Câu hỏi kiểm tra bài cũ
? Đọc thuộc lòng hai khổ thơ đầu trong bài thơ
“ Viếng lăng Bác”(Viễn Phương). Qua bài thơ
em cảm nhận được gì về tấm lòng chân thành
của nhà thơ đối với Bác?

1

Với Đỗ Phủ:

Khóm cúc chen ngang dòng lệ cũ
Con thuyền buộc chặt mối tình già

Với Nguyễn Khuyến:
.

Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo

Với Xuân Diệu:

Đây mùa thu tới mùa thu tới
Với áo mơ phai dệt lá vàng

Với Lưu Trọng Lư:

Con nai vàng ngơ ngác
Đạp trên lá vàng khô

1.Tác giả:
- Hữu Thỉnh tên đầy đủ là Nguyễn Hữu
Thỉnh, sinh năm 1942, quê ở huyện Tam
Dương, tỉnh Vĩnh Phúc.
- Là nhà thơ trưởng thành trong thời kì
kháng chiến chống Mĩ.
Phong cách thơ Hữu Thỉnh: Thiết tha,
sâu lắng, giàu suy tưởng.

§Ò tµi
Trong chiến tranh
ViÕt vÒ
ngưêi lÝnh

HiÖn thùc
s«i ®éng cña
chiÕn tranh

Sau chiến tranh
Con ngư­êi, cuéc
sèng ë n«ng th«n

Mïa thu

.Moät soá taäp thô noåi tieáng:
Thư mùa đông (1984)

Từ chiến hào đến thành phố (1985)

Trường ca biển …

Bài tập điền khuyết
- Tác phẩm ra đời cuối năm..., in trong tập...
- Thể thơ:
- Phương thức biểu đạt:

2

Tác phẩm

Hoàn cảnh
sáng tác:
Cuối năm
1977 đất
nước vừa
được hòa
bình, thiên
nhiên sang
thu

Xuất xứ: In
trong “Từ
chiến hào
tới
thành
phố”

Thể thơ:
5 chữ

Hoàn cảnh sáng tác:
«Năm 1977, tôi tham gia trại viết văn quân đội ở một làng ngoại
ô Hà Nội (nay là Khương Hạ, Thanh Xuân, Hà Nội). Đất nước ta lúc
này vừa trải qua chiến tranh, cuộc sống thanh bình đã trở lại. Trong
cái mơ hồ phảng phất gió thu và lá thu đang ngả màu, nhà thơ đã
trèo lên cây ổi chín vàng trong cả một vườn ổi bạt ngàn ở nơi này.
Không có gì đặc hơn, sánh hơn cái màu, cái mùi ổi chín vàng nhuốm
trong cái nắng vàng của mùa thu. Không gian cao vút, sâu thẳm,
yên tĩnh...»
(Lời tự bạch của Hữu Thỉnh)

Ý nghĩa nhan đề bài thơ:
Nhan đề sử dụng phép đảo ngữ. Tác giả đảo động từ
«sang» lên trước danh từ «thu» để nhằm nhấn mạnh sự
vận động, chuyển biến của đất trời cũng như sự vận động
cảm xúc của con người trong giây phút giao mùa từ hạ
sang thu.

MẠCH CẢM XÚC

Thiên nhiên sang thu

Ngoại cảnh

Suy ngẫm về đời người
sang thu

Tâm cảnh

-> Lắng dần vào suy tư

Văn bản: SANG THU

- Hữu Thỉnh -

- Đoạn 1 (khổ1): Tín hiệu mùa
thu về.

Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về

- Đoạn 2 (khổ 2): Bức tranh
thiên nhiên sang thu.

Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu

Vẫn còn bao nhiêu nắng
- Đoạn 3 (khổ 3):Suy tư, chiêm Đã vơi dần cơn mưa
nghiệm của nhà thơ.
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.

Văn bản: SANG THU

- Hữu Thỉnh -

II. Đọc-hiểu văn bản:
1. Tín hiệu mùa thu về:
Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
“Bçng nhËn ra h­¬ng æi
Ph¶ vµo trong giã se
S­¬ng chïng ch×nh qua ngâ
H×nh nh­thu ®· vÒ…”

Nhà thơ đã cảm nhận thu về lúc giao mùa qua
những giác quan nào?

