CHÀO MỪNG CÁC
THẦY CÔ ĐẾN DỰ GIỜ
THĂM LỚP

TRÒ CHƠI QUIZZI
“ĐI TÌM NHÀ THÔNG THÁI”

CHUYÊN ĐỀ
RÈN KĨ NĂNG TRẢ LỜI CÁC CÂU HỎI DẠNG ĐỌC HIỂU
QUA VĂN BẢN “SANG THU”

TIẾT 120:
LUYỆN TẬP : VĂN BẢN “SANG THU”

TIẾT 120: LUYỆN TẬP VĂN BẢN “SANG THU”

I. Kiến thức cần nhớ:

Nêu những nét chính về tác giả, tác phẩm
của bài thơ “Sang thu”

HỌC SINH TRÌNH BÀY
SẢN PHẨM NHÓM

TIẾT 120: LUYỆN TẬP VĂN BẢN “SANG THU”
I. Kiến thức cần nhớ:
Văn bản
Tác giả Thể thơ,
PTBĐ

Hữu
Thỉnh

Sang thu

- Thơ 5
chữ
- Biểu
cảm,
miêu tả

Hoàn cảnh sáng
tác, Xuất xứ

Mạch cảm xúc

- Năm 1977,
được in lần đầu
trên báo Văn
nghệ, sau được
in trong tập thơ
“Từ chiến hào
đến thành phố”

Vận động theo
bước đi của mùa
thu: bắt đầu từ
những tín hiệu
mong manh, mơ
hồ đến hữu hình,
rõ nét; vận động
trong cảm xúc
của con người từ
ngỡ ngàng đến
đắm say, chiêm
nghiệm.

Nội dung

- Cảm nhận tinh tế
về thiên nhiên ở
thời điểm giao
mùa.
- Tình cảm thiết
tha, trân trọng
trước vẻ đẹp thiên
nhiên, đất nước.
- Suy ngẫm sâu
lắng về con người,
cuộc đời.

Nghệ thuật

- Thể thơ 5 chữ
tinh tế, nhẹ
nhàng mà gợi
cảm.
- Từ ngữ, hình
ảnh chọn lọc,
giàu sức gợi
- Nghệ thuật:
nhân hóa, ẩn
dụ, đảo ngữ

Một số dạng câu hỏi đọc - hiểu
tác phẩm thơ

+ Tên tác giả, tên văn bản
+ Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ
+ Thể thơ, mạch cảm xúc
+ Ý nghĩa nhan đề
+ Nghệ thuật đặc sắc: cách dùng từ, biện pháp tu từ, hình ảnh thơ,….
+ Liên hệ tác phẩm cùng đề tài hoặc chủ đề, năm sáng tác, thể thơ,
hình ảnh thơ, biện pháp nghệ thuật…
+ Đối sánh.

TIẾT 120: LUYỆN TẬP VĂN BẢN “SANG THU”
I. Kiến thức cần nhớ:
II. Luyện tập:

Bài tập 1:
Cho khổ thơ:

Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về

Câu 1: Ở khổ trên, tại sao tác giả không dùng từ “đã” mà lại

dùng từ “bỗng”?

Câu 2: Trong chương trình Ngữ văn 9 cũng có một khổ thơ trong
bài thơ khác thể hiện tình cảm xao xuyến và sự nâng niu vẻ đẹp
diệu kì của thiên nhiên, em hãy ghi rõ đó là khổ thơ thứ mấy
trong bài thơ nào, của ai và so sánh vẻ đẹp của khung cảnh thiên
nhiên, cảm xúc của nhà thơ trong khổ thơ này với khổ thơ vừa
được xác định.

TIẾT 120: LUYỆN TẬP VĂN BẢN “SANG THU”
I. Kiến thức cần nhớ:
II. Luyện tập:

Bài tập 1:
Cho khổ thơ:

Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về

Câu 1: Ở khổ trên, tại sao tác giả không dùng từ “đã” mà lại

dùng từ “bỗng”?

Câu 2: Trong chương trình Ngữ văn 9 cũng có một khổ thơ trong
bài thơ khác thể hiện tình cảm xao xuyến và sự nâng niu vẻ đẹp
diệu kì của thiên nhiên, em hãy ghi rõ đó là khổ thơ thứ mấy
trong bài thơ nào, của ai và so sánh vẻ đẹp của khung cảnh thiên
nhiên, cảm xúc của nhà thơ trong khổ thơ này với khổ thơ vừa
được xác định.

