Tiết 116,117,118:

I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
- Viễn Phương (1928 – 2005) tên thật là
Phan Thanh Viễn.
- Quê : An Giang
- Là nhà thơ có mặt sớm nhất của lực
lượng văn nghệ giải phóng miền Nam
thời kì chống Mĩ.
- Đặc điểm thơ: nhỏ nhẹ, sâu lắng, giàu
tình cảm, đậm chất thơ.

2. Tác phẩm:
- Hoàn cảnh sáng tác: Năm
1976, khi đất nước vừa
thống nhất, lăng Chủ tịch
vừa mới khánh thành, Viễn
Phương ra thăm miền Bắc,
và vào lăng viếng Bác.
3. Bố cục: 4 phần

Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Cảm xúc trước
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
không gian, cảnh
Ôi ! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
vật bên ngoài lăng.
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Cảm xúc trước
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.
cảnh đoàn người
Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ
xếp hàng vào
Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân...
lăng.
Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền
Cảm xúc khi đã
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
vào lăng.
Mà sao nghe nhói ở trong tim!
Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.

Cảm xúc trước khi
ra về, ước mơ của
nhà thơ.

Mạch vận động của cảm xúc trong bài theo trình tự của
một cuộc viếng thăm - trình tự thời gian kết hợp không gian
Cảm xúc của nhà thơ:
- Trước khi đến lăng Bác
- Khi đứng trước lăng Bác
- Khi vào lăng viếng Bác
- Trước khi rời xa lăng Bác
Cảm xúc bao trùm toàn bài: Niềm xúc động thiêng liêng,
thành kính; lòng biết ơn và niền tự hào pha lẫn nỗi đau xót.

II. Phân tích:

1. Cảm xúc của tác giả trước khi đến lăng Bác:
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi ! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.

+ Xưng hô: con – Bác -> T/c tôn kính + sự
gần gũi ấm áp thân thương, ruột thịt
+ thăm (không phải viếng): nói giảm nói
tránh – giảm nhẹ nỗi đau thương mất mát –
khẳng định Bác vẫn còn sống mãi.
 Câu thơ ngắn gọn như một thông báo: là niềm xúc động dồn nén, lòng thành
kính, nỗi nhớ thương chất chứa bấy lâu của một công dân với lãnh tụ; trên nữa là
tình cảm ruột thịt của người con xa dành cho người cha rất mực kính yêu.

+ trong sương: tg rất sớm  sự nôn nóng
mong mỏi được vào thăm viếng Bác

+ h.a hàng tre:

Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.

Tả thực hàng tre hai bên lăng Bác

Ẩn dụ biểu tượng cho con người, cho dân tộc Việt Nam

+ bão táp mưa sa: thành ngữ chỉ những hiện tượng cực đoan của thời tiết tự nhiên  ẩn dụ cho
những khó khăn, gian lao thử thách mà dân tộc ta phải đối mặt và vuợt qua trong hai cuộc
chiến cam go ác liệt
+ đứng thẳng hàng: tinh thần đoàn kết, ý chí kiên cường bất khuất tất cả vì độc lập tự do của
dân tộc Việt Nam

 Từ h/a hàng tre bát ngát trong sương nhà thơ dã suy ngẫm, liên tưởng mở rộng và
khái quát thành h/a hàng tre mang nghĩa biểu tượng sâu sắc: biểu tượng cho sức sống
bền bỉ, kiên cường, bất khuất, bất diệt của dân tộc ta dù qua bao thăng trầm lịch sử vẫn
đúng thẳng, vẫn xanh tươi...

2. Cảm xúc của tác giả khi dứng trước lăng Bác:
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.
Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ
Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân…

Ngày ngày: Điệp ngữ chỉ tg tuần hoàn, bất biến
Mặt trời đi qua trên lăng: Mặt trời thực đem lại
nguồn sáng, sự sống cho vạn vật
Mặt trời trong lăng: h/a ẩn dụ: K/đ sự vĩ đại, sức
a/h của Bác với c/m, với DT Việt Nam; K/đ sự
bất tử của sự nghiệp, tên tuổi HCM; Bày tỏ lòng
kính yêu, biết ơn Bác
Rất đỏ: Tính từ, h/a ẩn dụ cho nhiệt huyết c/m;
trái tim ấm nồng tình yêu thương của Bác.
Hình ảnh mặt trời sóng đôi trong hai câu thơ khẳng định
sự vĩ đại, trường tồn của Bác, đó cũng chính là tình yêu,
niền tự hào của nhà thơ của nhân dân Việt đối với Bác.

Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ
Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân…
Câu 1 tả thực dòng người xếp hang bất tận vào lăng viếng Bác;
Câu 2 là ẩn dụ đẹp mỗi người như một bông hoa kết thành tràng
hoa kính dâng Người; 79 tuổi xuân của Người góp phần làm nên
MX vĩnh hằng cho DT.

3. Cảm xúc của tác giả khi ở trong lăng:
Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền
+ giấc ngủ bình yên: nói giảm nói tránh- một lần nữa
khẳng định Bác sống mãi.
+ vầng trăng sáng dịu hiền : Gợi vẻ đẹp tâm hồn trong sáng,
gợi nhắc những câu thơ ngập ánh trăng của Bác
ÞHai câu thơ cho người đọc cảm nhận được khung cảnh
êm dịu, thanh tĩnh trong lăng; gợi cho chúng ta nghĩ đến
một tâm hồn, nhân cách cao dẹp, thanh cao của Bác

Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim.
+ trời xanh: ẩn dụ của thiên nhiên kì vĩ lớn lao, vĩnh
cửu; ẩn dụ cho Bác
+ kết hợp từ láy mãi mãi  khẳng định sự trường tồn,
sống mãi cùng non nước.
+ nhói trong tim: nỗi dau vô hạn, đột ngột, quặn thắt
trước thực tế - Bác đã ra đi.
+ Vẫn biết... Mà sao: cấu trúc đối lập tương phản –
sự mâu thuẫn trong lòng tác giả, lòng người dân Việt.
 Lí trí vẫn trấn an lòng: Bác vẫn sống mãi, vẫn còn dõi theo Tổ
quốc mãi mãi như màu xanh thanh bình trên nền trời tổ quốc.
Nhưng con tim nhà thơ và tất cả người dân Việt Nam vẫn nhói
đau vì sự thật người đã ra đi.

4. Cảm xúc trước khi rời xa lăng:

Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu trốn này.
Con chim hót

Muốn làm:

Đóa hoa tỏa hương
Cây tre

Điệp ngữ (muốn làm) diễn tả
tâm trạng lưu luyến, lòng thành
kính của tác giả muốn ở mãi
bên Người

? Chúng ta bắt gặp hình ảnh hàng tre ở khổ thơ đầu và hình ảnh cây tre
ở cuối bài thơ. Vậy hình ảnh này có điểm nào giống nhau và khác nhau?
Gợi ý đáp án:
- Giống nhau: Nói về con người Việt nam có những phẩm chất tốt đẹp.
- Khác nhau: Khổ đầu nói về cả dân tộc Việt Nam; khổ cuối nói về cá
nhân tác giả.

III. Tổng kết :
1. Nghệ thuật
- Bài thơ có giọng điệu phù hợp với nội dung tình cảm, cảm xúc vừa trang nghiêm
sâu lắng vừa tha thiết, đau xót, tự hào, thể hiện tâm trạng xúc động của nhà thơ vào
lăng viếng Bác.
- Thể thơ tám chữ có dòng bảy chữ gieo vần lưng. Khổ thơ không cố định có khi
liền khi cách nhịp. Nhịp thơ chậm, diễn tả sự trang nghiêm, thành kính, lắng đọng.
- H/a thơ sáng tạo, có nhiều biện pháp nghệ thuật: ẩn dụ, tượng trưng.

- Bố cục chặt chẽ.
- Kết hợp miêu tả với biểu cảm.
- Ngôn ngữ bình dị, hàm súc.
- Hình ảnh thơ đẹp, gợi cảm,…

2. Nội dung
Bài thơ thể hiện lòng thành kính và niềm xúc động sâu sắc, long kính yêu, niềm
tự hào pha lẫn nỗi xót thương của nhà thơ và của mọi người khi vào lăng viếng Bác.

Tìm đọc những BT về Bác:
Sáng tháng năm (Tố Hữu);
Một lần viếng Bác (Vương Trọng);
Về thăm nhà Bác (Nguyễn Duy);
Đêm nay Bác ko ngủ (Minh Huệ);

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học thuộc lòng bài thơ “Viếng lăng Bác”; hiểu và
phân tích được bài thơ.
- Tìm và nghe bài hát được phổ nhạc từ bài thơ.
- Đọc thêm: “Con cò” (Chế Lan Viên)
- Soạn bài: Cách làm bài nghị luận về tác phẩm
truyện (hoặc đoạn trích) TT.