Văn bản: SANG THU

- Hữu Thỉnh -

1. Tín hiệu mùa thu về: (khổ 1)
- Cảm nhận bằng khứu giác:hương ổi – hương thơm
mộc mạc của làng quê đang lan tỏa trong ko gian =>
từ “phả” giàu sức gợi cảm =>gợi hương thơm của ổi
đang ở độ đậm nhất => Hương thơm như sánh lại,
luồn vào trong gió=> Với cách dùng từ này, câu thơ
vừa gợi hình dung cụ thể hương ổi chín và sự vận
động nhẹ nhàng của gió đưa hương
=>Bỗng: ngạc nhiên, bất ngờ, thú vị khi nhận ra mùi hương
quen thuộc

Văn bản: SANG THU

- Hữu Thỉnh -

1. Tín hiệu mùa thu về: (khổ 1)
- Cảm nhận bằng xúc giác qua hình ảnh “gió se”- là gió
heo may lành lạnh đầu thu -> Cơn gió heo may đang
nhẹ nhàng đưa hương ổi lan tỏa khắp đường thôn,
ngõ xóm.

Văn bản: SANG THU
1. Tín hiệu mùa thu về: (khổ 1)

- Hữu Thỉnh -

- Cảm nhận bằng thị giác qua hình ảnh “Sương
chùng chình qua ngõ”:
+ Từ láy “chùng chình” kết hợp với hình ảnh nhân
hóa => gợi liên tưởng hạt sương sớm nhỏ li ti như
có tâm hồn, có cảm nhận riêng cũng nhẹ nhàng
thong thả vướng vít như cố ý đi chậm lại khi bước
chân qua ngõ xóm cũng như bước chân qua con
ngõ thông giữa 2 mùa hạ -thu ( “ngõ” vừa mang
nghĩa thực vừa mang nghĩa ẩn dụ)

? Trước những tín hiệu sang thu còn chưa rõ
ràng, nhà thơ đã có cảm xúc gì?

* Cảm xúc của nhà thơ: Lòng người trong phút giao
mùa, khi đi qua con ngõ của thời gian từ hạ sang thu
vừa háo hức, vừa bâng khuâng => Thốt lên:
“ Hình như thu đã về”:những dấu hiệu thu về mong
manh, chưa thật rõ ràng, mang đến niềm bâng
khuâng, xao xuyến. Câu thơ vang lên như một tiếng
reo vui.
=> Những dấu hiệu của khoảnh khắc giao mùa được
cảm nhận thật tinh tế với nhiều giác quan, với cả tình
yêu thiên nhiên và tâm hồn nhạy cảm

Văn bản: SANG THU
II. Đọc-hiểu văn bản:
1. Tín hiệu mùa thu về:

- Hữu Thỉnh -

- “Hương ổi, gió se, phả, sương”
là hình ảnh giản dị, quen thuộc
của mùa thu miền Bắc-> khoảng
khắc giao mùa xuất hiện.
- “Bỗng” sự đột ngột, bất ngờ.
-“Hình như” ngỡ ngàng, ngạc “Bçng nhËn ra h­¬ng æi
Ph¶ vµo trong giã se
nhiên chợt phát hiện ra.
=> Khổ thơ thể hiện cảm nhận tinh
tế và tâm trạng ngỡ ngàng, cảm
xúc bâng khuâng của nhà thơ khi
chợt nhận ra những tín hiệu báo
thu sang.