TIẾT 120: LUYỆN TẬP VĂN BẢN “SANG THU”
I. Kiến thức cần nhớ:
II. Luyện tập:

Câu

1

Đáp án
Điểm
- Ở khổ 1, tác giả không dùng từ “đã” mà lại dùng từ 0,25
“bỗng” vì đây là một dụng ý nghệ thuật.
- Giải thích:
0,5
+ Từ “đã” là sự việc, hiện tượng đã xảy ra, đã hoàn
0,75
tất, không cho thấy được sự bất ngờ, ngỡ ngàng.
+ Từ “bỗng” là hành động, quá trình xảy ra một cách
tự nhiên, bất ngờ không lường trước được.
- Hiệu quả: việc sử dụng từ “bỗng” trong câu thơ
“Bỗng nhận ra hương ổi”:
+ Thể hiện tâm trạng ngỡ ngàng, cảm xúc bâng
khuâng của tác giả trước thoáng đi bất chợt của mùa
thu.
+ Thu mới chớm sang, chứ chưa phải đã sang hẳn.
-> Tác giả là người vô cùng tinh tế, nhạy cảm.

Bài tập 1:
Cho khổ thơ:

Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về

Câu 1: Ở khổ trên, tại sao tác giả không dùng từ “đã”

mà lại dùng từ “bỗng”?

Dạng bài: Hiệu quả nghệ thuật trong sử dụng từ.
- Bước 1: Nhận xét đây là một dụng ý nghệ thuật
- Bước 2 : Giải nghĩa từ (cả từ đề bài cho và từ
trong văn bản)
- Bước 3: Nêu hiệu quả của việc sử dụng từ

(Bám sát ngữ cảnh và chủ đề của bài thơ)

TIẾT 120: LUYỆN TẬP VĂN BẢN “SANG THU”
I. Kiến thức cần nhớ:
II. Luyện tập:
Câu

2

Bài tập 1:
Cho khổ thơ:
Đáp án

* Khổ 1 trong bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” – Thanh Hải
* So sánh:
- Giống nhau:
+ Bức tranh thiên nhiên đẹp
+ Thể hiện tình cảm xao xuyến và sự nâng niu vẻ đẹp diệu kì
của thiên nhiên của nhà thơ
- Khác nhau:
+ Vẻ đẹp của thiên nhiên:
*Ở khổ 1 bài “Mùa xuân nho nhỏ”: dược gợi ra qua hình ảnh
“dòng sông xanh”, “bông hoa tím biếc”; âm thanh trong trẻo của
tiếng hót “con chim chiền chiện” (qua giác quan thị giác, thính
giác...) => Bức tranh mùa xuân xứ Huế đầy sức sống;
*Ở khổ 1 bài “Sang thu”: Vẻ đẹp thiên nhiên được gợi ra từ
“hương ổi, gió se, sương chùng chình (các giác quan khứu giác,
xúc giác, thị giác) => Bức tranh mùa thu ở làng quê đồng bằng
Bắc Bộ thanh bình, trong trẻo...
+ Cảm xúc của nhà thơ:
* Ở khổ 1 bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ”: say sưa, ngây ngất, nâng
niu, trìu mến...
* Ở khổ 1 bài thơ “Sang thu”: bất ngờ, ngỡ ngàng, mơ hồ, ngạc
nhiên...

Điểm
0,5
0,25

0,25

0,25

0,25
0,25

Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
Câu 2: Trong chương trình Ngữ văn 9 cũng có một
khổ thơ trong bài thơ khác thể hiện tình cảm xao
xuyến và sự nâng niu vẻ đẹp diệu kì của thiên nhiên,
em hãy ghi rõ đó là khổ thơ thứ mấy trong bài thơ
nào, của ai và so sánh vẻ đẹp của khung cảnh thiên
nhiên, cảm xúc của nhà thơ trong khổ thơ này với khổ
thơ vừa được xác định.

