quan
a. kể cả anh
mọi người
b. các thầy,cô giáo, các bậc cha mẹ, đặc biệt là những người mẹ
Những người nắm giữ chìa khoá của cánh cửa này
c. những người chủ thực sự của đất nước trong thế kỉ tới
lớp trẻ
Thành phần phụ chú a,b,c-giải thích từ ngữ phía trước (liên quan)
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Bài tập 5 –Xác định thành phần phụ chú trong các câu
a.Cô Hoa–cô giáo dạy Toán lớp em–vừa dịu dàng lại vừa dạy rất giỏi.
Thành phần phụ chú: “cô giáo dạy Toán lớp em”, được dùng để giúp người đọc, người nghe hiểu hơn cô Hoa là ai. Đặt trong hai dấu gạch ngang
b.Hoa Tulip (một loài hoa xuất xứ Trung Đông) luôn được coi là biểu tượng của đất nước Hà Lan xinh đẹp.
Thành phần phụ chú: “một loài hoa xuất xứ Trung Đông” giúp bổ sung thêm thông tin về loài hoa Tulip, đặt trong dấu ngoặc tròn (ngoạc đơn).
c. Bạn Mai, con cô Thúy, là học sinh giỏi nhất lớp em.
Thành phần phục chú: “Con cô Thúy” giúp người nghe hiểu hơn về bạn Mai và được đặt giữa hai dấu phẩy.
d.Trong khu vườn, trăm hoa đua nở báo hiệu mùa xuân đang đến: hoa mai, hoa đào, hoa cúc, hoa lan…
Thành phần phụ chú: “hoa mai, hoa đào, hoa cúc, hoa lan” giúp liệt kê các loài hoa trong khu vườn, đặt sau chấu hai chấm
* Điểm giống nhau và khác nhau giữa thành phần tình thái và cảm thán
Hai thành phần biệt lập là tình thái và cảm thán có nhiều điểm giống nhau và khác nhau, các bạn rất dễ nhầm lẫn giữa 2 thành phần này. 
Điểm giống nhau:
+ Đều không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa của câu.
+ Đều không tham gia vào cấu trúc ngữ pháp của câu.
Điểm khác nhau:
- Thành phần tình thái được dùng để thể hiện cách nhìn của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu.
- Thành phần cảm thán được dùng để bộc lộ tâm lý của người nói trong câu
CỦNG CỐ KIẾN THỨC
Tiết 110 , 111 – Tiếng Việt CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
KHÁI QUÁT THÀNH PHẦN BIỆT PẬP
BẢN TÓM TẮT CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
HƯỚNG DẪN – DẶN DÒ:
- Học thuộc các ghi nhớ, xem lại các bài tập.
- Viết đoạn văn nghị luận xã hội về tác hại của sự lãng phí thời gian, trong đó dung thành phần biệt lập
- Chuẩn bị : Liên kết câu và liên kt đoạn văn
CHÚC CÁC EM HỌC TẬP TỐT !
Chân thành cảm ơn!
CHÀO TẠM BIỆT. MỜI CÁC EM CÙNG NGHE BÀI HÁT ‘chung tay phòng dịch corona”