S­¬ng chïng ch×nh qua ngâ
H×nh nh­thu ®· vÒ…”

Lời tự bạch của nhà thơ
“Giữa trời đất mênh mang, giữa cái khoảnh khắc giao mùa kì lạ thì điều
khiến cho tâm hồn tôi phải lay động, phải giật mình để nhận ra, đó chính
là hương ổi. Với những người không làm thơ thì mùi hương đó gợi nhớ
đến tuổi ấu thơ, gợi nhớ đến buổi chiều vàng với một dòng sông thanh
bình, một con đò lững lờ trôi, những đàn trâu bò no cỏ giỡn đùa nhau và
những đứa trẻ ẩn hiện trong triền ổi chín ven sông. Nó giống như mùi bờ
bãi, mùa con trẻ…Hương ổi tự nó xốc thẳng vào những miền thơ ấu thân
thiết trong tâm hồn chúng ta. Mùi hương đơn sơ ấy lại trở thành quý giá vì
nó đã trở thành chiếc chìa khóa vàng mở thẳng vào tâm hồn mỗi người, có
khi là cả một thế hệ…”.

Văn bản: SANG THU

- Hữu Thỉnh -

2. Bức tranh thiên nhiên sang thu: ( khổ 2)
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
Bức tranh sang thu được cảm nhận qua
những hình ảnh nào?

PHIẾU HỌC TẬP
Bức tranh thiên nhiên lúc sang thu
- Cảnh vật:......................................................................................................
+ Sông:...........................................................................................................
+ Chim:..........................................................................................................
+ Đám mây:...................................................................................................
- BPNT:.........................................................................................................
 Nhận xét..................................................................................................

Văn bản: SANG THU
2. Bức tranh thiên nhiên
sang thu: ( khổ 2)

Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu

- Hữu Thỉnh -

?Tác giả đã sử dụng những biện pháp tu từ nào ở
hai câu thơ:
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
?Em hình dung được bức tranh sang thu ntn
trong 2 câu thơ trên?

2. Khổ 2: Bức tranh thiên nhiên sang thu
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Đánh dấu một sự thay đổi của thiên nhiên, vũ trụ. Dường như thu
sang đã đem đến một nhịp sống mới, một vẻ đẹp mới
Hai câu thơ tạo thành 1 cặp đối hoàn chỉnh kết hợp với nghệ
thuật nhân hóa đã gợi liên tưởng:
Chim vội vã:
Sông dềnh dàng:
Sang thu trời se lạnh nên chim sải
Dòng sông lúc sang thu như cạn
cánh bay về phương Nam tránh rét
hơn, nước chảy chậm lại, thong
hối hả, khẩn trương
thả, thảnh thơi chứ không ào ạt
như lũ cuốn mùa hạ nữa.
Bức tranh thiên nhiên phóng khoáng có sự kết hợp hài hòa giữa
cao và thấp, giữa động và tĩnh. Bình yên và nhịp nhàng uyển
chuyển => Tác giả rất khéo léo trong việc sử dụng hai từ “được
lúc” và “bắt đầu” để miêu tả sự vận động ngược chiều của sự vật
trong cùng 1 thời điểm => Giúp người đọc thấy được bước chân
của mùa thu trở nên rõ nét, sinh động hơn.

? Bức tranh sang thu còn được cảm nhận qua
hình ảnh “đám mây mùa hạ”. Em hình dung
đám mây ấy trong cách viết của tác giả như
thế nào?

2. Khổ 2: Bức tranh thiên nhiên sang thu
Với phép nhân hóa, Hữu Thỉnh điểm vào bức tranh thu 2 nửa
đám mây thuộc về 2 mùa: 1 nửa thuộc về mùa hạ, 1 nửa thuộc về
mùa thu. Mây như còn lưu luyến mùa hạ đầy nắng, gió nên mới
chỉ vắt nửa mình sang thu => Động từ “vắt” diễn tả đám mây có
dáng hình mềm mại như dải lụa đang vắt ngang bầu trời hạ-thu
Với ngôn ngữ giàu chất tạo hình, câu thơ gợi liên tưởng: đám
mây trở thành nhịp cầu duyên dáng nối 2 bờ của không gian và
thời gian giữa 2 mùa hạ- thu => Ranh giới giữa hạ và thu được
thể hiện sinh động và cụ thể
*Câu thơ còn gợi liên tưởng tâm trạng của con người trong
khoảnh khắc giao mùa: háo hức sang thu nhưng vẫn còn lưu
luyến với hạ
Bằng tình yêu thiên nhiên, sự cảm nhận qua nhiều giác quan, sự
liên tưởng thú vị, bất ngờ và tâm hồn nhạy cảm tinh tế của tác giả
mà ta thấy tất cả ko gian cảnh vật như đang chuyển mình từ từ
điềm tĩnh bước sang thu .