Dạng bài: đối sánh
- Bước 1: Xác định yêu cầu đề bài.
+ Dạng bài: Đối sánh.
+ Phương diện so sánh ( Nghệ thuật / Nội dung).
- Bước 2:
+ Tìm ra điểm giống nhau.
+ Lí giải điểm khác nhau.
- Bước 3: Trình bày ngắn gọn, trọng tâm.
- Bước 4: Đọc, sửa lỗi trình bày, lỗi diễn đạt.

TIẾT 120: LUYỆN TẬP VĂN BẢN “SANG THU”
I. Kiến thức cần nhớ:
II. Luyện tập:

Bài tập 2:
Đọc khổ thơ sau và trả lời câu hỏi:
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
1. Chỉ ra biện pháp tu từ nổi bật được sử dụng
trong khổ thơ thứ 2 của bài thơ “ Sang thu” và
nêu hiệu quả nghệ thuật.
2. Hãy chép chính xác một câu thơ trong bài thơ
khác cũng sử dụng biện pháp tu từ đó.

TIẾT 120: LUYỆN TẬP VĂN BẢN “SANG THU”
I. Kiến thức cần nhớ:
II. Luyện tập:

Bài tập 2:
Đọc khổ thơ sau và trả lời câu hỏi:
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
1. Chỉ ra biện pháp tu từ nổi bật được sử dụng
trong khổ thơ thứ 2 của bài thơ “ Sang thu” và
nêu hiệu quả nghệ thuật.
2. Hãy chép chính xác một câu thơ trong bài thơ
khác cũng sử dụng biện pháp tu từ đó.

TIẾT 120: LUYỆN TẬP VĂN BẢN “SANG THU”
I. Kiến thức cần nhớ:
II. Luyện tập:
Câu

1

Đáp án

Điểm
0,5

- Nghệ thuật nhân hóa:
+ Sông dềnh dàng -> gợi tả dòng sông trôi chậm, như
là con người suy nghĩ trầm tư.
+ Chim vội vã -> hơi thu se lạnh khiến lũ chim “vội 0,5
vã” bay về phương nam tránh rét.
+ Hình ảnh đám mây “vắt nửa mình sang thu”
-> gợi hình dung:
0,5
+ Mây mỏng như dải lụa treo trên bầu trời.
+ Ranh giới nửa nghiêng về mùa hạ, nửa nghiêng về
mùa thu.
=> Sự quan sát tinh tế và cảm xúc say sưa, tâm hồn giao
cảm với thiên nhiên.

Bài tập 2:
Đọc khổ thơ sau và trả lời câu hỏi:
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
1. Chỉ ra biện pháp tu từ nổi bật được sử dụng
trong khổ thơ thứ 2 của bài thơ “ Sang thu” và
nêu hiệu quả nghệ thuật.
2. Hãy chép chính xác một câu thơ trong bài thơ
khác cũng sử dụng biện pháp tu từ đó.

Cách làm
dạng câu
hỏi: Phân
tích tác
dụng biện
pháp tu từ

Gọi tên biện pháp tu từ

Chỉ rõ từ, ngữ, hình ảnh

Gợi hình: Hình dung/ nhấn
mạnh... về đối tượng

Phân tích tác dụng
(Hiệu quả nghệ thuật)

Gợi cảm: thể hiện tư tưởng,
tình cảm gì của nhân vật, tác
giả, độc giả

TIẾT 120: LUYỆN TẬP VĂN BẢN “SANG THU”
I. Kiến thức cần nhớ:
II. Luyện tập:
Câu

2

Đáp án

- Câu thơ có sử dụng nghệ thuật nhân hóa:
+ Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
+ ….

Điểm
0,25

Bài tập 2:
Đọc khổ thơ sau và trả lời câu hỏi:
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
1. Chỉ ra biện pháp tu từ nổi bật được sử dụng
trong khổ thơ thứ 2 của bài thơ “ Sang thu” và
nêu hiệu quả nghệ thuật.
2. Hãy chép chính xác một câu thơ trong bài thơ
khác cũng sử dụng biện pháp tu từ đó.

TIẾT 120: LUYỆN TẬP VĂN BẢN “SANG THU”
I. Kiến thức cần nhớ:
II. Luyện tập:

Bài tập 3:
Cho đoạn thơ:
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.
1. Nêu các từ chỉ mức độ trong đoạn thơ và tác dụng.
2. Hãy chỉ rõ những lớp nghĩa trong hai câu kết thúc bài
thơ.

TIẾT 120: LUYỆN TẬP VĂN BẢN “SANG THU”
I. Kiến thức cần nhớ:
II. Luyện tập:

Câu

1

Đáp án
Điểm
0,25
- Các từ chỉ mức độ: vẫn còn, vơi dần, bao nhiêu, bớt.
- Tác dụng: diễn tả sự chuyển biến của các hiện tượng tự 0,75
nhiên: hạ nhạt dần, thu đậm nét hơn
=> sự quan sát tinh tế, tâm hồn nhạy cảm của nhà thơ.

Bài tập 3:
Cho đoạn thơ:
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.
1. Nêu các từ chỉ mức độ trong đoạn thơ và tác dụng.
2. Hãy chỉ rõ những lớp nghĩa trong hai câu kết thúc bài
thơ.

TIẾT 120: LUYỆN TẬP VĂN BẢN “SANG THU”
I. Kiến thức cần nhớ:
II. Luyện tập:

Câu

2

Đáp án
Điểm
- Lớp nghĩa 1 (Tả thực): Sang thu, sấm thưa và nhỏ dần 0,25
không đủ sức lay động hàng cây đã bao mùa thay lá. Đó 0,75
là hiện tượng thiên nhiên.
Lớp nghĩa 2 (Ý nghĩa tượng trưng):
+ Sấm: những vang động bất thường của ngoại cảnh, của
cuộc đời, mang ý nghĩa biểu tượng cho giông tố
+ Hàng cây đứng tuổi: Con người, đất nước từng trải
-> con người, đất nước đã từng trải sẽ vững vàng hơn
trước những khó khăn, thử thách của cuộc đời.

Bài tập 3:
Cho đoạn thơ:
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.
1. Nêu các từ chỉ mức độ trong đoạn thơ và tác dụng.
2. Hãy chỉ rõ những lớp nghĩa trong hai câu kết thúc bài
thơ.

Dạng bài: xác định các lớp nghĩa trong hình ảnh thơ
- Nghĩa thực
- Nghĩa tượng trưng.

Một số dạng câu hỏi đọc- hiểu đối với tác phẩm thơ
Nhận biết
+ Tên tác giả, tên văn bản
+ Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ
+ Thể thơ, mạch cảm xúc
+ Xác định chính xác kiến thức.
+ Trả lời ngắn gọn từng yêu cầu.

Thông hiểu

Dạng bài: Hiệu
quả nghệ thuật
trong sử dụng từ.
- Bước 1: Nhận
xét đây là một
dụng ý nghệ thuật
- Bước 2 : Giải
nghĩa từ
- Bước 3: Nêu
hiệu quả của việc
sử dụng từ

Dạng bài: đối sánh
- Bước 1: Xác định yêu
cầu đề bài.
+Dạng bài: Đối sánh.
+Phương diện so sánh
(Nghệ thuật / Nội dung).
- Bước 2:
+Tìm ra điểm giống nhau.
+ Lí giải điểm khác nhau.
- Bước 3: Trình bày ngắn
gọn, trọng tâm.
- Bước 4: Đọc, sửa lỗi
trình bày, lỗi diễn đạt.

Dạng bài: Phân
tích biện pháp tu
từ
- Bước 1: gọi tên
biện pháp tu từ
- Bước 2 : Chỉ rõ
hình ảnh
- Bước 3: Nêu tác
dụng
+ Gợi hình
+ Gợi cảm

Dạng bài:
xác định các
lớp nghĩa
trong hình
ảnh thơ
- Nghĩa thực
- Nghĩa
tượng trưng.

VẬN DỤNG

Bài tập 4:
Cuộc sống không chỉ có thuận lợi mà còn nhiều khó khăn thử
thách. Từ khổ thơ trên kết hợp với hiểu biết xã hội, em hãy viết
một đoạn văn khoảng 2/3 trang giấy nêu suy nghĩ của em về
cách ứng phó trước khó khăn thử thách.