Văn bản: SANG THU
II. Đọc-hiểu văn bản:
1. Tín hiệu mùa thu về:
2. Bức tranh thiên nhiên
sang thu: ( khổ 2)

- Hữu Thỉnh -

- Sông: Dềnh dàng-> Chậm chạm,
thong thả, duyên dáng hơn.
- Chim: Vội vã đang tránh rét.
- Đám mây: Vắt nửa mình sang thu
( Nhân hóa)-> Không gian gợi mùa “Bçng nhËn ra h­¬ng æi
Ph¶ vµo trong giã se
đẹp, gợi cảm.
S­¬ng chïng ch×nh qua ngâ
=> Sự đa dạng phong phú muôn màu, H×nh nh­thu ®· vÒ…”
muôn vẻ của thiên nhiên trong thời
khắc sang thu  rất đúng với tính
chất từng cảnh vật  tương phản
nhưng lại rất thống nhất trong bức
tranh cảnh.

«Mây mùa hạ thường chứa nhiều màu sắc, thậm chí là giông
bão tựa hồ những ước mơ khao khát của tuổi trẻ... Tuy nhiên giữa
ước mơ và thực tại là hai thế giới luôn đối lập nhau và chẳng phải
ước mơ nào cũng thành hiện thực. Sự dang dở, sự mất mát là một
hiện thực buộc chúng ta phải chấp nhận trong cuộc sống của mình.
Ngay cả người lính cũng vậy. Rất nhiều đồng đội của tôi đã nằm lại
ở tuổi còn rất trẻ, ở ngưỡng cửa của mùa đẹp nhất trong cuộc đời.
Vì thế nên đám mây trong thơ ấy chỉ là «Vắt nửa mình sang thu»
thôi, mùa còn lại đã trở thành kí ức...»

(Lời tự bạch)

3. Suy tư, chiêm nghiệm của nhà thơ: ( khổ 3)

Vẫn còn bao nhiêu nắng

Đã vơi dần cơn mưa

Sấm cũng bớt bất ngờ

Trên hàng cây đứng tuổi

Nắng ----- mưa ------ sấm

---- hàng cây

Vẫn còn ---- đã vơi ---- cũng bớt ---- đ ứng tu ổi

 Nghệ thuật đảo ngữ, ẩn dụ
Tả thực: Mùa hạ nhạt dần - thu đậm
nét hơn, quang cảnh đất trời sang thu thật
đẹp và gợi cảm.

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Có ý kiến cho rằng: “Hai
câu thơ cuối của khổ thơ
thứ ba vừa có tính tả thực,
vừa chứa đựng nhiều hàm ý
sâu xa.”
Em có đồng ý không?
Vì sao?

SÊm còng bít bÊt ngê
Trªn hµng c©y ®øng tuæi
- Nghĩa tả thực: sấm và hàng cây lúc sang thu.
- Ý nghĩa ẩn dụ:

Sấm: vang động bất thường của
ngoại cảnh, cuộc đời.
Hàng cây đứng tuổi: Con người
từng trải sẽ có bản lĩnh vững vàng hơn
trước những tác động bất thường của
ngoại cảnh, của cuộc đời.

 Sang thu là sự chuyển mình của thiên nhiên, là
sang thu của con người và cả một lớp người nữa, là sự
chuyển mình của đất nước sang một trang mới.

Lời tự bạch của nhà thơ
“Với hình ảnh có giá trị tả thực về hiện tượng thiên
nhiên này, tôi muốn gửi gắm suy ngẫm của mình,
khi con người đã từng trải thì cũng vững vàng hơn
trước những tác dộng bất thường của ngoại cảnh, của
cuộc đời.”

SANG THU

Thiên nhiên

Con người

Đất nước

Khổ đầu

Khổ 2

Khổ 3

Dấu hiệu sang thu

Bức tranh sang thu

Triết lý sang thu

Hương ối, gió se,

Sông dềnh dàng,

Vẫn còn nắng, vơi dần

Sương chùng chình

chim vội vã, mây

mưa, sấm bớt bất ngờ

Nhân hóa, từ láy

Nhân hóa, đối

Nhân hóa, ẩn dụ

Không gian làng quê
gần và hẹp

Không gian
khoáng đạt, bình yên

Liên hệ
hiện tại - quá khứ

Dấu hiệu nhẹ nhàng,
mơ hồ

Hình ảnh lãng mạn,
sinh động

Chiều sâu suy ngẫm

Bâng khuâng,
xao xuyến

Say đắm
Háo hức, lưu luyến

Triết lý về
con người, đất nước

Một số đoạn thơ viết về mùa thu

Em không nghe rừng thu
Lá thu rơi xào xạc
Con nai vàng ngơ ngác
Đạp trên lá vàng khô?
(TiÕng thu - Lưu Trọng Lư­)
Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tang, 
Tóc buồn buông xuống lệ ngàn hàng; 
Đây mùa thu tới – mùa thu tới 
Với áo mơ phai dệt lá vàng.
(Đây mùa thu tới – Xuân Diệu)

Ao thu lạnh lẽ nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,
Lá vàng trước gió sẽ đưa vèo.
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.
Tựa gối, buông cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.
(Thu Điếu – Nguyễn Khuyến)

nắng thu đang trải đầy
đã trăng non múi bưởi
bên cầu con nghé đợi
cả chiều thu sang sông.

(Chiều sông thương-Hữu Thỉnh)

Long lanh đáy nước in trời
Thành xây khói biếc non phơi bóng vàng.
(Nguyễn Du)

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may.
(Nguyễn Đình Thi – Đất nước)

Mùa thu tiễn em – Tế Hanh
Em đi, trăng sắp độ tròn
Mùa thu quá nửa, lá giòn khô cây
Tiễn em trong cảnh thu này
Lòng em muôn tiếng, sao đầy
lặng im?
Ta về, giữa khoảng trời đêm
Vành trăng như thể mắt em soi
đường.

Thu rơi từng cánh – Nguyễn Bính
Mùa thu hoa cúc lại tàn
Thuyền ai buộc mãi bên làn cây cong!
Người về để lại phòng không
Thu rời từng cánh cho lòng nhớ thương.
Có người cung nữ họ Vương
Lên lầu nhìn dải sông Hương nhớ nhà.

IV. LUYỆN TẬP:

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Nội dung chính của bài thơ Sang thu là gì?
a. Thể hiện tình yêu quê hương, đất nước.
b. Thể hiện tình yêu tha thiết với mùa thu quê hương.
c. Thể hiện những cảm nhận tinh tế về sự biến đổi của đất trời ở thời
điểm giao mùa.
d. Thể hiện niềm tự hào của tác giả về vẻ đẹp của thiên nhiên lúc sang
thu.

Câu 2: Nhận xét nào sau đây phù hợp với nghệ thuật xây
dựng hình ảnh của tác giả trong hai câu thơ “ Có đám mây
mùa hạ - Vắt nữa mình sang thu”?
a. Hình ảnh chân thực, gợi cảm giàu sức tạo hình.

b. Hình ảnh được xây dựng bằng trí tưởng tượng , phong phú sáng
tạo, khơi gợi nhiều liên tưởng thú vị.
c. Hình ảnh vừa hiện thực, mới lạ vừa giàu sức suy tưởng.

IV. LUYỆN
TẬP:
3. Viết 1 đoạn văn diễn dịch khoảng
12 câu, phân tích khổ thơ thứ nhất để
thấy được những cảm nhận tinh tế của
nhà thơ Hữu Thỉnh trước những tín
hiệu sang thu trong không gian gần và
hẹp.Trong đoạn văn có sử dụng cách
dẫn gián tiếp và 1 thành phần biệt lập.

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
1.
-

Bài vừa học:
Học thuộc lòng bài thơ.
Năm được nội dung và nghệ thuật
của bài.
- Hoàn thành bài tập 3.
- 2. Bài sặp học: NÓI VỚI CON.