Bước 1: Đọc kĩ yêu cầu đề bài, xác định đúng vấn đề
Bước 2: Lập ý

CÁC
BƯỚC
VIẾT
ĐOẠN
VĂN
NGHỊ
LUẬN
XÃ
HỘI

Nghị luận về một sự việc
hiện tượng đời sống:
- Dẫn vào vấn đề
- Giải thích vấn đề
- Thực trạng (biểu hiện):
mặt tích cực (tiêu cực)
- Nêu nguyên nhân
- Giải pháp
- Liên hệ bản thân

Bước 3: Viết đoạn
Bước 4: Đọc, kiểm tra lại

Nghị luận về một vấn đề tư
tưởng đạo lý
- Dẫn vào vấn đề
- Giải thích vấn đề
- Biểu hiện
- Ý nghĩa
- Bàn luận mở rộng
- Bài học, liên hệ bản thân.

•

•

•

Oan Đi-xnây từng bị toà
báo sa thải vì thiếu ý
tưởng. Ông cũng nếm mùi
phá sản nhiều lần trước
khi sáng tạo nên Đi-xnâylen

Lúc còn học phổ thông,
Lu-i Pa-xtơ chỉ là một học
sinh trung bình. Về môn
Hóa, ông đứng hạng 15
trong số 22 học sinh của
lớp.
Lép Tôn- xtôi, tác giả
của bộ tiểu thuyết nổi
tiếng “Chiến tranh và
hòa bình” bị đình chỉ
học đại học vì “vừa
không có năng lực, vừa
thiếu ý chí học tập”.

•

Hen- ri Pho
thất bại và
cháy túi tới
năm lần trước
khi thành
công.

•

Ca sĩ ô-pê-ra
nổi tiếng Enri-cô Ca-ru-xô
bị thầy giáo
cho là thiếu
chất giọng và
không thể nào
hát được.

Bài tập 4:
Cuộc sống không chỉ có thuận lợi mà còn nhiều khó khăn thử thách. Từ khổ thơ trên kết hợp với hiểu
biết xã hội, em hãy viết một đoạn văn khoảng 2/3 trang giấy nêu suy nghĩ của em về cách ứng phó
trước khó khăn thử thách.
a.Giải thích khái niệm:
- Khó khăn là những trở ngại, sóng gió biến cố bất thường mà ta gặp phải
- Thử thách là những tình huống, việc làm khó khăn, gian khổ, đòi hỏi con người có nghị lực, ý chí, khả năng mới có thể vượt
qua.
- Khó khăn thử thách luôn hiện diện quanh ta: Gặp một bài toán khó, nếu ta không kiên trì suy nghĩ thì làm sao giải được?
Bạn bè lôi kéo rủ rê nếu mỗi chúng ta không có bản lĩnh thì sẽ dễ bị sa ngã, dễ rơi vào các tệ nạn xã hội.
- Trong bài thơ Sang thu, khó khăn đó là những biến động bất thường của ngoại cảnh cuộc đời.
b. Tại sao cần vượt qua khó khăn thử thách?
- Cuộc sống luôn chứa đựng nhiều khó khăn, thử thách. Cuộc sống chính là môi trường tốt nhất để thế hệ trẻ tự rèn
luyện.
- Vượt qua khó khăn thử thách chúng ta sẽ đi đến thành công, sẽ có một tương lai tươi đẹp.
- Thử thách giúp chúng ta tự mình bứt phá ra khỏi những khuôn khổ, những lối mòn sẵn có, phát triển cá tính riêng, khai
mở những con đường mới. Qua khó khăn, thử thách, cuộc sống mang lại cho chúng ta những cơ hội thật bất ngờ thật
tuyệt vời. Nếu không có thử thách, sẽ chẳng bao giờ trưởng thành và trải nghiệm.
- Vượt khó khăn thử thách chúng ta sẽ rèn luyện được ý chí nghị lực bản lĩnh vững vàng trước mọi gian nan.
c. Tuổi trẻ cần vượt khó khăn như thế nào?
- Ông cha ta dạy: Chớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo.
- Không buông xuôi, không sợ vấp ngã phải can đảm đương đầu với khó khăn để trưởng
thành.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Ôn tập, nắm chắc kiến thức cơ bản về tác phẩm thơ.
- Lập dàn ý và viết đoạn cho đề nghị luận về .